Qerda tal-biodiversità fil-foss tal-Imdina… biex isir ġnien ta’ kwalità!

September 28, 2012

Dan l-aħħar qrajna u smajna stqarrijiet minn Ministru tal-Gvern dwar ġonna ta’ kwalità u spazji miftuħa għall-familji.

Meta wieħed jaqra u jisma’ l-kummenti ta’ dan il-Ministru tal-Gvern li huwa responsabbli minn dawn il-proġetti, wieħed mill-ewwel jifhem għaliex illum il-qerda tal-ambjent naturali hija daqstant kbira. U wieħed ma jistax ma jistaqsiex numru ta’ misoqsijiet, bħal ngħidu aħna:

  1. Bliema immaġinazzjoni jista’ xi ħadd jgħid li sejjer jagħmel ġnien ta’ kwalità u fl-istess ħin jaqla’ u jeqred ammont kbir ta’ sigar b’impatt kbir fuq il-biodiversità tal post?  (ara ritratti aktar l-isfel).
  2. Kif jista’ wieħed jgħid li sejjer jagħmel ġnien ta’ kwalità u fl-istess ħin jiksi l-post b’medda wiesgħa ta’ konkos; konkos aktar milli hemm u aktar milli kien hemm siġar qabel ma beda x-xogħol? (ara ritratti aktar l-isfel)
  3. Liema raġuni xjentifika tiġġustifika li biex isir ġnien ta’ kwalità titqaxxar u tinqered il-liedna kollha li kien hemm fil-post u li kienet tħaddar u tiksi metri kwadri kbar tal-ħajt tal-ġnien Howard Gardens (mhux mal-ħajt tas-sur) u li kienet toffri ambjent naturali għall-numru ta’ fawna indiġena? Din kienet ukoll issebbaħ u tgħati l-ħajja lill-kull ġnien anki jekk mhux ta’ kwalità. U dan minkejja li l-Gvern ta’ Malta huwa obbligat u marbut mill-Unjoni Ewropea biex jara li jieħu miżuri biex ma tkomplix tinqered il-biodiversità tal-Unjoni Ewropea li aħna parti minnha. Il-Ministri tal-Ambjent (anki dawk li jgħidu li xi darba kienu Ministri tal-Ambjent) din kollha jafuha, kemm mid-dokumenti tal-UE li jirċevu, kif ukoll mill-laqgħat tal-Kunsill tal-Ministri li jattendu.

Fid-diskors tiegħu fil-video li deher fil-ġurnal The Times

http://www.timesofmalta.com/articles/view/20120918/local/mdina-ditch-being-transformed-into-quality-garden.437446

dan il-Ministru qal li ma nqerdux siġar.  Jekk wieħed iħares lejn ir-ritratti hawn mehmuża, waħdu jasal f’konklużjoni waħda.

  1. Kif jista’ xi ħadd jgħid li dan ix-xogħol qed jerġa jieħu dan il-post għall-ġranet passati tal-glorja tiegħu?  Sa fejn naf jien fi żmien l-Għarab u l-Kavallieri ma kienux jużaw konkos (sakemm xi perit ma jikkoreġinix!) li llum huwa l-aktar ħaġa li tispikka f’dan il-ġnien (u ġonna oħra simili) ta’ kwalità. Lanqas kienu jiżirgħu turf  għax l-ilma għalihom kien jiswa mitqlu deheb, u lanqas kienu jagħmlu ilma ħiereġ jiżfen mill-art!  U lanqas ma kienu jużaw lift biex jinżlu mis-swar għall-foss. Jidher li l-Għarab u l-Kavallieri li ħakmu pajjiżna tant għexieren ta’ snin ilu, kellhom viżjoni ferm u ferm aktar professjonali, ekonomika, soċjali, ambjentali u sostenibbli milli għandhom il-mexxejja politiċi Maltin tal-lum, minkejja li dak iż-żmien ma kienx hemm obbligi ambjentali internazzjonali bħal ma għandna llum u lanqas kellhom Ministri tal- Ambjent.
  2. Ir-Rabtin u l-ġirien tagħhom  ma għandhomx bżonn xi politku li ma għandu l-ebda idea ta’ xi tfisser biodiversità biex jgħamillhom ġnien ta’ kwalità! U lanqas għandhom bżonn spazji miftuħa għall-familji għax għandhom biżżejjed spazji miftuha. Żgur li ma għandhomx bżonn ta’ spazju miftuħ ġo foss. U jekk kien hemm il-ħsieb li dan il-foss jinfetaħ għal kulħadd, kull ma kien hemm bżonn kien  li jitneħħew il-katnazzi li kienu jsakkru l-bibien li jgħalqu l-aċċess għal kulħadd. Li kieku dan id-diskors jintqal lill-kostitwenti ta’ min qalhom, li llum huma ferm u ferm konxji mill-ambjent naturali u l-qerda li l-konkos qed jagħmel lil dan l-ambjent, żgur li kienu jibgħatuh jistgħad biex forsi jaqbad xi mazzun!
  3. Imma veru li biex tagħmel ġnien ta’ kwalità illum l-ingredjenti huma: a) konkos; b) turf; c) ilma jiżfen; d)  issa anki lift; u e) l-qerda tal-biodiversità tal-post kollha, kif sar fil-foss tal-Imdina u f’kull hekk imsejjaħ ġnien ieħor li qed isir mill-istess ministeru?
  4. Ħarsa lejn il-kummenti li kien hemm fil-gazzetti f’dawn il-links

http://www.timesofmalta.com/articles/view/20120918/local/mdina-ditch-being-transformed-into-quality-garden.437446

http://www.timesofmalta.com/articles/view/20120919/local/Mdina-ditch-returned-to-glory.437501

u fir-ritratti li ħadt jien stess u li wħud minnhom jidhru hawn taħt, kollha jitkellmu u juru  d-disastru li sar bi flus pubbliċi u b’dawk tal-Unjoni Ewropea.

  1. Forsi hawnhekk ta’ minn jistaqsi minn qed jamministra l-fondi tal-UE, f’dan il-kas il-European Regional Development Fund?  Min qiegħed jawditjahom? Fejn jista’ l-pubbliku jara rendikont tal-infiq?
  2. Barra minhekk, minn qiegħed jara li jkun hemm diskussjoni pubblika fuq il-proġetti biex b’hekk ikun involut iċ-ċittadin fid-deċiżjoni, qabel jintefqu dawn il-flus? Dan ukoll huwa fost l-obbligi li titlob l-UE.
  3. Jiddispjaċini ngħid li l-ħsara li qed issir lill-biodiversità Maltija bi proġetti bħal dawn, bi skuża ta’ ġonna ta’ kwalità u spazji miftuħa għall-familji, trid aktar minn ġenerazzjoni biex titranġa.
  4. Dan il-ġnien sejjer ikollu kwalità waħda …. dik ta’  mafkar ta’ kif l-ambjent naturali qed jiġi sfruttat u mżeblaħ f’dawn l-aħħar snin, mingħajr ebda mistħija u ebda mgħodrija.
  5. Fl-aħħarnett min huma l-konsulenti tal-Ministru li huwa responsabbli biex jaraw li dan ix-xogħol ikun wieħed sostenibbli, jiġifieri li ma ssirx ħsara ekonomika, ħsara soċjali u ħsara ekoloġika kif qed issir?
  6. Nismagħhom jgħidu li hawn Malta kollox possibli, imma ma naħsebx li hawn xi ħadd li sab kif jgħatti x-xemx bl-għarbiel, għalkemm hawm min qed jipprova u qed jagħmel ħiltu kollha.

ARA WKOLL

http://www.orizzont.com.mt/Issues/19092012/social/article95864.html

http://www.timesofmalta.com/articles/view/20120918/local/mdina-ditch-being-transformed-into-quality-garden.437446

http://www.timesofmalta.com/articles/view/20120919/local/Mdina-ditch-returned-to-glory.437501

http://alfredbaldacchino.wordpress.com/2012/05/25/environmentali…ent-over-trees

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2012/07/31/once-there-were-green-leaves/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2012/04/30/massacre-of-md…eally-involved/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2012/02/27/government-policy-on-trees/

iL-BIODIVERSITA’   SINJURA TA’ QABEL BEDA X-XOGĦOL FIL-FOSS TAL-IMDINA U L-KWALITA’ TA’ QERDA LI SARET MINN META BEDA X-XOGĦOL FUQ IL-ĠNIEN TA’ KWALITA’

QABEL – Ringiela ta’ siġar taċ-Cipress li kienu jiffurmaw parti mill-biodiversità

WARA – L-unika siġra taċ-Cipress li baqa’ – MEJTA. L-oħrajn kollha nqalgħu u nqerdu. Ikun interessanti kieku l-esperti tal-Ministru jgħidulna kif mietet din is-siġra, jew aħjar jekk inqatletx b’xi kumbinazzjoni!  Ma naħsebx li issa sejjer ikun hemm xi ħadd li tniggżu l-kuxjenza biex jaqla’ siġra mejta, meta nqalgħu tant u tant siġar ħajjin minn dan il-post .

QABEL – ambjent naturali sinjur

WARA – parti mill- ġnien ta’ kwalità – anqas biodiversità, aktar konkos!

WARA – liedna  meqruda fil-ġnien ta’ kwalità

WARA – siġar taċ-Ċipress maqlugħa, meqruda  u mitfuha fl-art biex jagħmlu wisa għall-ġnien ta’ kwalità.

WARA – fdalijiet tas-siġar mejta taċ-Ċipress taħt it-tabella tal-Ministeru li qed jagħmel ġnien ta’ kwalità

QABEL U WARA – id-dehra tal-foss ftit wara li beda x-xogħol fuq il-ġnien ta’ kwalità.  Is-siġar immarkata b’salib isfar kollha ġew meqruda, jew maqlugħa.

WARA – post għeri mill-biodiversità fi ġnien ta’ kwalità fejn jispikka l-konkos u l-għibien tas-sigar li qabel kienu jżejnu dan il-post.

It-tabella imwarrba u mitluqa fl-art li madankollu turi l-għajuna finanzjarja li qed tgħati l-EU mill-European Regional Development Fund, għar-restawr tal-post, li qed isir fost oħrajn bit-tneħħija tal-biodiversità u kisi bil-konkos.

Advertisements

MASSACRE OF MDINA DITCH TREES – IS THE EU REALLY INVOLVED?

April 30, 2012

29th April, 2012

MASSACRE OF MDINA TREES –

IS THE EU REALLY INVOVLED?

Alfred E. Baldacchino 

A very interesting debate has developed on the site Save the Trees which can be accessed on: http://www.facebook.com/groups/227850170644983/267876579975675/?notif_t=group_activity

An outstanding feature on the above blog is that 99% of the bloggers who love trees and biodiversity are criticising the official persecution and  massacre of trees in the Maltese Islands.  But those who express such concern are taken to task by one particular blogger who clams that he works at ELC.

2012.04.26 - Up till a few days ago, these orange trees where in full bloom

Sometimes I can hardly believe what I read on this blog in defence of the mutilation of trees and biodiversity by ELC. It is to the tune of the official Government  policy on projects relating to biodiversity, despite the electoral promise of an environmental column. Such a blogger says they he is  writing in his own personal capacity, a right which he has and which he can exercise to create such a discussion. Yet details are given which the public is not aware of. This makes one think that ELC is finding it very convenient to let their alleged workers speak for them, and these cannot do otherwise but  laud all ELC’s works of wonder.  They would certainly be shown the back door if they were to write something which the ELC, or their Ministry, does not approve of. They would be charged with conflict of interest  if   they  criticise, even constructively,  the works of their Ministry. And they will surely get the axe if they make a faux pas, even if what they say  might have been suggested to them.

In criticising Ministerial projects, although the EU obliges public consultations on public projects, blogers are called names, accused of not knowing anything about trees and their ‘pruning’ and also accused of belittiling the ELC workers. This still happens, despite the fact that time and time again, all blogers have made it clear  that workers have to do what they are ordered to do and cannot be held accountable for executing the decisions taken by their employers or their Minister.  But this calling of names is something which is now very synonymous  with such quarters.

2012.04.26 - orange trees in full bloom awaiting the chainsaw and the bulldozer!

The ELC is responsible to the Minister of Resource, whom it shields.  The mania about creating gardens in such fashion, is something well known within this Ministry. A few years ago there was an attempt to transform Buskett into a garden!!

A wild Laurel tree at Buskett - an EU Natura 2000 site - mutilated by ELC with Ministerial approval, in the attempt to transform Buskett into a garden, before MEPA intervened and stopped the works.

Everyone knows of the massacre executed at Buskett by ELC with the blessing of their Minister. Now we have the transformation of the Mdina Ditch into a garden, with TURF and fountains as the Save the Tree site  have been informed by  an ELC alleged spokesman.

Uprooting trees to create  a garden….. very hard to believe. Substituting them with  TURF which takes gallons and gallons of water, such a rare resource in the Maltese Islands, especially in the hot summer months.  The paving of straight-line paths furthermore contributed  to the uprooting of  even more trees. This Ministry seems to have a mania with expanses of turf and dancing-water and fountains, like the dancing-water at St. George’s Square in Valletta. And believe it or not, all this  has been approved by a Ministry responsible for the local scarce resource of WATER, and also for Climate change!!  Unbelievable! I am sure that a  spokesman for this Ministry will come up with some crude explanation and possibly with  more calling of names. But one has to accept that some Ministries  are very good at this type of dialogue! It is their forte.

2012.04.06 - The beauty of the Mdina Ditch - a biodiversity haven. Is this going to be cleared away to make room for a garden? And is this going to be undertaken by EU funds as an insider from ELC has indicated?

The reference to EU funds by the ELC alleged-worker in the Save the Trees blog is interesting because it is coming from this semi-official  bloger in favour of this project leading the public to understand that this project is funded by the EU, saying that 85% of the total cost of the €6.2m project is being funded by the EU! This creates and incongruency with the press release issued by the Minister which  said that it was being done by the Minster’s (public) funds “The works are being carried out by the Restoration Directorate of the Ministry for Resources and Rural Affairs.” No mention of EU funds; and “The project, costing  €1,200,000, is due to be completed by the end of this year.”  See the attached link for the official press release: http://www.timesofmalta.com/articles/view/20120406/local/works-start-on-recreation-area-in-mdina-ditch.414277

When I visited the site, I failed to notice any reference to any EU involvement on the site. Now if there are any funds from the EU, one of the obligations is that the EU logo has to appear on all the publicity for the project. There are now two version with reference to the financial input to this project: the Ministerial publicity which refrains from mentioning any EU involvement; and EU funding according to a bloger with ELC connections.  Which is the correct version?  I am sure that the EU would be very interested in knowing  how its funds, if it has funded this project, are being ‘used’ and ‘managed’, what the public opinion vis-a-vis this project is, and how such project is impacting on biodiversity!

According to EU obligations, whether it has financed the project or not, the  public is entitled to a breakdown of the money which is going into this project, such as  how much the turf will cost, the quantity of water it will consume per annun and at what cost; how much will be the upkeep, how much did the planners and designers charge, and how much will the launching of the  project cost.

The lack of any biodiversity and social concept are evidently lacking to any informed visitor. This view is sustained by the comments supporting this project on the Save the Trees  blog: Orange trees are being uprooted because they interfere with the vision of the bastions, but fountains do not! And insects and birds aren’t going to commit suicide, if they do not find a tree, they go on another one, the  Rabat environs are full of trees. ( L-insetti u l-ghasafar mhux ser jaghmlu suwwicidju, jekk ma jsibux sigra, imorru fuq ohra, inhawi tar-Rabat huma mimlija sigar min daqsekk). Not surprising at all since this is the recurring approach used by the Ministry under whose responsibility this project falls!  No wonder that when the same Ministry was responsible for the EU measure to tackle biodiversity loss, it made a complete mess and failure out of it.

The official Ministerial publicity material attached to the bastins, (shown above) states that this project is a Rehabillitation of the ditch. In contrast, the bloger with ELC inside informations states that “The ditch outside Mdina’s bastions from Greek’s gate to Xara Palace including the area below the main gate, is being turned into a recreational space which will be open to the public”. There is a great difference between ‘rehabilitation of the ditch’ and changing its use to a recreational area, especially when the tennis court, the basketball pitch, and the football pitch, which formed part of the ditch to be rehabilitated have been removed.

Somebody is surely trying to take the people for a ride despite the fact that the Prime Minister has promised that he will come closer to the people to listen to what they  have to say…………    I understand that heeding it is another matter!


Bżonn ta’ aktar immanniġġar tas-Siġar Maltin

March 5, 2012

It-Tnejn, 5 ta’ Marzu, 2012

miktub minn Gaetano Micallef

Il-ġlieda ta’ raġel biex isalva s-siġar lokali

 Il-“massakru” tas-siġar lokali u l-importazzjoni ta’ ċertu speċi ta’ siġar u pjanti li magħhom qed iġibu ċertu nsetti qed jinkwetaw lill-ambjentalist ALFRED E. BALDACCHINO kif wieħed jista’ jara mill-blog tiegħu. GAETANO MICALLEF iltaqa’ miegħu biex jara għaliex mhux jara futur għas-siġar indiġeni u cioè dawk tal-lokal. Fil-blog tiegħek għidt li s-siġar lokali qed jiġu “immassakrati”. X’ridt tgħid biha? X’qed iwassal għal dak li qed tiddeskrivi bħala trattament inaċċettabbli tas-siġar? Skont il-prinċipji tal-UE hemm bżonn ta’ regolatur u operatur biex l-affarijiet jitmexxew sewwa. Jekk nieħdu l-qasam tal-enerġija għandek il-korporazzjoni Enemalta li hija l-operatur waqt li fil-qasam tal-ilma nsibu l-Korporazzjoni għas-Servizz tal-Ilma li wkoll hija operatur. Imma t-tnejn li huma regolati mill-Awtorità Maltija għar-Riżorsi (MRA). Issa fil-qasam tal-‘landscaping’ insibu l-operatur, li huwa l-partner privat tal-Gvern, imma uffiċjalment m’hemmx indikazzjoni li hemm xi regolatur. Din tista’ twassal biex id-deċiżjonijiet u l-politika ta’ dan ix-xogħol titfassal mill-operatur innifsu. Ngħidu aħna, xi speċi ta’ siġar u arbuxelli jitħawwlu, minn fejn jinġiebu, jekk għandhomx jiġu impurtati, fejn jitħawlu, minn fejn jinqalgħu, jekk humiex skont il-liġi u jekk jonorawx l-obbligi internazzjonali li għandu l-pajjiż. Imma jidher li m’hemmx regolatur biex jgħid “ara, din l-ispeċi m’għandiex tintuża għax din għandha impatt negattiv fuq is-soċjetà, l-ekonomija u l-ekoloġija”. L-operatur m’għandux direzzjoni u mhux regolat. Ara f’Għawdex ħaġa bħal din ma tiġrix. M’ilux kont hemm u staqsejt uffiċjal fil-ministeru għaliex kuntrarju għal Malta ma rajtx il-pjanti li jgħidulhom is-Swaba tal-Madonna u l-Pjuma meta f’Malta dawn tarahom kważi kullimkien. Ir-risposta kienet li f’Għawdex huma jiddeċiedu liema pjanti jitħawlu u mhux il-kuntrattur. U billi jafu li kemm is-Swaba tal-Madonna u l-Pjuma huma pjanti invażivi ma jridux li dawn jidħlu Għawdex u jinfirxu kullimkien bi ħsara ekonomika, ekoloġika u soċjali. Tgħidli x’għandhom ħażin dawn il-pjanti? Dawn huma fost l-agħar pjanti invażivi fl-Ewropa. Pjanta invażiva hija dik li meta tiddaħħal minn barra taħrab u tinfirex mal-pajjiż fejn qatt ma kienet tikber qabel. Is-Swaba tal-Madonna hija pjanta Sud-Afrikana. Li pjanta minn barra tiddaħħal fil-pajjiż ma fiha xejn ħażin fiha nnifisha sakemm ma tkunx waħda li faċli taħrab bi ħsara kbira ekoloġika, soċjali u anke ekonomika għall-pajjiż. U meta din taħrab, tinfirex u tistabilixxi ruħha ma jkunx possibbli li tiġi kontrollata u meqruda. Ħares lejn il-Ħaxixa Ingliża jew il-Qarsu kif jafuh xi wħud. Din inġiebet xi 100 sena ilu mill-Afrika t’Isfel u tpoġġiet fil-Ġnien Botaniku fil-Floriana. Minn hemm infirxet u mliet Malta, Għawdex u Kemmuna. Saret invażiva għax illum qed tikber bla kontroll, ma tistax tiġi kontrollata u impossibbli li tiġi eliminata. Fil-fatt minn hawn Malta waslet anke Tuneż u Sqallija.

Imma mhux kull pjanta tista’ titqaċċat jew titneħħa?

Impossibbli. Kif tista’ telimina l-Ingliża minn hawn Malta li tikber kullimkien u tiksi kullimkien? Anke mas-swar u mal-irdumijiet. Jew is-Siġra tar-Riġnu jew is-Siġra tax-Xumakk? Meta tidħol speċi u ssir invażiva jkun impossibbli teliminaha. Fl-UE l-pjanta tas-Swaba tal-Madonna hija meqjusa fost l-iktar mija invażivi. U aħna nħawluha fit-toroq! Min qed jagħmel il-politika? Ir-regolatur? Anke jekk m’hawnx regolatur xorta waħda tibqa’ ir-responsabilità tal-Gvern li jara li l-obbligi internazzjonali li l-pajjiż għandu jiġu onorati. U għaliex dan l-interess u din l-għebusija tar-ras biex din il-pjanta u oħrajn invażivi bħala jibqgħu jiġu mħawla u mħallsa bi flus pubbliċi? Din jista’ jweġibha biss min qed jagħmel il-politika f’dan il-qasam. Sadanittant, is-soċjetà, l-ekonomija u l-ekoloġija jħallsu għal din il-politika żbaljata. Id-deċiżjoni li jkun hemm sieħeb privat mal-Gvern, f’dan il-każ l-ELC, mhux idea ħażina. Imma ma jistax ikun hemm operatur bla regolatur iktar u iktar meta l-operatur għandu €7 miljun kull sena għal ħames snin, jingħata l-mixtliet tal-Gvern biex jopera minnhom, jingħata l-makkinarju bħall-bowsers tal-Gvern biex jaħdem bihom u anke ħaddiema li kienu jaħdmu mad-Dipartiment tal-Agrikoltura f’dan il-qasam. F’din is-sħubija hemm riżorsi tajbin, kemm finanzjarji u umani, imma la hemm il-viżjoni u lanqas id-direzzjoni biex l-għan jintlaħaq. Il-Gvern huwa marbut mal-liġijiet lokali u anke b’dawk tal-UE u b’konvenzjonijiet internazzjonali rigward il-ħarsien u l-immaniġġjar tal-biodiversità imma kemm qed ikunu riflessi fix-xogħol li qed isir f’dan il-qasam ta’ tisbiħ tal-pajjiż? Dan narawh iktar ċar meta wieħed jara, fost orajn l-pubblikazzjonijiet uffiċjali tal-MEPA fejn jgħidu liema huma l-ispeċi invażivi li huma ta’ ħsara għall-ekoloġija lokali … fosthom is-Swaba tal-Madonna u l-Pjuma. Imma minkejja dan kollu ara kemm flus pubbliċi għadhom jintefqu fl-importazzjoni ta’ siġar eżotiċi, uħud minnhom invażivi, jew li jġibu magħhom speċi invażi. Ma tara l-ebda sinjal ta’ tkabbir ta’ siġar indiġeni lokali. Mela għala noqgħodu nippubblikaw pjanijiet, strateġiji u miżuri oħra favur l-ambjent meta dawn qed jiġu kompletament injorati? Jekk wieħed iħares lejn l-irdumijiet viċin tal-Blue Grotto jara li magħhom tikber is-Swaba tal-Madonna b’kompetizzjoni għall-pjanti indiġeni, uħud endemiċi, li jikbru hemm. Veru li dawn is-Swaba tal-Madonna kienu qed jikbru hemm qabel ma bdew jitħawlu fit-toroq. Allura nkomplu nżidu l-opportunità għal din il-pjanta biex tkompli tinfirex u tikber f’ambjent naturali mhedded.

Is-Swaba tal-Madonna – pjanta li l-UE tqis li hija fostl-aktar 100 pjanta invaziva. Hawn Malta, flus pubblici jintuzaw biex din tkompli tithawwel fit-toroqf pubblici

Anke l-Pjuma qed tinfirex sewwa u rajtha f’għelieqi, tikber taħt il-bankini fit-toroq, fil-widien u anke fix-xagħri. Min sejjer iħallas biex din tiġi ikkontrollata skont l-obbligi legali tal-pajjiż? Min sejjer jirrispondi għall-ksur tal-liġijiet u l-obbligi internazzjonali li l-pajjiż għandu biex ma jħallix pjanti invażivi jkomplu jinfirxu fl-ambjent naturali?

Il-Pjuma – pjanta invażiva li qed tinferex sewwa b'impatt negattiv soċjali u ambjentali

Kull speċi invażiva hija ħażina għall-ambjent lokali?  Mhux kull pjanta importata hija ta’ theddida għall-ambjent. Erħilha li meta dawn jiġu impurtati, magħhom jdaħħlu wkoll speċi oħra anke jekk magħhom ikollhom iċ-ċertifikat tas-saħħa tal-pjanti. Hekk kellhom is-siġar tal-Palm li magħhom daħal il-Bumunqar Aħmar tal-Palm. Għalhekk għandu jkun hemm regolatur professjonali biex lill-operatur jgħidlu xi speċi għandu juża fit-tisbiħ tal-pajjiż. Li kieku kien hemm regolatur xjentifiku u professjonali ma kienux jitħallew jiġu impurtati siġar tal-Palm mill-Ewropa u mill-Eġittu meta dawn kienu diġà mifnijin bil-Bumunqar l-Aħmar tal-Palm. Kieku ma kienux jitħallew jiġu mħawla ma’ Malta kollha s-Swaba tal-Madonna u l-Pjumi. Imma jekk wieħed iħares biss lejn il-parti kummerċjali mingħajr ma jagħti każ tal-impatt negattiv soċjali u dak ekoloġiku li dawn jista’ jkollhom allura dak li jiġri. Fl-aħħar mill-aħħar ir-responsabilita hija tal-Gvern imma bħalissa qisu l-Gvern qed jagħti ċekk iffirmat imma vojt u l-ammont jintela minn min jirċievi ċ-ċekk.

Imma fl-ELC ma hemm ħadd li jifhem fil-pjanti u s-siġar?Ma nistax nimmaġina li ma hemmx. Li kieku le, kif ġiet fdata b’din ir-responsabilità f’idejha? Naħseb li hemm min għandu ħafna esperjenza f’dan il-qasam u għalhekk niskanta kif isiru dawn l-affarijiet u jinġiebu pjanti invażi li mhumiex ta’ ġid għas-soċjetà u għall-ambjent ekoloġiku. U għalhekk ukoll ma nistax nifhem kif fil-mixtliet tal-Gvern ma jitkabbrux iktar siġar indiġeni bħal-Luq, il-Ballut, l-Għargħar, id-Deru, is-Safsafa l-Kbira, l-Għanżalor, il-Fraxxnu, il-Ħarrub, iż-Żagħrun, ir-Rummien, il-Lewż u ż-Żnuber. Minbarra li dawn inaqqsu t-theddida ta’ speċi oħra li jġibu magħhom dawk importati – bħal bebbux, pjanti, insetti u rettili – immaniġġjar bħal dan jiffranka ħafna flus milli jmorru barra minn Malta u minflok jintefqu hawn u jservu ta’ ġid għall-ambjent. Imma għidli kemm-il siġra indiġena minn dawn li semmejt tara biex jissebbaħ l-ambjent urban? Fil-passat il-mixtliet tal-Gvern, anke jekk mingħajr r-riżorsi finanzjarji li għandhom illum, kienu jagħmlu kollox u minkejja li kienu wkoll jiżirgħu u jħawlu siġar mhux adattati għal pajjiżna, bħall-Akaċja u l-Ewkalyptus, ma kinux jimpurtaw siġar bħal ma qed isir illum u għalhekk ma kienx ikun hemm periklu li jidħlu speċi barranin. Bil-politika li qed tiġi mħaddma llum, f’dawn l-aħħar snin daħlu ħafna speċi invażivi. Huwa ferm diffiċli li meta tiddaħħal pjanta stabbilita ma ddaħħalx magħha xi speċi oħra anke fil-ħamrija li jkollha. Meta ddaħħlu s-siġar tal-Palm uħud minnhom kienu twal xi żewġ sulari u kważi impossibbli li ma jkunx hemm speċi magħhom. Il-Bumunqar l-Aħmar jgħix l-Asja. Hemm l-ambjent tiegħu. Daħal fl-Eġittu mas-siġar tal-Palm u mill-Eġittu sab ruħu fl-Ewropa mas-siġar tal-Palm li ġew esportati hemm. Fl-Afrika ta’ Fuq dan il-Bumunqar huwa ‘pest’ għax qed jeqred ħafna siġar tat-tamal u kellu impatt negattiv fuq din l-industrija.

Ir-riżultat ta' deċiżjonijiet mhux professjonali – waħda mill 400 siġra tal-palm, maqtula mill-Bumunqar Aħmar tal-Palm li ddaħħal mas-siġar importati.

Issa xi ħadd f’Malta kellu l-idea “inteliġenti” li jixtri s-siġar mill-Eġittu u anke minn Spanja u Sqallija li kienu impurtawhom mill-Eġittu u sal-lum inqerdu mal-400 palma li wħud minnhom kienu ta’ valur storiku. Sa issa dan il-Bumunqar għadu għaddej joqtol kull siġra tal-Palm li jiltaqa’ magħha u qed jintefqu ammont ta’ flus biex dan jipprova jitwaqqaf. F’Malta daħlet ukoll il-Ħanfusa s-Sewda tat-Tut. Is-siġar tat-Tut u ċ-Ċawsli li kien hemm fil-Fiddien kollha sofrew ħafna minn din il-ħanfusa. Kif ġralhom ħafna f’ġonna privati. Issa siġar tat-Tut m’hawnx ħafna f’pajjiżna u daret fuq is-siġar tat-Tin. Min qed iħallas għal dan? L-impatt qed inħallsuh jien u int. Daħal ukoll il-Farfett tas-Sardinell. Kulħadd jilmenta fuqu. Għandi erba’ qsari tas-Sardinell fit-terazzin biex nistudja dan il-farfett … kull sena joqtolhom. Biex wieħed ikompli jara n-nuqqas ta’ miżuri professjonali qed ikomplu jitħawlu s-Sardinell matul it-toroq biex dan il-farfett ikollu iktar pjanti fuqhiex ibid, jiekol, joktor u jinfirex! Diġà qed jinstab jittajjar fil-widien tagħna fejn għandna pjanta mill-istess familja tas-Sardinell li s’issa għadu ma misshomx. Nispera li issa ma narawx impjegati jbixxu kull Sardinella li jaraw bil-kimika biex joqtlu dan il-farfett! Daħlet ukoll is-susa tat-tadam. Qerdet ħbula wara ħbula ta’ tadam. Daħlet għax l-attivitajiet kummerċjali jieħdu preferenza fuq il-ħarsien soċjali u ekoloġiku. Imma hawn xi ħadd li jimpurtah u jieħu ħsieb li dawn l-affarijiet ma jiġrux?  Għandek ukoll numru kbir ta’ speċi ta’ bebbux tal-art li ddaħħal mal-pjanti impurtati. Sa issa għadu ma jinħasx imma meta jibda jinħass imbagħad naħseb li nibdew naraw kif se jintefqu l-flus biex jiġu ikkontrollati. Illum jitħawlu fjuri bħall-Pensieri, Qronfol Tork, Petunji u Sardinell li wara ftit ġimgħat jispiċċa żmienhom u jinħartu biex jerġgħu jitħawlu oħrajn. Ma nistax ngħid li mhumiex sbieħ imma meta fil-gżejjer tagħna għandna ’l fuq minn 1,000 pjanta selvaġġa kollha adattati għall-klima tagħna, li m’għandhomx bżonn ħafna ilma, allura għaliex ma nużawx dawn u nkunu qed inħarsu aħjar l-ambjent ekoloġiku u fl-istess ħin inħarsu l-ekonomija tal-pajjiż. Din bħall-kwistjoni tal-ilma. L-UE tobbliga li l-ilma tad-drenaġġ ma jistax jintefa l-baħar mhux imsaffi. X’ġara? Investejna f’impjanti biex jittrattaw dan l-ilma imma wara li jiġi msaffi jerġa’ jintrema l-baħar u mbagħad nerġgħu ntella ilma baħar iktar ikkonċentrat biex jerġa’ jissaffa mir-reverse osmosis ħalli jittieħed għax-xorb. L-istess qed jiġri fit-tisbiħ tal-pajjiż bil-pjanti. Jekk dan  immaniġġjar professjonali nixtieq lil xi ħadd jgħidli xi jfisser dilettantiżmu!

Jiġifieri bħala prinċipju taqbel li m’għandhom jidħlu ebda speċi barranin? Le, mhux qed ngħid hekk.  Hemm ftehim internazzjonali, li wkoll jagħmel parti mir-regolamenti tal-UE u li l-prinċipji tiegħu huma nklużi fil-liġijiet lokali, magħruf bħala l-“prinċipju ta’ prekawzjoni” li permess tiegħu jekk se tittieħed xi deċiżjoni u ma jkunx magħruf x’impatt din se tħalli fuq l-ambjent u s-soċjetà allura din m’għandix tittieħed. Nifhem li jekk se ssir triq u hemm siġra jew siġar fin-nofs ma tistax tħallihom hemm. Imma ma jfissirx li mingħajr ma jkun hemm konsultazzjoni, ix-xogħol isir mingħajr l-ebda pjan ta’ immaniġġjar. Jekk hemm proġett ta’ żvilupp suppost li jkun hemm il-permess tal-MEPA. U meta jkun hemm siġar bħal dawn ikun hemm kundizzjonijiet ta’ kif sejrin jinqalgħu, minn sejjer jaqlahom u fejn sejrin jerġgħu jitħawlu. Nuqqas ta’ tagħrif lill-pubbliku joħloq ukoll ċertu suspetti. Is-siġar taż-Żebbuġ li nqalgħu minn ħdejn il-Monument tal-Gwerra fil-Floriana ġew impurtati u mħawla ftit tas-snin ilu. U s-siġar fejn sar it-terminus tal-Arriva fil-Belt ukoll inqalgħu biex minflokhom tħawlu siġar oħra kbar impurtati bi prezz mhux irħis. L-aħħar darba li mort hemm kelli ċans naraw li tnejn minnhom diġà nixfu. Meta nara dawn ir-riżorsi qed jinħlew u kif bihom jista’ jsir ferm iktar ġid ma nistax ma ninkwetax għal din il-‘laisse faire’. Meta wieħed iħares lejn ir-regolamenti tal-2001 dwar il-ħarsien tas-siġar, li kienu jagħtu ħarsien anke lis-siġar li jikbru fl-urban u li kienu ġew ippubblikat bi sħab bejn il-Ministru tal-Ambjent u dak tal-Agrikoltura, u meta wieħed jikkumpara kif dawn ġew emendati fl-2010, fejn ġew ippubblikat mill-Ministeru tal-Ambjent biss u ma fihom l-ebda referenza għall-ħarsien tas-siġar li jikbru fl-urban, allura ma jistax ikun li dan il-‘laisse faire’ ma jinħasx iktar. Mhux talli s-siġar indiġeni ma jintużawx fit-tisbiħ tal-pajjiż imma minħabba n-nuqqas ta’ regolatur uffiċjali numru ta’ siġar rari u mħarsa wkoll qed isofru minn din il-mentalità. Il-Professur John Borg, li darba kien Supretendent tad-Dipartiment tal-Agrikoltura, kien jara li siġar Maltin rari fil-pajjiż kienu jitħawlu jew jinżergħu fil-Ġonna ta’ San Anton. Fosthom kien hemm is-siġra rarissima magħrufa bħala s-Siġra tal-Kuruna, li aktarx hija l-unika waħda li għad baqa’, tikber f’San Anton, li l-aħħar li rajtha ftit ġimgħat ilu ġabuha qisha kurċifiss!

Ix-Xewk tal-Kuruna – l-aħħar siġra Maltija ta' din l-ispeċi rari u mħarsa strettament, li qed tikber fil-Ġonna ta' San Anton. Imbiċċra.

Barra minn hekk numru ta’ Siġar tad-Deru li kien hemm jikbru fuq ġewwa mal-ħajt ta’ dan il-ġnien tqaċċtu mill-qiegħ nett. Żabra li min jagħmel il-politika u huwa responsabbli fl-immaniġġjar tas-siġar imissu jistħi jidher quddiem in-nies. Dan biex ma nsemmiex dak li ġara l-Buskett li huwa sit tan-Natura 2000.

Id-Deru - kien jikber matul il-ħajt tal-ġnien f'San Anton. Imqaċċat mill-qiegħ.

Imma forsi għalhekk ma jeżistix regolatur… biex ħadd ma jkun f’pożizzjoni li jistħi. Huwa faċli li wieħed iwaħħal fil-ħaddiema biex taparsi jkun jidher li ħa passi. Imma l-ħaddiema jagħmlu dak li jgħidulhom. U bla regolatur x’tistenna? L-iktar ħaġa li tweġġgħani li dawn qed isiru bi flus pubbliċi u ħadd ma jidher li huwa responsabbli.

Forsi l-akbar ċertifikat ta' inkompetenza f'dan il-qasam huwa il-mod kif siġar f'Natura 200 tal-EU, il-Buskett, ġie mżeblaħ, anki dan bi flus il-poplu. Darba din kiet siġra rari u mħarsa strettament - is-sigra tal-Fraxxnu.

Sakemm ikollna dan ir-regolatur jiddispjaċini ngħid li s-siġar indiġeni f’pajjiżna m’għandhomx futur sabiħ. Jekk għandhom futur. Jekk ix-xogħol jitmexxa b’għan kummerċjali biss, u mingħajr ma jittieħdu kunsiderazzjonijiet tal-għan soċjali u ekoloġiku, wieħed ma jistax jistenna li s-siġar indiġeni ma jibqgħux sejrin lura u li ma jidħlux iktar speċi invażivi. U waqt li l-profitt kummerċjali jeħduh l-individwi, il-prezz iħallsu l-poplu u l-ambjent ekoloġiku.

Ara x'żabra dik? Certifikat għal dak il-politiku li huwa responsabbli biex dan ma jħallihx isir.

Żabra bla ebda professjonalita, bla kuxjenza u bla mistħija.

Għall-ġid tal-poplu u tal-ambjent! Dan qed ngħidu fuq dak li qalu, li qrajt u li smajt, fuq dak li rajt, u fuq ir-riżultati ta' dan kollu, dejjem bi flus pubbliċi.

NOTA: Ir-ritratti ma jidhrux fl-artiklu oriġinali li deher fl-Orizzont, imma dawn żidthom jien fuq il-blogg u kollha huma ritratti li ħadt jien.


Il-kapriċċ tal-proprjetà vojta (2) Ħadd mhu jerfa’ l-ħtija tan-nuqqas ta’ ppjanar

July 26, 2011

Il-kapriċċ tal-proprjetà vojta (2) 
Ħadd mhu jerfa’ l-ħtija tan-nuqqas ta’ ppjanar
 

minn aleander balzan
 

KIF irraportat minn din il-gazzetta nhar il-Ħadd li għadda, fi ftit snin żdiedu bl-eluf in-numru ta’ proprjetajiet vojta f’pajjiżna. Skont iċ-chairman tal-Awtorità tal-Ambjent u l-Ippjanar (MEPA), Austin Walker, huwa stmat li llum għandna 76,000 proprjetà vojta. Minkejja dan ħadd mhu qiegħed jerfa’ l-ħtija ta’ dan in-nuqqas ta’ ppjanar. Fi kliem l-ambjentalisti Alfred E. Baldacchino u Astrid Vella dan in-nuqqas ta’ ppjanar qiegħed iwassal għal ħela ta’ riżorsi enormi.

Alfred E. Baldacchino, li huwa speċjalizzat fl-ippjanar u l-immaniġjar tal-ambjent argumenta mat-TORĊA li dawn il-proprjetajiet vojta “huma ħela ta’ riżorsi finanzjarji kif ukoll riżorsi naturali li ftit li xejn għandna minn fejn naħlu. Dan huwa wkoll nuqqas ta’ ippjanar serju għaliex wieħed qed iħares biss lejn ir-riżultat fiż-żmien il-qasir.”

“L-impatt fuq l-ambjent hu tant negattiv li qiegħed ikun hemm ħela ta’ riżorsi naturali, bħat-teħid tal-art, anki ta’ valur kbir ekoloġiku, storiku, u rikreattiv, tifrik ta’ sistemi fl-ippjanar tal-ambjent bħal sistemi tal-ġbir tal-ilma tax-xita, sfreġju u qerda ta’ sistemi ekoloġiċi bħall-ispeċi ta’ fawna u flora, u produzzjoni ta’ skart li jirriżulta mill-bini,” jargumenta Baldacchino li jgħid li dawn ir-riżorsi jistgħu jintużaw f’oqsma oħra.

“L-użu tar-riżorsi kemm naturali kif ukoll finanzjarji jistgħu faċilment jintużaw f’attivitajiet oħra minflok bini u bini li ma hawnx bżonnu. Permessi għar-restawr xorta waħda jkun hemm bżonnhom, imma hemm bżonn ukoll diversifikazzjoni. Il-’valur’ ta’ dawn il-ħela ta’ riżorsi mill-aspett ekonomiku qiegħed isir għas-spejjeż tal-valur soċjali u dak ambjentali,” żied Baldacchino.

Responsabbiltà tal-banek 
Fil-ħarġa ta’ nhar il-Ħadd li għadda l-ekonomista Joe Vella Bonnici argumenta li s-settur bankarju qiegħed ikun iktar kawt. “Ta’ min jgħid li llum is-settur bankarju rari jsellef għal bini ġdid. Dan wara ħafna twissijiet mill-International Monetary Fund li l-banek tagħna kellhom exposure qawwi fuq il-proprjetà,” qal Vella Bonnici.

Alfred E. Baldacchino u Astrid Vella wkoll jitkellmu dwar il-banek u fuqhom jitfgħu anke responsabbiltà.

“Naħseb li hawn tidħol ir-responsabbiltà kemm tal-banek lokali kif ukoll tal-MEPA. Sfortunatament, il-banek m’ għandhomx ħjiel tal-Corporate Social Responsibility u jaħsbu li għax iqassmu xi ċekk stampat kbir kbir qegħdin jilħqu dan il-għan. Għalihom imbasta jisilfu l-flus u jdaħħlu l-interessi. Jekk proġetti jibqgħu vojta u fil-proċess jinħlew ir-riżorsi jgħidlulek li mhix responsabbiltà tagħhom,” qal Baldacchino.

Astrid Vella żżid mal-argument u min-naħa tagħha telabora dwar l-impatt li dawn id-deċiżjonijiet qegħdin iħallu fuq is-soċjetà Maltija.

“It-twemmin popolari li s-suq għandu jirregola lilu nnifsu huwa żbaljat għax wieħed ikun qiegħed jassumi li huma biss l-iżviluppaturi li jġorru r-riskju li qegħdin jieħdu. Kuntrarju għal dan it-twemmin, rapport dwar l-istabbilità finanzjarja tal-Bank Ċentrali, għas-sena 2010, jgħid li d-dgħufija preżenti fis-settur tal-proprjetà tpoġġi riskju fuq is-saħħa tas-settur finanzjarju Malti dan għax il-proprjetà tirrappreżenta ħafna mis-self tal-banek. Din toħloq riskju fi żmien li s-sitwazzjoni tal-proprjetà qiegħda twassal għal ‘defaulting loans’,” tispjega Vella.

L-irwol tal-MEPA 
Iż-żewġ ambjentalisti jaqblu dwar il-falliment tal-MEPA fi rwol tagħha ta’ regolatur.

“Mill-banda l-oħra, il-MEPA, li suppost għandha r-responsabbiltà dwar l-ippjanar ma nistax nifhem kif 76,000 post vojt wieħed jista’ jgħidli li huwa ppjanar tajjeb, bl-impatti negattivi kollha li dawn iġibu magħhom, kemm direttament kif ukoll indirettament,” jargumenta Baldacchino.

Astrid Vella żżid ma’ dan l-argument: “Il-falliment tal-MEPA li tassumi r-responsabbiltajiet tagħha bħala regolatur – li ħolqot mentalità ta’ ġirja biex nibnu – mhux biss irrovinat l-irħula tagħna u l-qalba tal-villaġġi iżda ironikament wasslet għal tnaqqis fil-bejgħ tal-proprjetà.”

“Il-MEPA falliet fid-dmir tagħha li tirrikonċilja d-drittijiet li wieħed jiżviluppa l-proprjetà privata ma’ dak ta’ saħħa tajba. Li neħħejna d-djar biex għamilna l-appartamenti għandu effett doppju għax iwassal għal iktar karozzi f’żoni residenzjali,” qalet Vella li elaborat dwar l-effetti ta’ dan il-bini żejjed, b’mod partikolari fuq saħħet in-nies.

Alfred E. Baldacchino jċanfar ukoll lill-awtoritajiet għax għażlu triq li wasslet għal iktar bini ġdid flok irranġar u restawr ta’ dak li għandna.

“Hawn ħafna bini mitluq, qadim, storiku, u mibni b’konsiderazzjoni ambjentali siewja, imma n-nuqqas ta’ ippjanar li jeżisti jwassal biex minflok dan jitranġa u jkun restawrat, dan jitwaqqa’ u jittella’ bini ġdid, fil-forma ta’ kerrejjiet moderni, biex ngħidu hekk. Dan minkejja li hawn kemm domanda għal dawn il-postijiet (bini qadim restawrat), kif ukoll hawn kuxjenza qawwija nazzjonali biex dawn ikunu restawrati kif ukoll salvati. Imma mid-dehra dan mhux parti tar-responsabbiltà ta’ min huwa inkarigat biex jara li l-ippjanar ta’ dawn il-gżejjer isir minn kull aspett, kemm soċjali, kemm ambjentali kif ukoll ekonomiku. L-importanza li tingħata hija biss mill-aspett ekonomiku u l-oħrajn jiġu kompletament injorati. Ħadd ma jgħid li huwa responsabbli għal dan. Anzi kulħadd jgħid li mhux huwa responsabbli,” jgħid Baldacchino.

Ħtija tal-politiċi 
“Il-politiċi tagħna jiddefendu iktar żvilupp billi jgħidu li l-ġenituri qegħdin jipprovdu l-appartamenti għal uliedhom. Din il-ġustifikazzjoni ntużat fl-2006 meta kien hemm l-iskema ta’ razzjonalizazzjoni u medded ta’ art fil-kampanja ttieħdu biex jinbnew mijiet ta’ appartamenti minn żviluppatur wieħed.
“Din twassal għal mistoqsija oħra: jekk il-ġenituri qegħdin jipprovdu l-appartamenti lil uliedhom, l-eluf ta’ appartamenti tal-ispekulaturi lil min se jinbiegħu? Żgur mhux lill-barranin, għax mill-2009 kien hemm biss 300 bejgħ fejn kienu involuti l-barranin. Il-MEPA kkalkulat li l-ħtieġa annwali għad-djar ġodda hija madwar 2,000, iżda mill-2005 sal-2009 kienu approvati bejn 8,000 u 12,000 unit fis-sena,” tgħid Astrid Vella li tappella għal studju serju u tisħaq li din il-problema għandha tkun indirizzata.

“In-numru ta’ postijiet vojta huwa destinat li jikber iktar, hekk kif hemm permessi approvati mill-MEPA li għad irid isir il-bini tagħhom u hemm ukoll iktar proġetti kbar ippjanati. Flimkien għal Ambjent Aħjar temmen li l-kwistjoni ta’ żvilupp iktar milli meħtieġ għandha tkun indirizzata. Jekk iktar appartamenti se jkunu approvati, fuq liema bażi se niġġustifikaw it-telfien ta’ iktar kampanja?” ittemm tgħid Vella.

Baldacchino wkoll jitkellem dwar l-irwol tal-politiċi u ma jdurx mal-lewża.

“Ir-riżultat ta’ dan kollu huwa li din hija politika żbaljata tal-entitajiet governattivi u pubbliċi li kulħadd jara l-parti tiegħu biss u ma jimpurtahx minn entitajiet ohra. Anki f ‘deċiżjonijet żgħar jittieħdu deċiżjonijiet li jmorru kontra tfassil u deċiżjonijiet ta’ entitajet oħra.

“Dan jidher u jinħass bħal ngħidu aħna fil-ħarsien u mmaniġġjar tal-ilma, f’dak tat-trasport, f’dak tal-biodiversità, u ħafna u ħafna oħrajn. F’dan il-qasam huwa ġenerazzjoni ta’ xogħol artifiċjali, għas-spejjeż tar-riżorsi nazzjonali, biex taparsi jinħoloq ix-xogħol, xogħol li għandu ħafna prezzijiet u piżijiet moħbija, li qed tħallas għalihom is-soċjetà u l-ambjent b’mod ġenerali,” qal Baldacchino, li fakkar ukoll kif il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Iżvilupp Sostenibbli għadha ma bdietx tiltaqa’.
“Opportunità li kien hemm u li għad hemm biex dawn il-fares jinqatgħu kienet li tibda taħdem il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Iżvilupp Sostenibbli. Imma din tpoġġiet fuq l-ixkaffa tistenna l-mument meta jkun tard wisq u l-pajjiż jibqa’ jħallas minn imnieħru. Imbagħad forsi tirxoxta jew inkella titfassal oħra bħalha,” temm Baldacchino.

• Ara wkoll: http://www.it-torca.com/news.asp?newsitemid=11958