Susa perikoluża għatba ‘l bogħod minn Malta

February 9, 2017

Alfred E. Baldacchino

Il-Ġimgħa, 9 ta’ Frar, 2017

Ħabib tiegħi poġġa l-ħolqa fuq il-facebook ta’ artiklu li deher fuq in-Newsbook dwar susa perikoluża, għatba ‘l bogħod minn Malta, li qed teqred is-siġar tal-ħarrub,

Skont Newsbook, id-Direttorat għas-Saħħa tal-Pjanti qal fi stqarrija li s-susa bl-isem xjentifiku ta’ Xylosandrus compactus ġiet innutata f’Ragusa Sqallija fir-rebbiegħa tas-sena l-oħra, fejn qerdet ħafna friegħi mis-siġra tal-ħarruba.

Filwaqt li l-awtoritajiet Taljani nedew miżuri sabiex dan l-insett jiġi kkontrollat, dan infirex matul is-sajf u l-ħarifa.

Id-Direttorat bħalissa jinsab għaddej b’kollaborazzjoni mal-Università sabiex jiġbor aktar dettalji u jkun armat jekk din il-ħanfusa titfaċċa Malta. Sa issa għadhom ma ġewx rappurtati każi ta’ dan l-insett f’Malta.

Il-kobor ta’ dan l-insett ivarja bejn il-1.4mm u l-1.9mm, u għandu forma kemxejn tonda u ċilindrika, u huwa ta’ lewn kannelli jew sewdieni.

Il-vittmi ta’ dan l-insett bosta drabi huma siġar u arbuxelli li jkunu diġa ddgħajfu minn qabel, iżda ġew rappurtati każi ta’ siġar friski li nqerdu mis-susa.

Id-Direttorat irrimarka li din hija waħda mill-ftit susi li jinfestaw u jeqirdu pjanti b’saħħithom, u tappartjeni għal familja ta’ susa li hi differenti mill-familji l-oħra minħabba l-mod kif tħaffer fiz-zokk.

———-0———-

Christian Borg fuq il-facebook kiteb hekk:

“Id-Direttorat bħalissa jinsab għaddej b’kollaborazzjoni mal-Università sabiex jiġbor aktar dettalji u jkun armat jekk din il-ħanfusa titfaċċa Malta. Sa issa għadhom ma ġewx rappurtati każi ta’ dan l-insett f’Malta.”

Tajjeb li jsiru studji, imma f’dak l-istadju ma jidrilniex li jkun daqxejn tard wisq?? Espert zgur li minix, imma cert li jistghu jittiehdu iktar mizuri biex nevitaw milli jidhol dan l-insett.

X’tahseb Alfred E. Baldacchino?!

———-0———-

Nirringrazzja lil Christian Borg li ġibidli l-attenzjoni u staqsini x’naħseb.

Xi tridni naħseb Christian? In-nies ta’ dan il-pajjiż jidhru determinati li jagħmluh deżert mingħajr ebda siġra. Naraw l-importazzjoni ta’ speċi invażivi bl-addoċċ u mingħajr kontrol, xi kultant ukoll imħallsa minn flus pubbliċi; nfiq ta’ €57 miljun minn flus pubbliċi u tal-EU wkoll biex l-ilma tax-xita narmuh il-baħar, waqt li dak tal-pjan jitella’ kif ġie ġie, bla kontrol ta’ xejn. Meta ħadd ma għandu l-ebda ħjiel, jew xi xewqa li jkun jaf bid-diżastru li qed inġubu fuqna, anzi nonfqu l-flus biex inġubuh b’idejna, x’tistenna?

Mill-esperjenza li għandi ta’ dan il-pajjiż, issa nistennew u nitolbu biex din is-susa ma ssibx ruħha hawn Malta. U meta tidħol imbagħad ngħidu li daħlet u nibku ftit ukoll u ngħidu ara x’ġaralna! Imbagħad inwaqqfu l-importazzjoni ta’ dawk is-siġar li din is-susa tista’ tiġi magħhom. Jew inkella nivvintaw xi bexx biex inbigħuh lil dawk li għandhom xi siġra tal-ħarrub biex inkomplu ngħinu lil dawk li l-għan tagħhom huwa li jagħmlu l-qliegħ mill-injuranza ta’ dawk li jmexxu.

Din il-ħanfusa hija indiġena għall-pajjiżi mill-orient, u nfirxet permezz tal-kummerċ. Hija tattakka madwar 200 speċi ta’ pjanta.
U jekk tgħidli li qed nesaġera, infakkret f’meta daħal il-Bumunqar Aħmar tal-Palm – ir-red palm weevil. Minkejja li kien hemm pariri biex ma jiġux importati siġar tal-palm minħabba dan il-bumunqar, xorta ġew importati. U minn fejn? Minn dawk il-pajjiżi fejn dan kien qed jagħmel ħerba bla rażan. Sallum inqerdu ‘l fuq minn 5000 siġra tal-palm.
U hekk naħseb li sejjer jiġri minn dan il-susa sewda tal-friegħi (black twig borer).
Ir-responsabbiltà biex jittieħdu passi hija tal-ERA – l-Awtorità tal-Ambjent u tar-Riżorsi). Din għanda l-għodda legali kollha biex twaqqaf id-dħul ta’ din il-ħanfusa. U magħha hemm ukoll is-Segretarjat tal-Agrikultura. Dawn it-tnejn qegħdin fil-Ministeru tal-Ambjent.
Issemma wkoll li “Id-Direttorat bħalissa jinsab għaddej b’kollaborazzjoni mal-Università sabiex jiġbor aktar dettalji u jkun armat jekk din il-ħanfusa titfaċċa Malta. Sa issa għadhom ma ġewx rappurtati każi ta’ dan l-insett f’Malta.”
Dan jgħati ‘l wieħed x’jifhem li d-Direttorat diġa qata’ qalbu li jwaqqaf id-dħul ta’ din il-ħanfusa f’pajjiżna, u qed jagħmel studju biex jikkontrollaha meta tidħol. Imma ma hemm l-ebda viżjoni, ħeġġa jew determinazzjoni biex din il-ħanfusa ma titħallhiex tidħol. L-istess kif ġara meta daħal il-Bumunqar Aħmar tal-Palm.
U ngħid jien, meta l-Università ħallset biex 60 siġra taż-żebbuġ inħasdu metru ‘l fuq mill-art, għax kif intqal kienu qed iwaqqgħu ftit weraq fuq il-karozzi, u qisu ma ġara xejn, taħseb li l-Università ta’ Malta, għandha xi viżjoni, ħeġġa jew interess fil-ħarsien tas-siġar u kif sejra titwaqqaf din is-susa sewda tal-friegħi milli tidħol hawn Malta?
Kull ma nista’ nagħmel jien, Christian, huwa li nitlob ‘l Alla biex jgħinna ftit ħalli nużaw imqar niskata intelliġenza minn dak li tagħna, forsi nbexxqu ftit għajnejna mill-għamad tal-kilba tal-flus li qed jaħkimna, jagħmina u li sejjer jeqridna.
aebaldacchino@gmail.com
ara wkoll:
Advertisements

L-GĦARGĦAR: is-sigra nazzjonali

November 16, 2015

book-cover-2

2015

L-GĦARGĦAR: is-sigra nazzjonali

Alfred E. Baldacchino

Is-siġra tal-għargħar darba kienet komuni ħafna fil-gżejjer Maltin. Din kienet tiksi wesgħat kbar f’Birkirkara u fl-inħawi ta’ madwarha. Hemm inħawi li huma maħsuba li kienu msemmijin għal din is-siġra, bħal San Ġwann tal-Għargħar u Ħal-Għarghur. Iżda hawn minn jgħid li l-Għargħur, kif jixhdu mappi qodma, hu mnissel mill-isem Girgor. Mhux dokumentat li din is-siġra kienet tikber fis-selvaġġ la f’Għawdex u lanqas f’Kemmuna, għalkemm illum jinstabu xi siġar żgħar li ġew imħawwla mill-bniedem f’dawn iż-­żewġ gżejjer.

1 - Siġra tal-għargħar li tinstab San Anton

 Waħda miż-żewġ siġriet tal-għargħar li jikbru f’San Anton

L-għargħar hija siġra mill-­familja taċ-ċipress. Din ma tinstabx biss fil-gżejjer Maltin, għax fl­-Ewropa tikber f’roqgħa żgħira fix­-xlokk ta’ Spanja viċin Kartagena, fir-­reġjun ta’ Mursja. Hemm indikazzjonijiet li fl-imgħoddi din is-sigra kienet aktar komuni fl-Ewropa u nqerdet għalkollox ħlief f’dik ir­-roqgħa fi Spanja u fil-gżejjer Maltin. Dan jirriżulta minn numru ta’ fossili ta’ din is-sigra li nstabu fi Franza.

Illum hija aktar komuni u mifruxa fil-Magreb, bħal fil-Marokk fuq il-kosta tal-Atlantiku, fl-Algerija u f’Tunes. Mhemmx provi li din is-sigra tikber fil-Libja għalkemm huwa rrappurtat li din tikber hemm ukoll.

Fil-gżejjer Maltin illum hija meqjusa bħala siġra rari ħafna u tikber fis-selvaġġ f’xi ħames postijiet, fosthom l-aktar magħrufa huma fil­-Maqluba, viċin il-Qrendi fejn hemm xi tliet siġriet, fl-inhawi tal­-Mellieħa, il-Mosta, u fl-Imġiebah viċin Selmun. F’uħud minn dawn l-inħawi tikber siġra waħda biss.

gharghar-3

Il-prinjoli tal-għargħar għadhom ma sarux.

Oħrajn kienu jikbru f’Wied Filep, li kien fergħa minn Wied il-Għasel. Dawn inqerdu minn barriera tal-­qawwi li ħadet il-blat kollu għaż-żrar. Hemm għargħar oħra li ġew imħawla mill-bniedem. Fost dawn insibu tnejn fil-ġonna ta’ San Anton u oħra fil-ġonna privati tal-President ta’ Malta.

Huwa maħsub li dawn tkabbru minn żerriegħa li ttieħdet mis-siġar tal­-Maqluba. Siġar oħra nsibuhom il-­Mall u l-Argotti fil-Furjana, tnejn fil­-ġnien San Filep, biswit l-Argotti, tnejn iżgħar oħra fil-Ġnien tal-Milorda Sa Maison, tlieta oħra fil-Buskett, daqs nofs tużżana oħra fil-ġonna tal-Università f’tal-Qroqq, u waħda l-Marsa.

Is-siġra tal-għargħar tħaddar is-sena kollha u tiflaħ għan-nixfa. Hija tikber fil-makkja tal-Mediterran, għalkemm ġieli tikber fi xquq fil-blat u f’wesgħat bi blat b’pendil. Din tilħaq għoli ta’ madwar 15-il metru, fuq zokk kanella ħamrani, u togħla għall-ponta għalkemm mifruxa fil-­baxx.

gharghar-4

Il-weraq tas-siġra tal-għargħar.

Meta jkunu għadhom qed jifformaw iz-zkuk ewlenin li fuqhom is-siġra tal-għargħar tkun mibnija, dawn ikunu mgħottija bil-weraq. Il-weraq ta’ din is-siġra huma rqaq bħal tal-koniferi l­-oħra, twal bejn  1 mm sa 8 mm u wesgħin minn madwar 1 mm sa 1.5 mm. Huma għandhom leħħa fl-ikħal. L-aktar friegħi żgħar ikunu ċatti. Il-­weraq huma żgħar u ċatti u jikbru f’pari imsallbin fuq xulxin, aktar qrib xulxin lejn il-ponta tal-magħseb, qishom bukkett ta’ erba’ madwar il-­magħseb. Il­-friegħi ċatti u fini jkunu miksija b’dan il­-weraq li jkollhom qisa għatja ta’ qxur, l-­iżjed minn fejn jaqbdu mal­-magħseb.

gharghar-5

Il-prinjoli tas-siġra tal-għargħar miftuħa meta ż-żerriegħa tkun taret.

Għall-ħabta ta’ Novembru u Diċembru, xi minn daqqiet ukoll qabel, jibda jidher il-weraq speċjalizzat. Dan ikun weraq raġel jew weraq mara, iżda t-tnejn li huma jikbru fuq l-istess siġra. Ġo dan il-weraq speċjalizzat raġel ikun hemm l-għabra tad-dakra. Dawn ifarfru din l-għabra tad-dakkra għall-habta ta’ Settembru sa Diċembru, u b’hekk idakkru l-weraq speċjalizzati nisa li jifformaw il-frott li jissejjah prinjol. Kull frotta tas-siġra tal-għargħar tkun għaliha, waħda fit-tarf tal-ponot tal-friegħi. Din il-prinjol żgħir ikun tond u bejn 8 sa 12-il millimetru u jkun mibni minn erbat iqxur trijangulari tal-­injam. lż-żerriegħa li tkun ġo fih għandha par ġwienah wesgħin, qishom tal-karta, biex ikunu jistgħu jitferrxu bir-riħ bla tbatija.

Mis-siġra tal-għargħar toħroġ qisa gomma li bl-Ingliż tissejjah sandarac gum. Huwa għalhekk li wieħed mill-ismijiet tas-siġra bl’Ingliż huwa sandarac gum tree, għalkemm l-ismijiet l-aktar użati bl-­Ingliż huma arar tree jew alerce. Il­-kelma għargħar ġejja mill-­isem Għarbi tas-­siġra, araar.

Din il-gomma għandha numru ta’ użi fl-industrija. Jingħad ukoll li tintuża kontra t-taħsir tas-snin billi tingħorok fuqhom. Ġieli ntużat ukoll minflok il-balzmu tal-Kanada fil-tħejjija ta’ ħġieġ għall-mikroskopju.

L-injam tal­-għargħar bl-ingliż jissejjah citron wood u għalhekk xi mindaqqiet din is-siġra bl-Ingliż tissejjah ukoll citron wood tree. Il-kelma citron ġejja mit-Taljan citro jew aktarx cedro. Dan l-injam huwa mfittex ħafna għal xogħol fin fl-injam.

Ir-Rumani kienu jfittxu ħafna dan l-injam biex jużawh bħala materjal għall-bini.

Bħas-siġar koniferi oħra, l-għargħar tiflaħ ħafna għan-nixfa, kif ukoll kapaċi tikber qrib ix-xatt għax tiflaħ ukoll għal ammont ta’ melħ. Dan jagħmilha siġra adattata ħafna biex biha nħaddru wesgħat b’pendil fil-blat li għandna fil-gżejjer Maltin.

Minkejja li l-għargħar tinħaraq mill-ewwel, ma tinqeridx malajr għax wara l-ħruq dlonk terġa’ ttella’ friegħi oħra minn taħt l-art.

Fis-16 ta’ Jannar tal-1992 l­-għargħar ġiet iddikjarata s-siġra nazzjonali. Ġiet imħarsa bil-liġi b’Avviż Legali Numru 49 tal-1993. Hija wkoll meqjusa bħala siġra mhedda u b’firxa żgħira fil-gżejjer Maltin, imniżżla wkoll fil-ktieb l-aħmar tal-gżejjer Maltin (Red Data Book) bħala siġra mhedda u li għandha firxa żgħira fil-Mediterran.

L-għargħar hija waħda mis-siġar imniżżla fi skeda I tar-regolamenti tal-ħarsien tas-siġar u l-imsaġar li ġew ippubblikati f’Avviżi Legali 200 tal-24 ta’ Mejju, 2011.

Minħabba li s-­siġra tal­-għargħar mhix komuni, u hekk l-­ambjent naturali tagħha ma għandux stat ta’ ħarsien tajjeb, kif ukoll il-­firxa tagħha hija dejqa, dan it-­tip ta’ ambjent huwa meqjus bħala ambjent ta’ priorità mill­-Unjoni Ewropea. Dan wassal biex fejn hemm siġar tal­-għargħar jikbru fis-selvaġġ fil-­gżejjer Maltin, dawn ġew dikjarati bħala Żoni Speċjali ta’ Konservazzjoni.

Hija mnissla wkoll fil-lista tal-Kunsill tal-Ewropa li jinkludu pjanti rari, mhedda, u endemiċi tal-Ewropa. Hija tidher ukoll bħala siġra mhedda, fil-lista ppublikata fl-1997 mill-Għaqda Internazzjonali tal-Ħarsien tan-Natura (International Union for the Conservation of Nature).

L-għargħar hija siġra li tista’ ssebbah ’il-pajjiina, kemm bi msaġar li hija tista’ tinseġ, kif ukoll bil­-preżenza tagħha fl-irħula u l-ibliet tagħna. Hija siġra maħluqa għall-klima Mediterranja, kif ukoll għall-karatteristiċi tal-ambjent Malti.

Minn mindu ġiet magħrufa bħala s­-siġra nazzjonali, bdiet titħawwel f’numru ta’ postijiet oħra, l-­aktar fl­-iskejjel, u llum hija mferrxa mhux ħażin. Numru minn din is-siġra ġew imħawwla f’Wied Għollieqa. Wieħed jieħu gost jara li qed tintuża aktar u titħawwel aktar biex issebbaħ ’il-pajjiżna. Hija ħafna faċli li titnissel minn żerriegħa meħuda minn siġar Maltin kif jafu sewwa t-tfal tal-iskola, anki dawk primarji, li jkabbruha kull sena.

Tetraclinis-articulata---FD-152

Iż-żerriegħa tal-għargħar li tkun moħbija fil-prinjoli.

L-għargħar mhix siġra diffiċli biex titnissel, Iż-żerriegħa tinstab fil-prinjoli żgħar li għandhom jiġu miġbura matul Settembru sa kmieni f’Ottubru. Meta ż-­żerriegħa tinħareġ mill­-prinjol għandha titqiegħed fix-xemx għal xi ġimgħatejn. Iż-żerriegħa għandha tinżera f’Marzu f’ħamrija li tkun imqalba tajjeb biex fiha tiġbor l-arja. Iż-żerriegħa tħobb postijiet niexfa. Metodu li jgħin fit-tnissil tas-siġra tal-għargħar hija li l-borża li fiha tkun miżrugha titqiegħed kemmxejn fuq ġenbha biex b’hekk tgħin ħalli l-ilma joskula ’l barra.

Sfortunatament, dawk li jaraw biss qligħ kummerċjali, jimpurtaw din is-siġra minn barra minn Malta, kif wieħed jista’ jara’ fit-triq Diċembru 13. Minbarra li dawn is-siġar jistgħu jdaħħlu magħhom mard u speċi oħra barranin li jagħmlu ħsara lill-ambejnt Malti, kif fil-fatt ġara meta ġew importati xi siġar oħra, siġar tal-għarghar importati jniġġsu l-għaġna ġenetika tal-popolazzjoni tas-siġra tal-għargħar Maltija.

Hemm ħafna aktar bżonn ta’ tagħrif u edukazzjoni biex l-apprezzament tas-siġar jiżdied.

Isem Malti: Għargħar

Isem Ingliż: Sandarac Gum Tree

Isem xjentifiku: Tetraclinis articulata

aebaldacchino@gmail.com

 


Fjuri indigeni Maltin 7 – Is-Sempreviva ta’ Għawdex

August 18, 2015

NewsBook

L-Erbgħa, 26 ta’ Awwissu, 2015

Sempreviva ta’ Għawdex

Alfred E Baldacchino

Sempreviva-ta'-Għawdex---habita3t

L-ambjent naturali tas-Sempreviva ta’ Għawdex

Fil-gżejjer Maltin sal-lum nafu bi 18-il speċi ta’ fjuri slavaġġ li huma endemiċi, jiġifieri li jinstabu jikbru biss fil-gżejjer Maltin u mkien aktar fid-dinja. Waħda minn dawn hija s-Sempreviva ta’ Għawdex. Din il-pjanta endemika tikber biss fil-għarb (punent) ta’ Għawdex, u hawn tikber biss fuq il-Blata tal-Ġeneral fid-Dwejra u mal-uċuħ weqfin tal-irdumijet tal-madwar fuq il-baħar. Jingħad li darba kienet tikber ukoll f’xi nħawi ewlenija f’Ħad-Dingli, imma llum ma għadhiex tinstab.

Sempreviva-ta'-Għawdex---habita2t

Il-weraq u l-fjuri tas-Sempreviva ta’ Għawdex.

Is-Sempreviva ta’ Għawdex hija arbuxell li tħobb  Ix-xemx u li togħla minn 30 sa 70 ċm. Tikber b’ ħafna friegħi fuq zokk li jkun iffullat bil-weraq.  Il-weraq ikunu forma ta’ lanza żgħira dritta ’l fuq li fuq il-wiċċ tagħhom ikollhom bħal xagħar li jtihom id-dehra fiddiena tagħhom. Imma meta jkunu mxarrba jidhru ħodor. L-għan ta’ dan ix-xagħar fin huwa biex jgħin  lill-pjanta mill-irjiħat qawwija u anki minn nixfa fis-sajf u hekk jgħinhom biex ma jinxfux.

Il-fjuri tagħha huma sofor forma ta’ bukkett żgħir li jkun fih numru ta’ fjuretti tawwalin żgħar li għandhom riħa ta’ kari (curry). Il-fjuri jidhru bejn Mejju sa Ġunju.

Meta dawn jinqatgħu jżommu l-kulur tagħhom għal numru ta’ snin, u għalhekk l-isem xjentifiku tagħha huwa sempreviva.

B’diqa wieħed jgħid li din il-pjanta importanti fil-gżejjer Maltin dejjem qed tonqos fis-selvaġġ. Is-Sempreviva ta’ Għawdex hija mhedda, kemm minhabba li ma għandiex firxa wiesgħa fejn qed tikber, kif ukoll minħabba kemm nuqqas ta’ għarfien u t-telf tal-ambjent tagħha. Dan minkejja li din il-pjanta titnissel bl-ebda tbatija.

Biċċiet mill-irduminjiet fejn tikber ġieli jaqgħu fil-baħar minħabba t-tħabbit tal-mewġ.  Dawn jiġu wkoll mgħejjuna min numru tat-theżżiż mill-furnelli li jintużaw fil-barrieri ta’ biswit. It-trubien li jtiru mill-barrieri l-aktar fil-ġranet tas-sajf xejn ma jgħinu lanqas, kif ma jgħinx l-anqas l-iskart li jitfa’ l-bniedem fl-inħawi fejn tikber.

L-apprezzament tal-bniedem ma jistax ikun aktar fqir. U dan narawh minn numru ta’ pjanti invażivi li qed jiddaħħlu minn barra u jintużaw fl-hekk imsejjaħ ‘landscaping’ imħallas minn flus pubbliċi, bħal ngħidu aħna s-swaba tal-Madonna, l-agave American, mgħejjuna mill-bajtar tax-xewk, u siġar tat-tin li jikbru fl-irdumijiet. Il-bini biswit ukoll għandu l-impatt negattiv tiegħu.

Sempreviva-ta'-Għawdex---fjuri

Dehra mill-viċin tal-fjuri tas-Sempreviva ta’ Għawdex.

Minħabba f’hekk, din il-pjanta endemika, ewlenija u mhedda fil-gżejjer Maltin  hija mħarsa bir-regolamenti kemm nazzjonali kif ukoll internazzjonali. Avviż Legali 311 tal-2006 għall-ħarsien tal-flora u tal-fawna Maltija jħares lis-Sempreviva ta’ Għawdex u hekk “ebda persuna ma għandha deliberament tiġbor, tikkollezzjona, taqta’ taqla’ mill-għeruq, tiddistruġġi, jew tikkaġuna ħsara b’xi mod”.

Barra minhekk l-ambjent naturali tagħha fid-Dwejra huwa ddikjarat bħala Wesgħa  Speċjali ta’ Konservazzjoni (SAC – Special Area of Conservation) biex b’hekk kemm il-pjanta nnifisha, kif ukoll l-ambjent naturali tagħha jkunu mħarsa. U l-Blata tal-Ġeneral fejn tikber, hija wkoll Riserva Naturali, fejn ħadd ma jista’ jitla’ ħlief għall-għanijiet xjentifiċi.

Tant hija mhedda s-Sempreviva ta’ Għawdex li hija wkoll imniżżla fil-Kiteb l-Aħmar ta’ Malta (Red Data Book).

Min-naħa Internazzjonali tinstab ukoll fil-lista numru I tal-Konvenzjoni ta’ Berna tal-Kunsill tal-Ewropa, dwar il-ħarsien tal-ħajja Selvaġġa u l-Ambjenti Naturali ta’ l-Ewropa,  kif ukoll ġiet miżjuda fi skedi tad-Direttiva tal-Ambjent Naturali tal-Unjoni Ewropea meta Malta ssieħbet fl-2004.

Skeda II tad-Direttiva tal-Unjoni Ewropea tiġbor fiha speċi ta’ annimali u ta’ pjanti li huma ta’ interess għall-Komunità Ewropea u li għalhekk il-ħarsien tagħhom jeħtieġu li jiġu dikjarati Wesgħat Speċjali ta’ Konservazzjoni (SAC) fejn jinstabu.

Skeda V tad-Direttiva tal-Unjoni Ewropea tiġbor fiha speċi ta’ annimali u pjanti li huma ta’ interess tal-Komunità Ewropea li għandhom ħtieġa ta’ ħarsien strett.

Minħabba li tant hija mhedda hija wkoll imniżżla fil-lista tal-Unjoni Internazzjonali għall-Ħarsien tal-Natura (IUCN – International Union for the Conservation of Nature).

Iżda dan waħdu mhux biżżejjed. Hemm bżonn aktar immanniġġar tal-post, infurzar tal-liġi, aktar riċerka, u aktar komunikazzjoni, edukazzjoni u tisħiħ tal-kuxjenza pubblika dwar dan.

Skont l-obblilgi ta’ Malta bħala sieħba fl-Unjoni Ewropea, kull sit li ġie ddikjarat bħala Wesgħa Speċjali ta’ Konservazzjoni (SACs) għandu jiġi mmaniġġjati sa sitt snin mid-dħul fl-UE. Fl-ewwel u t-tieni ġimgħa ta’ Awwissu 2015, kien hemm l-aħħar konsultazzjoni pubblika dwar dawn. Wieħed jittama’ li meta dawn jiġu approvati jibdew jittieħdu il-passi biex:

Sempreviva-ta'-Għawdex---mhedda

Is-Sempreviva ta’ Għawdex mhedda mis-swaba tal-Madonna, pjanta invażiva.

  • L-ispeċi invażivi lil qed jħeddu lill-pjanti endemiċi f’dawn il-wesgħat, fosthom is-Sempreviva ta’ Għawdex, jiġu eleminati, l-aktar is-swaba tal-Madonna li qed toħnoq lis-Sempreviva ta’ Għawdex bħalma qed toħnoq pjanti slavaġġ fi nħawi oħra. Sfortunatament din il-pjanta għadha qed titħawwel fl-hekk imsejħa ‘lanscaping’ u hekk hemm bżonn li l-Ministru tal-Trasport u l-Landscaping, li huwa responsabbli għal dan,  jiġi mġiegħel biex iwaqqaf din il-ħsara ekoloġika .
  • Jitħejja programm ta’ azzjoni biex is-Sempreviva ta’ Għawdex (u speċi oħrajn rari u mhedda) jibdew jiġu mnissla u jintużaw madwar il-pajjiż minflok dawk il-ħafna speċi importati ukoll imħallsa minn flus pubbliċi, li qed jagħmlu ħafna ħsara lill-ekosistema Maltija.
  • Isir pjan ta’ immaniġġar tal-post fejn tikber is-Sempreviva ta’ Għawdex biex jikkontrolla t-tgħaffiġ u t-tqaċċit tagħha bla kontrol li jeżisti llum, kemm mill-Maltin kif ukoll mit-turisti.
  • Isiru studji u monitoraġġ biex jinstabu l-għala din l-ispeċi endemika qed tonqos fis-selvaġġ.
  • l-attività kummerċjali fid-Dwejra, anki dik turistika, issir b’mod sostenibbli biex din il-pjanta unika fid-dinja ma tinqeridx.

Wieħed jittama’ li jibda’ jara din il-pjanta endemika Maltija mħawla kemm f’postijiet urbani kif ukoll fil-ambjenti naturali xierqa, dejjem  bl-approvazzjoni tad-Direttorat għall-Ħarsien tal-Ambjent, kemm biex titqajjem aktar kuxjenza pubblika lejha, kif ukoll biex ikollha aktar ħarsien u ma tinqeridx minn wiċċ id-dinja.

Isem Malti: Sempreviva ta’ Għawdex

Isem xjentifiku: Helichrysum melitense

Isem Ingliż: Maltese Everlasting

ara wkoll:

Fjuri indigeni Maltin 6 – Għajn is-serduq http://wp.me/pL6Mk-QR

Fjuri indigeni Maltin 5 – It-Tengħud tax-Xagħri http://wp.me/pL6Mk-N4

Fjuri indigeni Maltin 4 – It-Tengħud tas-siġra http://wp.me/pL6Mk-Mp

Fjuri indigeni Maltin 3 –Il-Kappar http://wp.me/pL6Mk-Kp

Fjuri indigeni Maltin 2 – Kromb il-Baħar http://wp.me/pL6Mk-Jw

Fjuri indigeni Maltin 1 – Il-Ħannewija http://wp.me/pL6Mk-ua

Discovering wild flowers at Dingli http://wp.me/pL6Mk-uB

aebaldacchino@gmail.com


Il-kappella f’tal-ħlas u t-tqala tal-irħam

July 28, 2014

NewsBook

It-Tnejn, 28 ta’  Lulju 2014

Il-kappella f’tal-ħlas u t-tqala tal-irħam

Alfred E. Baldacchino

Dan l-aħħar ħabib tiegħi ħadni nara l-kappella tal-Madonna mtella’ s-sema f’tal-Ħlas: fuq ir-riħ ta’ Wied is-Sewda, bejn Ħal Qormi u Ħaż-Żebbug. Qatt ma kont żort dawn l-inħawi. Kappella b’artkitettura klassika barokka, bil-karatteristiċi tal-kappellel li wieħed jista’ jsib imferxa madwar il-pajjiż. Aktar tagħrif fuq din il-kappella sibtu fil-ktieb ta’ Joseph Camilleri u Joseph Spiteri Is-Santwarju tal-Ħlas Ħal Qormi ippubblikat fl-2005.

Il-kappella f'Tal- Ħlas

Il-kappella f’Tal- Ħlas

Waħedha, qalb l-għelieqi sa mill-1465 qabel ġiet miżjuda bix-xogħol tal-perit Lorenzo Gafà, illum siekta u għadha maqtugħa mill-bini li qed jibla’ kull biċċa art li jsib quddiemu, dejjem bil-barka ta’ minn suppost jikkontrollah. Għadha hiemda f’misraħ quddiem palazz mibni fi żmien il-Kavallieri. Minn jaf x’raw u x’semgħu bejniethom. Żgur li kull nħar ta’ Ħadd u f’festi kmandati, kienu jinġemgħu raħħala u bdiewa bil-qorq, bis-sidrija u b’lobbja f’rashom, fuq iz-zuntier jew fil-loġġa mgħammra bil-bankijiet u l-imwejjed tal-ġebel, kollha jaqsmu l-ferħ u l-imrar ta’ matul il-ġimgħa li tkun għaddiet, waqt li jsaħħu r-rabta bejniethom f’dik il-laqgħa soċjali.

Iz-zuntier bil-loġġia biswit

Iz-zuntier bil-loġġia biswit

Ħassejtni miblugħ minn dawk iż-żminijiet mgħoddija, fejn it-tbatija fiżika kienet kbira, imma xejn anqas kienet ir-rabta man-natura. Bdejt bħal nisma’ l-prezzijiet li ġab id-dugħ ta’ rtajjel u qnatar li l-bdiewa ħadu l-pitkali bil-karettun: biċċa, nofs biċċa, skut, disgħa rbajja, jew salib. Kemm sejra ġġib il-bħajra bikrija, il-frott irqiq u l-patata. Ħassejtni nisma’ raħħal b’nofs tbissima, wiċċu jixgħel, jistqarr kif l-erħa tal-ewwel waslet biex tferrgħa, waqt li kien sejjer jiġi bżonn ta’ barri tar-razza biex jgħammarlu oħra. Tant kont mitluf fl-ħsibijiet ta’ dawk iż-żminijiet storiċi jidwu madwar il-ħitan taz-zuntier, li sieħbi kellu jiġbidni minn spalti meta ma weġibtux mill-ewwel.

Ġawhriet bħal din il-kappella għandna ħafna u hija ħasra li wħud minnhom huma kważi mitluqa. Għalhekk kien ħsieb tajjeb u għaqli tal-Kunsill Lokali ta’ Ħal Qormi li bil-għajnuna ta’ €247,000 mill-UE, nieda proġett tar- restawr tal-mgħodija storika li tiġbor fiha l-misraħ tal-kappella tal-Ħlas.

Tagħrif mogħti mill-Kunsill ta' Ħal Qormi

Tagħrif mogħti mill-Kunsill ta’ Ħal Qormi

Sfortunatament meta wieħed jara x-xogħol ma jistax’ jgħid li dan kollu jinfilsa b’mod naturali kif ukoll storiku mal-ambjent ta’ dak il-misraħ u l-Kappella tal-Ħlas.

Is-siġar li jħaddnu l-misraħ 'miżbura' bil-ħsieb tal-bankijiet

Is-siġar li jħaddnu l-misraħ  fi ħwat tal-irħam, ‘miżbura’ biex jaqdu l-bankijiet

 

L-akbar opra tixher fir-restawr ta’dan il-misraħ huma żewġt iħwat kbar madwar dawn iż-żewġ siġriet li b’intellilġenza endemika Maltija, inksew b’tip ta’ irħam! Jista’ wieħed jimmagina misraħ tal-kappella ta’ qabel l-1465 mibnija bil-ġebla Maltija f’nofs ir-raba’, jiġi restawrat b’żewġt iħwat madwar żewġ sigriet, miksija bl-irħam?

Kif qalli l-ħabib tiegħi meta ġibed l-attenzjoni lil xi ħadd mill-kunsill qalulu li dawn il-ħwat ġew aħjar minn kif riedet il-MEPA. Din riedet li l-konki oriġinali tas-siġar jiddawru bil-ferrobattuto, jaqblu mal-kanċel taz-zuntier. Numri oħra ta’ kondizzjonijiet kienu dwar il-ħarsien tal-ħitan tas-sejjiegħ. Possibli li l-MEPA waslet fi stat li tagħmel dak li jgħidulha u mhux dak li tordna hi? Qaluli wkoll li l-MEPA qed tistudja t-tqala ta’ dan l-irħam u ksur ieħor tal-kundizzjonijiet fil-permess.

Is-siġar li jħaddnu l-misraħ 'miżbura' bil-ħsieb tal-bankijiet

Irħama tat-tnedija tal-proġett

Fil-ġenb tal-kappella f’tal-Ħlas isseraħ fuq irħama wieqfa, tabella tagħti tgħarif dwar l-għajnuna mill-UE u t-tnedija tal-proġett mill-Prim Ministru fil-20 ta’ Mejju fl-2014. Sadanittant il-MEPA għadha qed tistudja x-xogħol li sar kontra l-kundizzjonijet tagħha. U naħseb ukoll li min fassal ix-xogħol ukoll mar jiżżi ħajr ’il-madonna tal-ħlas.

Minkejja l-kondizzjonijiet mill-MEPA dwar il-ħarsien tal-ħitan tas-sejjiegħ, siment u irħam mormija fuq wieħedmill-ħitan.

Minkejja l-kondizzjonijiet mill-MEPA dwar il-ħarsien tal-ħitan tas-sejjiegħ, siment u irħam mormija fuq wieħed mill-ħitan.

 

tagħrif fuq xi kliem

1. dugħ – mezzez mimlijin frott u ħaxix li l-bdiewa jieħdu l-pitkali.
2. biċċa – erba’ xelini u żewġ soldi (4s.2d.) jew 50 sold tal-flus qodma. Illum isarfu €0.48
3. nofs biċċa – żewġ xelini u sold (2s.1d.) jew 25 sold tal-flus qodma illum €0.24
4. skut – xelin u tmin soldi (1s 8d) jew għoxrin sold, illum €0.192
5. Disgħa rbajja’ – xelin u tlett soldi jew 15-il sold illum €0.144
6. salib – l-istess bħal skut
7. bħajra – bettieħ
8. erħa tal-ewwel – baqra żgħira ta’ aktar minn sena li diġà ferrgħet darba
9. erħa – baqra żgħira li għadha qatt ma kienet ħobla

alfredbaldacchino.wordpress.com
aebaldacchino@gmail.com

 


Kunsilli Lokali… mill-Imdina għal Pembroke

July 7, 2014

NewsBook

It-Tnejn, 7 ta’ Lulju, 2014

Kunsilli Lokali… mill-Imdina għal Pembroke
Alfred E. Baldacchino

Rajna u tkellimna dwar xogħolijiet li kellhom impatt negattiv fuq il-biodiversità. Tkellimna fuq ix-xogħol li sar fil-konfini tal-Kunsill Lokali tal-Imdina li jiġbor fih il-qerda tal-biodioversità fil-foss tal-Imdina fejn inqalgħu numru ta’ siġar biex isir ġnien ta’ kwalità. Rajna ż-żrar li ntefa fil-madwar tal-ġnien Howard u fih tħawlu numru ta’ kaktus eżotiċi, biex kif intqal isebbah l-­ambjent. Rajna ukoll is-serħan tal-karozzi fuq it-Tomba fil-ġnien Howard. Rajna kif pjanti indiġeni tqaxxru mill-ġnien Howard u tħallew pjanti invażivi. Insomma rajna l-faqar ta’ dan il-Kunsill lejn l-apprezament u l-ħarsien tal-biodiversità Maltija, u kif il-qerda tagħha issir bil-għajnuna ta’ flus pubbliċi.

Xi kultant naħseb li qisu hemm xi taqtigħa bejn xi kunsilli biex jaraw min minnhom iħallas l-aktar biex tinqered il-biodiversità Maltija. Ftit wara li dehru dawn l-artikli fuq dan il-blog dwar ix-xogħol tal-Kunsill Lokali tal-Imdina, ċempilli ħabib tiegħi u qalli bil­-qerda li qed issir fix-xagħri ta’ Pembroke. Ħaddiema, li kif nista’ nifhem kellhom l-approvazzjoni u mħallsa mill-Kunsill ta’ Pembroke (sakemm ma kienux ta’ xi Ministeru), dehru fix-xagħri jaqtgħu l-ħaxix li huwa meqjus bħala ħaxix ħażin.

Il-ħaxix-imqaxxar-minn-Natura-2000

Il-ħaxix – ambjent naturali – imqaxxar mis-sit Natura 2000 f’Pembroke.  U dan mhux la tal-ewwel u lanqas tal-aħħar.

Ix-xagħri f’Pembroke ġiet dikjarata mill-gvern ta’ Malta bħala wesgħa li hija sinjura fil-pjanti indiġeni Maltin li jikbru waħdehom fis-selvaġġ. U din toffri ambjent naturali għall-fawna li tgħix fuqhom u madwarhom. Dan ix-xagħri f’Pembroke huwa meqjus bħala Żona Speċjali ta’ Konservazzjoni taħt id-Direttiva tal-Ambjenti Naturali tal-Unjoni Ewropa. Tant li kienet uffiċjalment imħarsa u ntbgħatek lill-Unjoni Ewropea bħala waħda mill-obbligi li kull pajjiż għandu meta jissieħeb biex jiddikjara żona li tkun sinjura fil-biodiversità, bħal fil-każ tax-xagħri ta’ Pembroke. Illum din hija meqjusa li għandha importanza internazzjonali, tant li titqies li hija ta’ importanza għall-UE u tifforma parti mix-xibka Natura 2000. Jidher li dan ix-xogħol sar qrib proġett li sar bil-flus tal-UE! U kull xogħol li jsir fiha jrid l-barka tal-MEPA!

Pembroke---Heritage-Trail

It-tabella li turi li l-heritage trail sar bi flus tal-UE. Il-ħaxix li tqaxxar kien biswit il-passaġġ u parti mill-ambjent naturali importanti. It-tneħħija tiegħu tmur kontra l-għan tal-heritage trail.

Meta mbgħad wieħed jisma’ u jara kif kunsill lokali li għandu ambjent daqshekk importanti fil-konfini tiegħu jonfoq flus pubbliċi biex jibgħat jew iħalli ħaddiema jaqtgħu l-ħaxix li jitqies bħala ħażin, wieħed ma jistax ma jgħidx li n-nuqqas ta’ għarfien u apprezzament tal-biodiversità tagħna f’dan il-pajjiż hija fil-qiegħ net, minkejja wegħdiet politiċi li saru, u obbligi internazzjonali li pajjizna għandu, sa mid-dħul tagħna fl-UE.

Ma naħsebx li wieħed ikun qed jgħid xejn ħazin li wħud mill-kunsilli lokali mhux biss ma għandhomx l-iċken idea tal-obbligi ta’ pajjiżna fil-qasam tal-ħarsien tal-biodiversità, imma lanqas għandhom ħjiel tal-programm elettorali tal-gvern. U lanqas ikun ħażin li wieħed jikkonkludi li xi kunsilli lokali jonqfu flus pubbliċi li jkollhom sempliċement biex ikunu nefquhom. Fin-nuqqas ta’ direzzjoni professjonali, tagħrif tekniku, kooperazzjoni ma’ entitajiet oħra governattivi, allura l-ħsara fil-qasam tal-ħarsien u apprezzament tal-biodiversità sejra tikber matul iż-żmien, obbligi u mhux obbligi,  wegħdiet u mhux.

Vandalism

Il-vandaliżmu li sar fil-heritage trail fin-Natura 2000 f’Pembroke. Mhux aħjar li l-flus marru biex ġew imsewwija dawn il-ħsarat milli biex għamlu l-ħsara lill-ambjent naturali tas-sit Natura 2000.

 

Niżżu ħajr ‘l Alla li  dan ma japplikax għall-kunsilli lokali kollha. Meta kunsill ifittex tagħrif professjonali u tekniku, jew inkella ikollu fi ħdanu xi membru li jkollu għarfien tal­-ħtieġa tal-ħarsien ta’ dan il-wirt naturali, mill-ewwel wieħed jista’ jara ix-xogħol fejjiedi u professjonali tal-kunsill, bir-riżorsi jintefqu b’mod għaqli li jkun ta’ ġid kemm għas-soċjetà kif ukoll għall-biodiversità Maltija.

Smajt li l-Kunsill Lokali ta’ San Pawl il-Baħar fuq pariri professjonali ta’ wieħed mill-membri tagħhom, li mhux biss huwa kwalifikat iżda għandu kuxjenza soċjali u ambjentali, ħa deċiżjoni li wieħed jittama li tiftaħ it-triq għall-kunsilli oħra biex jimxu fuqha. Il-Kunsill waqqaf il-bexx bl-erbiċida li kien isir fuq pjanti slavaġġ fl-inħawi. Bexx li kien joqtol il-ħajja ekoloġika kollha f’dan l-ambjent naturali, u li wkoll seta’ jkollhu impatt negattiv fuq l-ilma u jniġġeż inħawi oħra.

Dan ukoll wassal biex minbarra li ma baqgħux jinħlew bla ħtieġa riżorsi finanzjarji, li jistgħu jintużaw għal xogħol ieħor, twaqqfet ukoll il-ħsara fil-qasam soċjali u ambjentali. U wasal għal widnejja wkoll li kunsilli oħra ġirien ta’ San Pawl il-baħar imħajrin li jaħdmu ukoll fuq l-istess linja.

Wieħed jifhimha li mhux kulħadd huwa mistenni li jkun jaf kollox. U għalhekk hemm il-ħtieġa li jkun hemm diskuzzjonijet u direzzjoni fuq xogħol delikat li għandu jew jista’ jkollu impatt negattiv fuq il-biodiversità u s-soċjetà. Meta r-rieda tajba ma tkunx imsejsa fuq ħsibijiet u tagħrif xjentifiku u tekniku, din twassal għall-ħsara ambjentali u soċjali; bħal meta sikkina li biha jista’ jsir ħafna ġid, tingħata lil tarbija għada kif telqet timxi. Jekk il-kunsill lokali ikollhom direzzjoni professjonali jistgħu jagħmlu ħafna ġid fil-qasam soċjali u ambjentali.

aebaldacchino@gmail.com

ARA WKOLL:

Tkompli l-qerda fil-ġnien Howard… imma għaliex? http://wp.me/pL6Mk-H9

Ir-rabja tar-Rabtin… u bir-raġun http://wp.me/pL6Mk-D3

Cash cow in the ditch  http://wp.me/pL6Mk-Ek

 


X’qed nagħmlu bl-ilma tax-xita?

June 24, 2014

NewsBook

X’qed nagħmlu bl-ilma tax-xita?

 

 It-Tlieta, 24 ta’ Ġunju, 2014

Alfred E. Baldacchino

water tapKieku wieħed kellu jistaqsi minn fejn inġibu l-ilma ma għandhix dubju li jkunu ħafna dawk li jgħidu li dan jiġi mil-vit! Forsi wħud jgħidu mid-distillaturi li jaqilbu l-ilma baħar f’ilma tax-xorb. Imma naħseb li jkunu l-ftit dawk li jaħsbu li x-xita t-tina ilma tajjeb għax-xorb u b’xejn għax ftit huma dawk li jgħarfu l-importanza ta’ dan l­ilma. Dan, wara li jaqa’ mis-sema b’xejn, jinxtorob mill-blat u bil-mod il-mod jinħażen fl-ilma tal-pjan, kemm dak ta’ fuq, kif ukoll dak ta’ taħt. Fil-qedem kien is-sors tal-ħajja fil-gżejjer Maltin, u għal numru kbar ta’ snin kien jisqi kemm lill-bniedem u l-bhejjem tiegħu fuq din l­art. Kienu jaħsbu bis-sħiħ biex dan ma jinħeliex.

06 - ilma

Kif l-ilma tax-xita jinxtorob u jinħażen fl-ilma tal-pjan,kemm ta’ fuq kif ukoll ta’ taħt. (meħud mill-ktieb Ilma, blat u ħajja ta’ Patrick J Schembri u Alfred E. Baldachhino)

Minn jaf kemm konna nixorbu anki minn nixxigħat, jew inkella ntellu ftit ilma bil-barmil mill-bir. Dak kien ilma bnin u frisk, u b’xejn. Għidt konna għax illum wieħed jiftaħ il-vit u jsib l-ilma, li nħallsu għalih. U hekk nemmnu li dak tax-xita ma għandux valur u mhux tajjeb. Għalhekk ftit hemm għarfien tal-bżonn li nieħdu ħsieb dan ir-riżors, dejjem sakemm meta niftħu l-vit insibuh.

Tant tlifna kull apprezzament ta’ dan ir-riżors importanti għall-ħajja li jasal għandna b’xejn, li llum aktar hemm sforzi biex narmuħ milli biex naħżnuh.

dumped-water

Ngħid għalija ma nistax nifhem it-tfassil poliltiku li twettaq dan l-aħħar snin. Kien hemm liġi tal-1854 li kull qatra ilma tax-xita trid tiġi maħżuna. Imma Ministru Malti ħassar dan l-obbligu li kienet titlob li kull dar u kull binja jkollha bir kbir skont il-kobor tal-binja, biex jilqa’ u jaħżen l-ilma tax-xita, u dan tpoġġa f’linji ġwida. U hekk issa l-ilma li jaqa’ fuq il-bjut jista’ jmur fit-toroq jew fid-dranaġġ li qatt ma tfassal biex jieħu dan l-ilma kollu. Wieħed jista’ jara numru ta’ funtani ta’ ilma mniġġeż ħiereġ mit-tappieri fit-toroq, u ilma ħiereġ fit-toroq minn fuq il-bjut. Dan imur fil-widien u jniġġeż kull fejn jgħaddi, saħansitra anki l-ilma tal-pjan.

page-1

LN-376-of-2012

Naraw ukoll Ministru li biex itaffi l-għargħar minn dan l-ilma mit-toroq issa l-biċċa ’l kbira mniġġeż, iħaffer mina taħt l-art bi flus mill-Unjoni Ewropea (madwar €70 miljun) biex l-ilma tax-xita ma jibqax jiġri fit-toroq imma jintrema l-baħar. Smajna li dalwaqt titlesta din il-mina u naħseb li jindaqqu ftit trombi għall-ftuh ta’ din l-opra.

Ngħid kieku b’dawn il-flus kollha tħaffru ġwiebi kbar f’kull bitħa ta’ kull skola li għandna u f’kull wesgħa fl-irħula biex jilqgħu u jaħżnu dan l­ilma, u kieku l-bjar u l-ġwiebi li hawn ta’ żmien il-Kavallieri, issewwew u tranġaw, u kieku min ried iħaffer bir fid-dar tiegħu kien mgħejjun, ma kienx ikun aħjar milli dawn il-flus intremew il-baħar?

Saħansitra Ministru, ukoll minħabba l-obbligi u anki bi flus miġjuba mill-UE, bena impjant ħdejn il-baħar biex isaffi l-ilma tad-drenaġġ. U niftakar kemm-il darba li dan ftaħar li dan l-ilma ma għandux valur ekonomiku, u li Malta sejra tkun l-ewwel pajjiż fl-UE li tarmi, iva tarmi l-baħar, l-ilma msaffi mid-dranaġġ. U żgur li mhux sejrin nibqgħu tal-ewwel biss, imma anki tal-aħħar għaliex fl-UE l-ilma msaffi jintuża u jerġa jintuża u mhux jintrema, minkejja li għandhom ħafna aktar ilma milli għandna aħna. Ara Singapor, l-ilma tad-dranaġġ jużawh, darba, tnejn. tlieta, sa seba’ darbiet, u anki għax­ xorb. Imma la fl-UE u lanqas f’Singapor għadha ma waslet l-intelligenza endemika tal-politku Malti. Għandniex biex inkunu kburin f’dan il-pajjiż!

Mhux talli hekk, talli wara li l-ilma tad-dranaġġ imsaffi, u l-ilma tax-xita jintremew il-baħar, ftit metri ’l bogħod minn fejn dan jintrema, għandna d­distillaturi li jerġgħu jiġbdu l-ilma mill-baħar u jsaffuh biex jerġgħu jwassluh ġol-vit fid-­djar u fl-industrija: minn fejn ikun intrema. U biex isir dan jinħaraq ammont kbir ta’ żejt fossilizzat biex iħaddem id­distillarturi, u joħorġu flus Maltin barra minn Malti biex jinxtara. U l-ħruq tiegħu iniġġeż l-arja.

Xi kultant nistaqsi lili nnifsi jekk hemmx xi ħadd li huwa, jew kien, aktar ħerqan li jixtri ż-­żjut minn barra minn Malta milli huwa biex jaħżen u jsalva risorż naturali li l-Ħallieq itina kull sena b’xejn. Imma mbagħad ngħid, jien minn jien, biex nista’ nifhem din l-intelligenza kollha endemika tal-politikant Malti! Dan huwa onorevoli u intelliġenti, magħżul minn nies biex imexxina. U jien f’hiex nifhem fil-politika, fin-negozju taż-żejt, fil-magni, u fix-xogħol, imma għandi biss interessi soċjali u ambjentali?

aebaldacchino@gmail.com

alfredbaldacchino.wordpress.com

 

Ara wkoll/see also:

http://wp.me/pL6Mk-FB

http://wp.me/pL6Mk-ag

http://wp.me/pL6Mk-5f

http://wp.me/sL6Mk-water

 


IL­-ĦARSIEN SOĊJALI U AMBJENTALI TA’ PAJJIŻNA

April 29, 2014

NewsBook

It-Tlieta, 29 ta’ April, 2014

IL-­ĦARSIEN SOĊJALI U AMBJENTALI TA’ PAJJIŻNA

 Alfred E. Baldacchino

 Għal dawn l­-aħħar 40 sena, numru ta’ għaqdiet voluntarji ħadmu bla heda biex qajmu kuxjenza soċjali favur il­-ħarsien tal­-ambjent. Din wasslet biex twaqqaf id­-Dipartiment għall­-Ħarsien tal­-Ambjent,

Meta fl­-2002 l­-Awtorità tal­-Ippjanar ħatfet f’idejha r­-responsabbiltajiet ambjentali bil­-għajnuna politika, wasslet biex id­-Direttorat tal­Ambjent kważi ġie eliminat. Il­-MEPA qatt ma fehmet u għada sal-lum ma tistax u ma tridx tifhem ir­-responsabbiltà ambjentali u soċjali, tant li l-Direttorat tal­-Ambjent sar is­-Sindirella fil­-MEPA, u llum huwa orfni u jinstab fil­-limbu. Saħansitra llum din l­-Awtorità tinjora mhux biss legislazzjoni u regolamenti li għamlet hija stess, imma anki l­-obbligi internazzjonali bħal dawk tal­-UE. Il­-MEPA falliet kompletament fir­-responsabbiltajiet tagħha lejn il­-poplu u lejn l­ambjent tagħna lkoll, mingħajr ebda mistħija jew rimors.

Il­-MEPA falliet kompletament fir­-responsabbiltajiet tagħha lejn il­-poplu u lejn l­ambjent tagħna lkoll, mingħajr ebda mistħija jew rimors.

Il­-MEPA falliet kompletament fir-responsabbiltajiet tagħha  lejn il-poplu u lejn l­-ambjent tagħna lkoll, mingħajr ebda mistħija jew rimors.

Mhux hekk biss imma dak li nbena bil­-kontribut ta’ kulhadd, qiegħed jiġi mmermer u mormi. Dan jidher minn numru ta’ dokumenti pubblikati mill-MEPA stess li sejrin iwasslu biex l­-ambjent ikun jista’ jinħataf, jiġi stuprat u abbużat minm min jixtieq, mingħajr wisq xkiel u bil­-barka tal-MEPA. U mhux sejjer ikun faċli għall-Ministru tal­-ambjent meta jieħu f’idejh id-Direttorat tal-Ambjent.

Ħarsa lejn id­-dokumenti li l­-MEPA poġġiet quddiem il­-poplu biex tisma’ l-fehmiet tiegħu, jinkludu:

  • Politika ġdida għall­-iżvilupp barra ż­-żona tal­-iżvilupp (ODZ) fejn bil-kemm hemm referenza għall­-biodiversità u obbligi internazzjonali, u mingħajr konsultazzjoni ta’ xejn lanqas mal­-Ministeru tal­-ambjent.
  • It­-twaqqif ta’ Awtorità għall­-Iżvilupp tal­-Ippjanar (DPA) li aktar tgħin lil min jixtieq jisfrutta l­-ambjent milli tgħin lil min irid iħarsu.
  • L­-iSPED (Structrure Plan for Environment and Planning) li wkoll juri nuqqas ta’ viżjoni għall­-ħarsien tal­-ambjent u jikkonferma li l­MEPA qatt ma kellha xi rieda biex tifhem din ir­-responsabbiltà.

Meta l­-MEPA qiegħda fil­-portfolio tal­-Prim Ministru, wieħed jistaqsi jekk il­MEPA qabdetx din il­-linja għax taħseb li għandha r­-riħ fil­-qala.

Kien hemm it-­tama u x­-xewqa li partit li għandu viżjoni soċjali u ambjentali seta’ jwaqqaf din il­-ħsara nazzjonali. Imma mhux talli l­-ġerħa ambjentali ma bdietx tfieq, iżda sfortunatament bdiet tikkankra, dejjem grazzi lill­-MEPA.

Huwa b’dispjacir ngħid li minn dak li qed jiġri, dak li qed jitfassal, u dak li mhux qed isir biex l­-ambjent jiġi mħares fuq bażi professjonali, l­-viżjoni soċjali u ambjentali qabdet it­-triq aktar mgħaġġla biex titlef ruħha wara t­tlellix tal­-mument u t­-tinbix kummerċjali. U min hu responsabbli?

Irrid nagħmila ċara li fil­-MEPA hemm uffiċjali kwalifikati serji u professjonali fil­qasam tal­-immanniġġar nofsani (middle management). Li kieku dawn tħallew ifasslu d­-dokumenti fuq imsemmija li qed tfassal il­MEPA, kien ikun hemm aktar serjetà f’din il­-viżjoni. U dan iwassal biex wieħed jgħid li jew dawn in-nies professjonali ma kinux involuti jew inkella l­-pariri professjonali tagħhom ġew imwarrba. Jidher li l­moħħ li fassal id­-dokumenti dwar il­-politika tal­-ODZ xtaq, jew ried jogħġob biss lill­-ispekulaturi.

Wieħed jittma li s-Segretarju Parlamentari l­-ġdid, l­-Onor. Dr Michael Falzon, jifhem, jiżen sewwa, jixtarr u jħoss ir­-responsabbiltà tal­-mod kif l-ambjent soċjali u dak ekoloġiku ta’ pajjiżna sejrin ikunu mneżża minn kull ħarsien professjonali b’din il­-politika l­-ġdida li qed tissuġġerixxi l­-MEPA.

Veru li hija r­-responsabbiltà tas­-Segretarju Parlamentari li jiddeċiedi hu l-politika soċjali u ambjentali. Imma dan irid isir bil­-għajnuna u bdil ta’ ideat bis­-serjetà u professjonali tal­-entitajiet soċjali kollha, wara kollox kif kien imwiegħed.

Veru wkoll li kemm l­-għaqdiet ambjentali mhux governattivi kif ukoll dawk kollha li għandhom għal qalbhom l­-interess ġenwin nazzjonali kemm fil-qasam soċjali kif ukoll f’dak ekoloġiku, huma mħassba bil-kbir fuq iż-żarmar jew dgħufija tal­-politika u legislazzjoni tal­-ħarsien u l-immaniġġar professjonali f’l­oqsma soċjali u ambjentali.

Din il­-biża tal­-qerda soċjali u ambjentali ma tistax ma tikberx meta l­-MEPA ­ l-awtorità mħallsa u fdata mill­-poplu Malti biex tħares il-qasam ambjentali u soċjali, kemm tal­-lum u kemm dak ta’ għada – qiegħda hi stess tfassal u tissuġġerixxi din it­-triq li sejra twassal għal ­aktar problemi u qerda f’dawn l-oqsma.

Veru wkoll li kemm il­-ġenerazzjoni tagħna u dawk ta’ għada għad jistmerru lil dawk li sejrin iwasslu għal dan l-impatt negattiv soċjali u ambjentali ta’ pajjizna. Li kieku jiddependi minni kont ngħajjat lura r-rapreżentant tal-għaqdiet mhux governattivi ambjentali minn fuq il-bord tal-MEPA, L-għaqdiet ma jixirqilhomx ikunu parti minn din il-farsa u din l-istraġi.

Mhux biżżejjed li wieħed jgħid li lest li jisma’ jekk dak li jingħad fl-interess soċjali u ambjentali nazzjonali ma jiġix infilsat fil-politika għal ġid tal-pajjiż kollu biex kulħadd ikun parti mid-deċżijoni, u mhux settur wieħed biss.

Jekk verament wieħed jixtieq futur sabiħ għall-­ambjent u s-soċjetà Maltija, u dan mhux bil-kliem imma bil-fatti, il-futur irid jiġi mfassal fuq il-mejda professjonali ma’ kulħadd, xi ħaġa li sfortunatament ħadd ma jista’ jgħid li qed issir.

aebaldacchino@gmail.com