Valley – check with likes

January 23, 2019

Wednesday, January 23, 2019

Alfred E Baldacchino

The news of the restoration of Wied il-Qlejgħa, alias Chadwick lakes, is good news. Not least because the ‘cleaning of valleys’ has been put to bed.

The largest dam at Wied il-Qlejgħa in all its glory

The measures highlighted in the media for such restoration are also something to look forward to, namely: restoration of dilapidated rubble walls; removal of the playing area; removal of invasive alien species of flora and fauna; removal of accumulated sediment behind dams; restoration and utilisation of the Fiddien pumping station; and the planning of walking trails.

Dilapidated rubble walls – not an uncommon site after some heavy rainfall

Valleys in the Maltese islands are a sensitive ecological areas – much ignored, unappreciated and abused. These have been abandoned and mismanaged for years, making their restoration more delicate. They are dried river beds, once adorned with dwarf hippopotamus and endemic swan. Climate change reduced these rich fresh water habitats to what they are today.

30+ year old gabbjuni still uncolonised by indigenous flora.


Dilapidated rubble walls is the first item that should be addressed, thus stopping soil erosion, one of the main culprits for the filling up of the dams.

The use of gabbjuni (big cages) to repair/replace rubble walls should not even be considered. A look at the 30-year-old gabbjuni installed along the valley, shows how barren they are. Not even the tenacious invasive cape sorell (l-ingliża) has managed to colonise any of them.

The play area in the midst of willow trees. Now who would have thought of this?

The removal of the playing area in the midst of the valley is a sine qua non. I wonder who was the architect who conceived this idea in the middle of one of the largest valley in the Maltese Islands!

Alien invasive eucalyptus trees dominate the valley. One might have to tread careful here because these can be protected by the latest tree protection regulations issued by ERA.

The removal of invasive alien species of flora and  fauna is another step in the right direction.

No need to say that this is a sensitive and delicate endeavour. It is not just bulldozing them on the lines of how the Ministry of Transport bulldozes trees. The invasive species of flora have to be gradually removed  in some areas, while being replaced by indigenous species.

Invasive species growing in Wied il-Qlejgħa include: she oak (less than a dozen), castor oil trees (less than 100), acacias and eucalyptus (more than a score and twenty of each species).

Their removal has to be professional so as not to contribute further to their dispersal. This applies mainly to the castor oil tree which has to be uprooted, and burned on site thus eliminating the possibility of giving it a free ride and opportunity to its seeds to germinate on new reclaimed grounds.

Furthermore, indigenous species which grow in the valley, such as poplar trees, willows, almond trees, lentisks, olive trees, chaste trees,  should not be mistaken for invasive species and removed. Not a far-fetched concern.

The removal of invasive alien species of flora and fauna is another step in the right direction. No need to say that this is a sensitive and delicate endeavour

On the other hand, the notorious lately introduced red swamp crayfish also abounds in the valley, detrimental to any fresh aquatic life such as indigenous painted frog and its tadpole, dragonflies and water beetles larvae. The person who introduced such alien species, should be chained to a poplar tree until the last crayfish is collected.

The indigenous poplar tree – adorns its natural habitat. No it is not dead.

On the other hand indigenous trees adapted to such a riverine habitat include the poplar tree, already established in the valley, willow (two species also established), chaste tree (of which there is half a dozen) and rare species of ash and elm.

AmbjentMalta can start propagating them immediately so that they will be readily available for planting as standard trees as soon as a parcel of the valley has been restored.

There are also a number of indigenous flora, some  rare and scarce aquatic species, such as water cress, sanicle-leaved water crowfoot, and bulbous buttercup. Others not so rare are greater plantain, creeping cinquefoil, rushes and sedges.

Rare and scarce aquatic plants whose seeds aestivate in the sediment. (Photos by Stephen Mifsud).


Another delicate exercise is the removal of debris, and sediment accumulated behind the two main water dams. Presumably, one would think, this would be undertaken during the hot summer months when the cisterns are dry. This means that the top layer of the sediment will be full of seeds and ova of species frequenting the aquatic habitat. The collecting of approximately 15 cm of scraped surface sediment to be redeposited in the restored parts, would contribute to the survival of these rare species.

motor bike tracks in the main footpaths 

The valley bottom is constantly being abused by off-roading motorbikes as one can see from the erosion of footpaths and fresh tyre marks.

One of the shallow dams closest to Fiddien has also been damaged to make easier access.

Modern environment friendly public access gate

So the suggestions for walking trails is another positive approach, especially if these are somewhat raised from the ground, for the convenience of wild fauna.

Furthermore, public access gates can be installed along the way, as a measure for controlling bikes – motor or manual.

I know that if Dr Daniel Micallef, one of the few politicians with environment at heart, could see this, I am sure he would send some people to hell.

The Fiddien box, which was restored during the time when Daniel Micallef was Minister for Education and Environment, has long been vandalised and the heavy water pump has seemingly disappeared – hopefully taken by the Water Services Corporation for safe keeping?

The plans for their restoration and educational use is also another positive step.

The second dam, needing some structural repairs, still contributes its best for the storage of water, before it passes it to Wied tal-Isperanza.

Once restoration works are completed, the valley has to be monitored and managed. Traffic management tops the list.

This will ensure that the number of vehicles frequently jamming the area on public holidays and Sundays will not bring such restoration to naught by their haphazard parking. So it would be beneficial to one and all if the road through the valley is made one way: from Imtarfa to Mosta.

The farming community can have an identification permit displayed on car windscreens, to allow them to use it both ways during working days.

The proof of this EU funded pudding is in the eating.

I will be watching grastis et amoris patria, naturally.

Alfred Baldacchino is a former assistant director of the Malta Environment and Planning Authority’s environment directorate.

This is a Times of Malta print opinion piece

related articles on this blog:

Jappella biex Chadwick lakes jigi mmaniġġat aħjar

In-nixfa tax-xitwa u s-siġra tal-lewż




L-GĦARGĦAR: is-sigra nazzjonali

November 16, 2015



L-GĦARGĦAR: is-sigra nazzjonali

Alfred E. Baldacchino

Is-siġra tal-għargħar darba kienet komuni ħafna fil-gżejjer Maltin. Din kienet tiksi wesgħat kbar f’Birkirkara u fl-inħawi ta’ madwarha. Hemm inħawi li huma maħsuba li kienu msemmijin għal din is-siġra, bħal San Ġwann tal-Għargħar u Ħal-Għarghur. Iżda hawn minn jgħid li l-Għargħur, kif jixhdu mappi qodma, hu mnissel mill-isem Girgor. Mhux dokumentat li din is-siġra kienet tikber fis-selvaġġ la f’Għawdex u lanqas f’Kemmuna, għalkemm illum jinstabu xi siġar żgħar li ġew imħawwla mill-bniedem f’dawn iż-­żewġ gżejjer.

1 - Siġra tal-għargħar li tinstab San Anton

 Waħda miż-żewġ siġriet tal-għargħar li jikbru f’San Anton

L-għargħar hija siġra mill-­familja taċ-ċipress. Din ma tinstabx biss fil-gżejjer Maltin, għax fl­-Ewropa tikber f’roqgħa żgħira fix­-xlokk ta’ Spanja viċin Kartagena, fir-­reġjun ta’ Mursja. Hemm indikazzjonijiet li fl-imgħoddi din is-sigra kienet aktar komuni fl-Ewropa u nqerdet għalkollox ħlief f’dik ir­-roqgħa fi Spanja u fil-gżejjer Maltin. Dan jirriżulta minn numru ta’ fossili ta’ din is-sigra li nstabu fi Franza.

Illum hija aktar komuni u mifruxa fil-Magreb, bħal fil-Marokk fuq il-kosta tal-Atlantiku, fl-Algerija u f’Tunes. Mhemmx provi li din is-sigra tikber fil-Libja għalkemm huwa rrappurtat li din tikber hemm ukoll.

Fil-gżejjer Maltin illum hija meqjusa bħala siġra rari ħafna u tikber fis-selvaġġ f’xi ħames postijiet, fosthom l-aktar magħrufa huma fil­-Maqluba, viċin il-Qrendi fejn hemm xi tliet siġriet, fl-inhawi tal­-Mellieħa, il-Mosta, u fl-Imġiebah viċin Selmun. F’uħud minn dawn l-inħawi tikber siġra waħda biss.


Il-prinjoli tal-għargħar għadhom ma sarux.

Oħrajn kienu jikbru f’Wied Filep, li kien fergħa minn Wied il-Għasel. Dawn inqerdu minn barriera tal-­qawwi li ħadet il-blat kollu għaż-żrar. Hemm għargħar oħra li ġew imħawla mill-bniedem. Fost dawn insibu tnejn fil-ġonna ta’ San Anton u oħra fil-ġonna privati tal-President ta’ Malta.

Huwa maħsub li dawn tkabbru minn żerriegħa li ttieħdet mis-siġar tal­-Maqluba. Siġar oħra nsibuhom il-­Mall u l-Argotti fil-Furjana, tnejn fil­-ġnien San Filep, biswit l-Argotti, tnejn iżgħar oħra fil-Ġnien tal-Milorda Sa Maison, tlieta oħra fil-Buskett, daqs nofs tużżana oħra fil-ġonna tal-Università f’tal-Qroqq, u waħda l-Marsa.

Is-siġra tal-għargħar tħaddar is-sena kollha u tiflaħ għan-nixfa. Hija tikber fil-makkja tal-Mediterran, għalkemm ġieli tikber fi xquq fil-blat u f’wesgħat bi blat b’pendil. Din tilħaq għoli ta’ madwar 15-il metru, fuq zokk kanella ħamrani, u togħla għall-ponta għalkemm mifruxa fil-­baxx.


Il-weraq tas-siġra tal-għargħar.

Meta jkunu għadhom qed jifformaw iz-zkuk ewlenin li fuqhom is-siġra tal-għargħar tkun mibnija, dawn ikunu mgħottija bil-weraq. Il-weraq ta’ din is-siġra huma rqaq bħal tal-koniferi l­-oħra, twal bejn  1 mm sa 8 mm u wesgħin minn madwar 1 mm sa 1.5 mm. Huma għandhom leħħa fl-ikħal. L-aktar friegħi żgħar ikunu ċatti. Il-­weraq huma żgħar u ċatti u jikbru f’pari imsallbin fuq xulxin, aktar qrib xulxin lejn il-ponta tal-magħseb, qishom bukkett ta’ erba’ madwar il-­magħseb. Il­-friegħi ċatti u fini jkunu miksija b’dan il­-weraq li jkollhom qisa għatja ta’ qxur, l-­iżjed minn fejn jaqbdu mal­-magħseb.


Il-prinjoli tas-siġra tal-għargħar miftuħa meta ż-żerriegħa tkun taret.

Għall-ħabta ta’ Novembru u Diċembru, xi minn daqqiet ukoll qabel, jibda jidher il-weraq speċjalizzat. Dan ikun weraq raġel jew weraq mara, iżda t-tnejn li huma jikbru fuq l-istess siġra. Ġo dan il-weraq speċjalizzat raġel ikun hemm l-għabra tad-dakra. Dawn ifarfru din l-għabra tad-dakkra għall-habta ta’ Settembru sa Diċembru, u b’hekk idakkru l-weraq speċjalizzati nisa li jifformaw il-frott li jissejjah prinjol. Kull frotta tas-siġra tal-għargħar tkun għaliha, waħda fit-tarf tal-ponot tal-friegħi. Din il-prinjol żgħir ikun tond u bejn 8 sa 12-il millimetru u jkun mibni minn erbat iqxur trijangulari tal-­injam. lż-żerriegħa li tkun ġo fih għandha par ġwienah wesgħin, qishom tal-karta, biex ikunu jistgħu jitferrxu bir-riħ bla tbatija.

Mis-siġra tal-għargħar toħroġ qisa gomma li bl-Ingliż tissejjah sandarac gum. Huwa għalhekk li wieħed mill-ismijiet tas-siġra bl’Ingliż huwa sandarac gum tree, għalkemm l-ismijiet l-aktar użati bl-­Ingliż huma arar tree jew alerce. Il­-kelma għargħar ġejja mill-­isem Għarbi tas-­siġra, araar.

Din il-gomma għandha numru ta’ użi fl-industrija. Jingħad ukoll li tintuża kontra t-taħsir tas-snin billi tingħorok fuqhom. Ġieli ntużat ukoll minflok il-balzmu tal-Kanada fil-tħejjija ta’ ħġieġ għall-mikroskopju.

L-injam tal­-għargħar bl-ingliż jissejjah citron wood u għalhekk xi mindaqqiet din is-siġra bl-Ingliż tissejjah ukoll citron wood tree. Il-kelma citron ġejja mit-Taljan citro jew aktarx cedro. Dan l-injam huwa mfittex ħafna għal xogħol fin fl-injam.

Ir-Rumani kienu jfittxu ħafna dan l-injam biex jużawh bħala materjal għall-bini.

Bħas-siġar koniferi oħra, l-għargħar tiflaħ ħafna għan-nixfa, kif ukoll kapaċi tikber qrib ix-xatt għax tiflaħ ukoll għal ammont ta’ melħ. Dan jagħmilha siġra adattata ħafna biex biha nħaddru wesgħat b’pendil fil-blat li għandna fil-gżejjer Maltin.

Minkejja li l-għargħar tinħaraq mill-ewwel, ma tinqeridx malajr għax wara l-ħruq dlonk terġa’ ttella’ friegħi oħra minn taħt l-art.

Fis-16 ta’ Jannar tal-1992 l­-għargħar ġiet iddikjarata s-siġra nazzjonali. Ġiet imħarsa bil-liġi b’Avviż Legali Numru 49 tal-1993. Hija wkoll meqjusa bħala siġra mhedda u b’firxa żgħira fil-gżejjer Maltin, imniżżla wkoll fil-ktieb l-aħmar tal-gżejjer Maltin (Red Data Book) bħala siġra mhedda u li għandha firxa żgħira fil-Mediterran.

L-għargħar hija waħda mis-siġar imniżżla fi skeda I tar-regolamenti tal-ħarsien tas-siġar u l-imsaġar li ġew ippubblikati f’Avviżi Legali 200 tal-24 ta’ Mejju, 2011.

Minħabba li s-­siġra tal­-għargħar mhix komuni, u hekk l-­ambjent naturali tagħha ma għandux stat ta’ ħarsien tajjeb, kif ukoll il-­firxa tagħha hija dejqa, dan it-­tip ta’ ambjent huwa meqjus bħala ambjent ta’ priorità mill­-Unjoni Ewropea. Dan wassal biex fejn hemm siġar tal­-għargħar jikbru fis-selvaġġ fil-­gżejjer Maltin, dawn ġew dikjarati bħala Żoni Speċjali ta’ Konservazzjoni.

Hija mnissla wkoll fil-lista tal-Kunsill tal-Ewropa li jinkludu pjanti rari, mhedda, u endemiċi tal-Ewropa. Hija tidher ukoll bħala siġra mhedda, fil-lista ppublikata fl-1997 mill-Għaqda Internazzjonali tal-Ħarsien tan-Natura (International Union for the Conservation of Nature).

L-għargħar hija siġra li tista’ ssebbah ’il-pajjiina, kemm bi msaġar li hija tista’ tinseġ, kif ukoll bil­-preżenza tagħha fl-irħula u l-ibliet tagħna. Hija siġra maħluqa għall-klima Mediterranja, kif ukoll għall-karatteristiċi tal-ambjent Malti.

Minn mindu ġiet magħrufa bħala s­-siġra nazzjonali, bdiet titħawwel f’numru ta’ postijiet oħra, l-­aktar fl­-iskejjel, u llum hija mferrxa mhux ħażin. Numru minn din is-siġra ġew imħawwla f’Wied Għollieqa. Wieħed jieħu gost jara li qed tintuża aktar u titħawwel aktar biex issebbaħ ’il-pajjiżna. Hija ħafna faċli li titnissel minn żerriegħa meħuda minn siġar Maltin kif jafu sewwa t-tfal tal-iskola, anki dawk primarji, li jkabbruha kull sena.


Iż-żerriegħa tal-għargħar li tkun moħbija fil-prinjoli.

L-għargħar mhix siġra diffiċli biex titnissel, Iż-żerriegħa tinstab fil-prinjoli żgħar li għandhom jiġu miġbura matul Settembru sa kmieni f’Ottubru. Meta ż-­żerriegħa tinħareġ mill­-prinjol għandha titqiegħed fix-xemx għal xi ġimgħatejn. Iż-żerriegħa għandha tinżera f’Marzu f’ħamrija li tkun imqalba tajjeb biex fiha tiġbor l-arja. Iż-żerriegħa tħobb postijiet niexfa. Metodu li jgħin fit-tnissil tas-siġra tal-għargħar hija li l-borża li fiha tkun miżrugha titqiegħed kemmxejn fuq ġenbha biex b’hekk tgħin ħalli l-ilma joskula ’l barra.

Sfortunatament, dawk li jaraw biss qligħ kummerċjali, jimpurtaw din is-siġra minn barra minn Malta, kif wieħed jista’ jara’ fit-triq Diċembru 13. Minbarra li dawn is-siġar jistgħu jdaħħlu magħhom mard u speċi oħra barranin li jagħmlu ħsara lill-ambejnt Malti, kif fil-fatt ġara meta ġew importati xi siġar oħra, siġar tal-għarghar importati jniġġsu l-għaġna ġenetika tal-popolazzjoni tas-siġra tal-għargħar Maltija.

Hemm ħafna aktar bżonn ta’ tagħrif u edukazzjoni biex l-apprezzament tas-siġar jiżdied.

Isem Malti: Għargħar

Isem Ingliż: Sandarac Gum Tree

Isem xjentifiku: Tetraclinis articulata



June 16, 2015


Alfred E. Baldacchino

It-Tnejn 15 ta’ Ġunju, 2015.

Nhar it-Tnejn, 15 ta’ Ġunju 2015, iltaqa’ l-Kumitat Permanenti tal-Kamra tad-Deputati dwar l-ambjent u l-ippjanar tal-iżvilupp. L-għan tal-laqgħa kien sabiex jiġi diskuss il-Preliminary Site Evaluation Report bid-data ta’ November 2014, dwar l-iżvilupp f’Ta’ Żonqor, li ġie mħejji mill-Uffiċjal Eżekuttiv Prinċipali tal-Awtorità Maltija għall-Ambjent u l-Ippjanar. Dan ir-rapport kien ġie mqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra tad-deputati fis-25 ta’ Mejju 2015 mill-Prim Ministru.

Jiena kont mistieden għal din il-laqgħa fejn tkellimt fuq in-nuqqas ta’ tagħrif li ma kienx hemm fir-rapport u li mingħajru ma setgħetx tittieħed l-ebda deċiżjoni fl-interess soċjali u ambjentali. Il-punti ewlenin li tkellimt fuqhom huma dawn:

  1.  Dan ir-rapport fejn il-MEPA qed tagħti ħjiel li ż-Żonqor huwa tajjeb għall-bini tal-Università Amerikana, ma jgħid xejn dwar l-impatt negattiv kif il-wesgħa miftuha tal-inħawi (open spaces) sejra taffettwa b’mod negattiv is-saħħa tal-popolazzjoni, kemm tal-madwar kif ukoll tal-pajjiż. Dan l-iżvilupp mingħajr dubju jkollu kemm impatti mill-aspett fiżiku kif ukoll minn dak psikoloġiku, rekreattiv, xjentiku, edukattiv. Ir-rapport iqis biss l-aspett kummeċjali li fir-rapport ma jgħid xejn kontrih.
  2.  L-impatt tat-traffiku kemm fuq ir-residenti tal-post kif ukoll fuq l-inħawi tal-madwar lanqas mhu ta’ importanza milli jidher; ma jissemma xejn.
  3. Il-parti tar-rapport dwar l-ekosistema insejjaħlu miskin. Possibbli li fiż-żona msemmija fir-rapport ma tezizti l-ebda fawna xejn: molluski, rettili, insetti, u invertebratri oħra, kif ukoll għasafar, mammiferi, xejn. Minkejja li wħud minn dawn huma msemmija fid-direttivi tal-ambjent tal-Ewropa. Għal MEPA dawn ma jidhrux li huma ta’ xi importanza nazzjonali.
  4. Fir-rapport hemm referenza għall-kaċċa u l-nsib, u nqis il-kumment fuq dawn hu magħmul b’mod dispreġġattiv (para. 4.7). Hawn jingħad li minħabba l-kaċċa u l-insib il-post iddegrada aktar. Mingħajr ma nidhol fil-mertu ta’ dan il-kumment, jekk xejn dan juri li l-post huwa importanti għall-avifawna: għasafaar kemm residenti, tal-passa kemm fir-rebbiegħa kif ukoll fil-ħarifa, kif ukoll dawk li jqattgħu x-xitwa fil-post li juri kemm-il post huwa sinjur ekoloġikament.
  5. Imma fir-rapport tal-MEPA dan mhux importanti, ħlief id-degrazzjoni li għamlu l-kaċċaturi u n-nassab li qed tintuża biex tiġġustifika li l-post ma għandux valur ekoloġiku u hekk jista’ jinbena.
  6. In-nuqqas ta’ professjonalità tar-rapport. l-aktar fil-parti tal-biodiviersità, toħrog mill-fatt li l-ħaxixa Ngliża, tant invażiva li tikber anki wara tlett xhur fuq is-swar restawrati, tingħad li tikber biss iż-Żonqor u mkien f’Fort San Leonard. Dan inqisu li ntqal biex jiġġustifika li ż-Żonqor ma jimpurtax jekk jiġi żviluppat.
  7. In-nuqqas tal-għarfien tal-importanza tal-MEPA dwar il-biodiversità tal-post toħroġ minn Tabella 1, Stampa 2, f’paġna 6, fejn din turi l-klassifikazzjoni tal-għatja tal-art. Din ġiet inkluża biex turi l-faqar tal-post. Imma din turi biċ-ċar l-importaza tal-biodiversità tal-post, naturalemnt jekk wieħed ikun jaf jinterpreta. U dan minkejja li fir-rapport jingħad li dan il-post huwa mmirat għall-ħarsien minħabba raġunijiet ekoloġiċi (para 4.9). U ma ssemmew l-ebda speċi li jinstabu f’dan il-post li jagħmluh ta’ importanza ekoloġika. Ma naħsebx li kien jaqbel.
  8. Il-MEPA semmi ukoll xi passaġġi fiż-Żonqor li huma mimlija skart u materjal. Is-soluzzjoni ta’ dan huwa li dan il-post jiġi restawrat u mhux jintuża biex jiġġustifika li dan il-post għandu jiġi żviluppat. Anżi jekk dan jitħalla waħdu jirrestawra ruhu waħdu mingħajr ħtieġa ta’ ebda għajnuna mill-MEPA, jew minn xi żvilupp!
  9.  Jiddispjaċini ngħid li dan ir-rapport huwa miktub tant dilettantesk li jiżvija kemm il-Gvern, kif ukoll lil dawk li għandhom għal qalhom l-interess nazzjonali, dak ekoloġiku, u dak soċjali, kif ukoll dak kummerċjali. Inħoss li aktar qiegħed magħmul biex iġib il-boċċa ħdejn il-likk, kif wara kollox jixhed il-para 1.3.
  10. Fl-aħħarnett nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-MEPA, għall-Programm Eelettorali tal-Gvern fuq l-Ambjent, Taqsima 9, paġna 93, fejn fost oħrajn jgħid:

Il-mira tagħna (tal-Gvern) hija cara: irridu nkunu ma’ ta’ quddiem nett għax hekk jixirqilna. Irridu nħallu wirt san lil ta’ warajna biex huma jkunu ahjar minna.

U jkompli f’paġna 100: “Nimplimentaw strategija cara  bbazata fuq best practices Ewropej li tpoggi l-ambjent fil-qalba tad-decizjonijiet, filwaqt li nimmiraw biex it-tkabbir ekonomiku jaghti kunsiderazzjoni xierqa lill-izvilupp sostenibbli u ambjentali.”

Wieħed hawn jistaqsi kif jista’ jintlaħaq dan il-għan mingħajr ma jkun hemm il-kontribut tad-Direttorat tal-Ambjent li, skont l-uffiċjal tal-MEPA, kif qal waqt il-laqgħa, kien hu li ma riedx jikkonsultah, għax ikkonsulta dawk li kienu jgawdu l-fiduċja tiegħu, u li xtaq li ma jsemmihomx!  U forsi għalhekk li d-Direttorat tal-Ħarsien tal-Ambjent għadu fil-limbo, u issa nafu uffiċjalment li dan mhux biss ma jistax jitkellem, imma lanqas biss jiġi kkonsultat.

Dan ir-rapport imur kontra din il-wegħda tal-Gvern.  Tant huwa fqir u dilettantesk li ma jagħmel l-ebda ġieh la lil minn kitbu, u lanqas lil ebda Awtorità li hija fdata biex tħares l-interessi soċjali u ambjentali ta’ dan il-pajjiż. Għalkemm illum mill-MEPA jiddispjaċini ngħid li wieħed jistenna kollox



Ir-Rabat, ir-Rabtin u l-Kunsill Lokali

October 7, 2014


Ir-Rabat, ir-Rabtin u l-Kunsill Lokali

it-Tlieta, 7 ta’ Ottubru, 2014

Alfred E. Baldacchino

Dawn l-aħħar ġimgħat ir-Rabtin kienu mħassba u xi ftit inkwetati minħabba proġett li qed isir bil-għajnuna ta’ fondi mill-Unjoni Ewropea li l-Kunsill Lokali tar-Rabat ġab għall-proġett li fassal għat-triq Santa Rita fejn kull nhar ta’ Ħadd kien jarma l-monti.

Mhux minħabba l-proġett innifsu, għaliex kulħadd huwa favur li jara li dan isir. Imma minħabba l-mod kif dan ġie u qiegħed jiġi amministrat mingħajr mar-Rabtin għandhom it-tagħrif li jixtiequ jkunu jafu, u kif huma ma humiex parti minn dawn id-deċiżjonijiet meħuda. Uħud minnhom isiru jafu bihom meta dawn jitħabbru.

l-ewwel intopp faqqa’ fuq is-sit eletroniku Rabti People who like or live in Rabat Malta meta tħabbar li sakemm jitlesta’ x-xogħol, il-monti kellu jmur fi triq it-tiġrija taħt is-Saqqajja fejn fl-Imnarja jtellqu l-ħmir u ż-żwiemel.

Dan kellu impatt fuq ir-Rabtin, ix-xerrejja li kienu jżuru l-monti nhar ta’ Ħadd u anki fuq il-bejjiegħa nfushom. U dan wassal għal numru ta’ kummenti, suġġerimenti pożittivi, u kritika kostruttiva li dehret  fuq is-sit eletroniku Rabti.

Imma mhux talli dawn ma ġewx mismugħa mill-Kunsill Lokali, imma lanqas biss ingħata kas tagħhom. Uħud ukoll qalu li xi deċiżżjonijiet tal-kunsill xi kultant jidhru li ttieħdu wara bibien magħluqa jew mingħajr konsultazzjoni wiesgħa biżżejjed.

Wara li sit eletroniku Rabti far b’dawn il-kummenti, bdew ħerġin xi kummenti minn xi membri tal-Kunsill. Mhux ċar jekk dawn kienux qed jitkellmu għan-nom tal-Kunsill jew kienux personali biex forsi jttaffu l-weġgħat ta’ dawk ir-Rabtin li tellgħu lil dawn il-membri li jirrapreżentaw  il-partiti l-kbar, fuq il-kunsill.


Ritratti meħuda mis-sit eletroniku Rabti: siġar qabel ma nqalgħu.

Il-kobba kompliet titħabbel meta beda x-xogħol. Numru ta’ siġar tal-wirdien, jew difla jew kif jafuhom xi wħud, siġar tal-oleandru, ġew maqlugħa minkejja li mhux kollha jidhru fil-permess tal-MEPA. Siġra oħra mħarsa bil-liġi ġiet maqlugħa u skont kif kiteb membru tal-Kunsill fuq is-sit eletroniku, ġiet imħawla d-Dwejra. Siġar oħra fuq il-post, li jissemmew fil-peremess tal-MEPA huma siġar tal-wirdien, awrikarja, ballut, tin u żebbuġ. Dawn kellhom jiġu mħawla fi Triq Santa Rita fil-postijiet indikati. Uħud minn dawn imħarsa bil-ligi jidhru li huma lesti għal qlugħ.  Mhux talli hekk talli l-permess tal-MEPA, bid-data tas-27 ta’ Ottubru 2010,  jidher ċar li dawk is-siġar li kellhom jinqalgħu riedu jithawlu fuq il-post mill-ġdid u mhux id-Dwejra. Permess tal-MEPA aktar qarib ma jitkellem xejn fuq qlugħ ta’ siġar.


Ritratti meħuda mis-sit eletroniku Rabti: siġar li għebu għalkollox.

U hawn wara li l-Kunsill Lokali naqas bil-kbir li jagħti tagħrif lil dawk ir-Rabtin li tellgħuh u oħrajn, u naqas ukoll li jilqa’ l-ilmeti tagħhom, wieħed ma jistax ma jagħmelx xi mistoqsijiet:

  1. Għaliex il-MEPA, wara dawn l-ilmenti kollha pubbliċi li saru u għadhom qed isiru mir-Rabtin dwar dan ix-xogħol, tibqa’ siekta u ma tiħux passi biex tara li x-xogħol isir skont il-kondizzjonijiet li għamlet?
  2. Għaliex is-Segretarju Parlamentari responsabbli mill-Kunsilli Lokali ma għamel l-ebda kumment, pubbliku jew le, fuq il-mod kif il-Kunsill Lokali tar-Rabat mhux qed jagħti kas tal-ilmenti Rabtin u mhux qed jitkellem magħhom b’mod uffiċjali dwar dan ix-xogħol u l-permessi li għandu?
  3. Għaliex il-wegħda 56 fil-programm elettorali tal-Gvern, li tgħid “Inħarsu kontinwament is-sigar eżistenti fl-ibliet u l-irħula Maltin u ninċentivaw it-tħawwil ta’ aktar siġar, partikolarment dawk indigeni” qed tiġi mwarrba, aktar u aktar meta l-Kunsill tar-Rabat huwa fil-maggoranza tiegħu mill-partit fil-gvern?

Siġra oħra fi Triq Santa Rita, ir-Rabat, li l-futur tagħhom huwa mċajpar.

Dawn il-problemi setgħu ma nqagħlu xejn . U mhux xi ħaġa diffiċli biex wieħed jitkellem ma’ dawk kollha li għandhom interess fir-Rabat. Possibbli li f’dan il-pajjiż meta wieħed jikseb il-poter ma jara xejn ħażin meta ma jismax u jwarrab kompletament lil dawk li poġġewh hemm?




Il-kappella f’tal-ħlas u t-tqala tal-irħam

July 28, 2014


It-Tnejn, 28 ta’  Lulju 2014

Il-kappella f’tal-ħlas u t-tqala tal-irħam

Alfred E. Baldacchino

Dan l-aħħar ħabib tiegħi ħadni nara l-kappella tal-Madonna mtella’ s-sema f’tal-Ħlas: fuq ir-riħ ta’ Wied is-Sewda, bejn Ħal Qormi u Ħaż-Żebbug. Qatt ma kont żort dawn l-inħawi. Kappella b’artkitettura klassika barokka, bil-karatteristiċi tal-kappellel li wieħed jista’ jsib imferxa madwar il-pajjiż. Aktar tagħrif fuq din il-kappella sibtu fil-ktieb ta’ Joseph Camilleri u Joseph Spiteri Is-Santwarju tal-Ħlas Ħal Qormi ippubblikat fl-2005.

Il-kappella f'Tal- Ħlas

Il-kappella f’Tal- Ħlas

Waħedha, qalb l-għelieqi sa mill-1465 qabel ġiet miżjuda bix-xogħol tal-perit Lorenzo Gafà, illum siekta u għadha maqtugħa mill-bini li qed jibla’ kull biċċa art li jsib quddiemu, dejjem bil-barka ta’ minn suppost jikkontrollah. Għadha hiemda f’misraħ quddiem palazz mibni fi żmien il-Kavallieri. Minn jaf x’raw u x’semgħu bejniethom. Żgur li kull nħar ta’ Ħadd u f’festi kmandati, kienu jinġemgħu raħħala u bdiewa bil-qorq, bis-sidrija u b’lobbja f’rashom, fuq iz-zuntier jew fil-loġġa mgħammra bil-bankijiet u l-imwejjed tal-ġebel, kollha jaqsmu l-ferħ u l-imrar ta’ matul il-ġimgħa li tkun għaddiet, waqt li jsaħħu r-rabta bejniethom f’dik il-laqgħa soċjali.

Iz-zuntier bil-loġġia biswit

Iz-zuntier bil-loġġia biswit

Ħassejtni miblugħ minn dawk iż-żminijiet mgħoddija, fejn it-tbatija fiżika kienet kbira, imma xejn anqas kienet ir-rabta man-natura. Bdejt bħal nisma’ l-prezzijiet li ġab id-dugħ ta’ rtajjel u qnatar li l-bdiewa ħadu l-pitkali bil-karettun: biċċa, nofs biċċa, skut, disgħa rbajja, jew salib. Kemm sejra ġġib il-bħajra bikrija, il-frott irqiq u l-patata. Ħassejtni nisma’ raħħal b’nofs tbissima, wiċċu jixgħel, jistqarr kif l-erħa tal-ewwel waslet biex tferrgħa, waqt li kien sejjer jiġi bżonn ta’ barri tar-razza biex jgħammarlu oħra. Tant kont mitluf fl-ħsibijiet ta’ dawk iż-żminijiet storiċi jidwu madwar il-ħitan taz-zuntier, li sieħbi kellu jiġbidni minn spalti meta ma weġibtux mill-ewwel.

Ġawhriet bħal din il-kappella għandna ħafna u hija ħasra li wħud minnhom huma kważi mitluqa. Għalhekk kien ħsieb tajjeb u għaqli tal-Kunsill Lokali ta’ Ħal Qormi li bil-għajnuna ta’ €247,000 mill-UE, nieda proġett tar- restawr tal-mgħodija storika li tiġbor fiha l-misraħ tal-kappella tal-Ħlas.

Tagħrif mogħti mill-Kunsill ta' Ħal Qormi

Tagħrif mogħti mill-Kunsill ta’ Ħal Qormi

Sfortunatament meta wieħed jara x-xogħol ma jistax’ jgħid li dan kollu jinfilsa b’mod naturali kif ukoll storiku mal-ambjent ta’ dak il-misraħ u l-Kappella tal-Ħlas.

Is-siġar li jħaddnu l-misraħ 'miżbura' bil-ħsieb tal-bankijiet

Is-siġar li jħaddnu l-misraħ  fi ħwat tal-irħam, ‘miżbura’ biex jaqdu l-bankijiet


L-akbar opra tixher fir-restawr ta’dan il-misraħ huma żewġt iħwat kbar madwar dawn iż-żewġ siġriet li b’intellilġenza endemika Maltija, inksew b’tip ta’ irħam! Jista’ wieħed jimmagina misraħ tal-kappella ta’ qabel l-1465 mibnija bil-ġebla Maltija f’nofs ir-raba’, jiġi restawrat b’żewġt iħwat madwar żewġ sigriet, miksija bl-irħam?

Kif qalli l-ħabib tiegħi meta ġibed l-attenzjoni lil xi ħadd mill-kunsill qalulu li dawn il-ħwat ġew aħjar minn kif riedet il-MEPA. Din riedet li l-konki oriġinali tas-siġar jiddawru bil-ferrobattuto, jaqblu mal-kanċel taz-zuntier. Numri oħra ta’ kondizzjonijiet kienu dwar il-ħarsien tal-ħitan tas-sejjiegħ. Possibli li l-MEPA waslet fi stat li tagħmel dak li jgħidulha u mhux dak li tordna hi? Qaluli wkoll li l-MEPA qed tistudja t-tqala ta’ dan l-irħam u ksur ieħor tal-kundizzjonijiet fil-permess.

Is-siġar li jħaddnu l-misraħ 'miżbura' bil-ħsieb tal-bankijiet

Irħama tat-tnedija tal-proġett

Fil-ġenb tal-kappella f’tal-Ħlas isseraħ fuq irħama wieqfa, tabella tagħti tgħarif dwar l-għajnuna mill-UE u t-tnedija tal-proġett mill-Prim Ministru fil-20 ta’ Mejju fl-2014. Sadanittant il-MEPA għadha qed tistudja x-xogħol li sar kontra l-kundizzjonijet tagħha. U naħseb ukoll li min fassal ix-xogħol ukoll mar jiżżi ħajr ’il-madonna tal-ħlas.

Minkejja l-kondizzjonijiet mill-MEPA dwar il-ħarsien tal-ħitan tas-sejjiegħ, siment u irħam mormija fuq wieħedmill-ħitan.

Minkejja l-kondizzjonijiet mill-MEPA dwar il-ħarsien tal-ħitan tas-sejjiegħ, siment u irħam mormija fuq wieħed mill-ħitan.


tagħrif fuq xi kliem

1. dugħ – mezzez mimlijin frott u ħaxix li l-bdiewa jieħdu l-pitkali.
2. biċċa – erba’ xelini u żewġ soldi (4s.2d.) jew 50 sold tal-flus qodma. Illum isarfu €0.48
3. nofs biċċa – żewġ xelini u sold (2s.1d.) jew 25 sold tal-flus qodma illum €0.24
4. skut – xelin u tmin soldi (1s 8d) jew għoxrin sold, illum €0.192
5. Disgħa rbajja’ – xelin u tlett soldi jew 15-il sold illum €0.144
6. salib – l-istess bħal skut
7. bħajra – bettieħ
8. erħa tal-ewwel – baqra żgħira ta’ aktar minn sena li diġà ferrgħet darba
9. erħa – baqra żgħira li għadha qatt ma kienet ħobla


Kunsilli Lokali… mill-Imdina għal Pembroke

July 7, 2014


It-Tnejn, 7 ta’ Lulju, 2014

Kunsilli Lokali… mill-Imdina għal Pembroke
Alfred E. Baldacchino

Rajna u tkellimna dwar xogħolijiet li kellhom impatt negattiv fuq il-biodiversità. Tkellimna fuq ix-xogħol li sar fil-konfini tal-Kunsill Lokali tal-Imdina li jiġbor fih il-qerda tal-biodioversità fil-foss tal-Imdina fejn inqalgħu numru ta’ siġar biex isir ġnien ta’ kwalità. Rajna ż-żrar li ntefa fil-madwar tal-ġnien Howard u fih tħawlu numru ta’ kaktus eżotiċi, biex kif intqal isebbah l-­ambjent. Rajna ukoll is-serħan tal-karozzi fuq it-Tomba fil-ġnien Howard. Rajna kif pjanti indiġeni tqaxxru mill-ġnien Howard u tħallew pjanti invażivi. Insomma rajna l-faqar ta’ dan il-Kunsill lejn l-apprezament u l-ħarsien tal-biodiversità Maltija, u kif il-qerda tagħha issir bil-għajnuna ta’ flus pubbliċi.

Xi kultant naħseb li qisu hemm xi taqtigħa bejn xi kunsilli biex jaraw min minnhom iħallas l-aktar biex tinqered il-biodiversità Maltija. Ftit wara li dehru dawn l-artikli fuq dan il-blog dwar ix-xogħol tal-Kunsill Lokali tal-Imdina, ċempilli ħabib tiegħi u qalli bil­-qerda li qed issir fix-xagħri ta’ Pembroke. Ħaddiema, li kif nista’ nifhem kellhom l-approvazzjoni u mħallsa mill-Kunsill ta’ Pembroke (sakemm ma kienux ta’ xi Ministeru), dehru fix-xagħri jaqtgħu l-ħaxix li huwa meqjus bħala ħaxix ħażin.


Il-ħaxix – ambjent naturali – imqaxxar mis-sit Natura 2000 f’Pembroke.  U dan mhux la tal-ewwel u lanqas tal-aħħar.

Ix-xagħri f’Pembroke ġiet dikjarata mill-gvern ta’ Malta bħala wesgħa li hija sinjura fil-pjanti indiġeni Maltin li jikbru waħdehom fis-selvaġġ. U din toffri ambjent naturali għall-fawna li tgħix fuqhom u madwarhom. Dan ix-xagħri f’Pembroke huwa meqjus bħala Żona Speċjali ta’ Konservazzjoni taħt id-Direttiva tal-Ambjenti Naturali tal-Unjoni Ewropa. Tant li kienet uffiċjalment imħarsa u ntbgħatek lill-Unjoni Ewropea bħala waħda mill-obbligi li kull pajjiż għandu meta jissieħeb biex jiddikjara żona li tkun sinjura fil-biodiversità, bħal fil-każ tax-xagħri ta’ Pembroke. Illum din hija meqjusa li għandha importanza internazzjonali, tant li titqies li hija ta’ importanza għall-UE u tifforma parti mix-xibka Natura 2000. Jidher li dan ix-xogħol sar qrib proġett li sar bil-flus tal-UE! U kull xogħol li jsir fiha jrid l-barka tal-MEPA!


It-tabella li turi li l-heritage trail sar bi flus tal-UE. Il-ħaxix li tqaxxar kien biswit il-passaġġ u parti mill-ambjent naturali importanti. It-tneħħija tiegħu tmur kontra l-għan tal-heritage trail.

Meta mbgħad wieħed jisma’ u jara kif kunsill lokali li għandu ambjent daqshekk importanti fil-konfini tiegħu jonfoq flus pubbliċi biex jibgħat jew iħalli ħaddiema jaqtgħu l-ħaxix li jitqies bħala ħażin, wieħed ma jistax ma jgħidx li n-nuqqas ta’ għarfien u apprezzament tal-biodiversità tagħna f’dan il-pajjiż hija fil-qiegħ net, minkejja wegħdiet politiċi li saru, u obbligi internazzjonali li pajjizna għandu, sa mid-dħul tagħna fl-UE.

Ma naħsebx li wieħed ikun qed jgħid xejn ħazin li wħud mill-kunsilli lokali mhux biss ma għandhomx l-iċken idea tal-obbligi ta’ pajjiżna fil-qasam tal-ħarsien tal-biodiversità, imma lanqas għandhom ħjiel tal-programm elettorali tal-gvern. U lanqas ikun ħażin li wieħed jikkonkludi li xi kunsilli lokali jonqfu flus pubbliċi li jkollhom sempliċement biex ikunu nefquhom. Fin-nuqqas ta’ direzzjoni professjonali, tagħrif tekniku, kooperazzjoni ma’ entitajiet oħra governattivi, allura l-ħsara fil-qasam tal-ħarsien u apprezzament tal-biodiversità sejra tikber matul iż-żmien, obbligi u mhux obbligi,  wegħdiet u mhux.


Il-vandaliżmu li sar fil-heritage trail fin-Natura 2000 f’Pembroke. Mhux aħjar li l-flus marru biex ġew imsewwija dawn il-ħsarat milli biex għamlu l-ħsara lill-ambjent naturali tas-sit Natura 2000.


Niżżu ħajr ‘l Alla li  dan ma japplikax għall-kunsilli lokali kollha. Meta kunsill ifittex tagħrif professjonali u tekniku, jew inkella ikollu fi ħdanu xi membru li jkollu għarfien tal­-ħtieġa tal-ħarsien ta’ dan il-wirt naturali, mill-ewwel wieħed jista’ jara ix-xogħol fejjiedi u professjonali tal-kunsill, bir-riżorsi jintefqu b’mod għaqli li jkun ta’ ġid kemm għas-soċjetà kif ukoll għall-biodiversità Maltija.

Smajt li l-Kunsill Lokali ta’ San Pawl il-Baħar fuq pariri professjonali ta’ wieħed mill-membri tagħhom, li mhux biss huwa kwalifikat iżda għandu kuxjenza soċjali u ambjentali, ħa deċiżjoni li wieħed jittama li tiftaħ it-triq għall-kunsilli oħra biex jimxu fuqha. Il-Kunsill waqqaf il-bexx bl-erbiċida li kien isir fuq pjanti slavaġġ fl-inħawi. Bexx li kien joqtol il-ħajja ekoloġika kollha f’dan l-ambjent naturali, u li wkoll seta’ jkollhu impatt negattiv fuq l-ilma u jniġġeż inħawi oħra.

Dan ukoll wassal biex minbarra li ma baqgħux jinħlew bla ħtieġa riżorsi finanzjarji, li jistgħu jintużaw għal xogħol ieħor, twaqqfet ukoll il-ħsara fil-qasam soċjali u ambjentali. U wasal għal widnejja wkoll li kunsilli oħra ġirien ta’ San Pawl il-baħar imħajrin li jaħdmu ukoll fuq l-istess linja.

Wieħed jifhimha li mhux kulħadd huwa mistenni li jkun jaf kollox. U għalhekk hemm il-ħtieġa li jkun hemm diskuzzjonijet u direzzjoni fuq xogħol delikat li għandu jew jista’ jkollu impatt negattiv fuq il-biodiversità u s-soċjetà. Meta r-rieda tajba ma tkunx imsejsa fuq ħsibijiet u tagħrif xjentifiku u tekniku, din twassal għall-ħsara ambjentali u soċjali; bħal meta sikkina li biha jista’ jsir ħafna ġid, tingħata lil tarbija għada kif telqet timxi. Jekk il-kunsill lokali ikollhom direzzjoni professjonali jistgħu jagħmlu ħafna ġid fil-qasam soċjali u ambjentali.


Tkompli l-qerda fil-ġnien Howard… imma għaliex?

Ir-rabja tar-Rabtin… u bir-raġun

Cash cow in the ditch


X’qed nagħmlu bl-ilma tax-xita?

June 24, 2014


X’qed nagħmlu bl-ilma tax-xita?


 It-Tlieta, 24 ta’ Ġunju, 2014

Alfred E. Baldacchino

water tapKieku wieħed kellu jistaqsi minn fejn inġibu l-ilma ma għandhix dubju li jkunu ħafna dawk li jgħidu li dan jiġi mil-vit! Forsi wħud jgħidu mid-distillaturi li jaqilbu l-ilma baħar f’ilma tax-xorb. Imma naħseb li jkunu l-ftit dawk li jaħsbu li x-xita t-tina ilma tajjeb għax-xorb u b’xejn għax ftit huma dawk li jgħarfu l-importanza ta’ dan l­ilma. Dan, wara li jaqa’ mis-sema b’xejn, jinxtorob mill-blat u bil-mod il-mod jinħażen fl-ilma tal-pjan, kemm dak ta’ fuq, kif ukoll dak ta’ taħt. Fil-qedem kien is-sors tal-ħajja fil-gżejjer Maltin, u għal numru kbar ta’ snin kien jisqi kemm lill-bniedem u l-bhejjem tiegħu fuq din l­art. Kienu jaħsbu bis-sħiħ biex dan ma jinħeliex.

06 - ilma

Kif l-ilma tax-xita jinxtorob u jinħażen fl-ilma tal-pjan,kemm ta’ fuq kif ukoll ta’ taħt. (meħud mill-ktieb Ilma, blat u ħajja ta’ Patrick J Schembri u Alfred E. Baldachhino)

Minn jaf kemm konna nixorbu anki minn nixxigħat, jew inkella ntellu ftit ilma bil-barmil mill-bir. Dak kien ilma bnin u frisk, u b’xejn. Għidt konna għax illum wieħed jiftaħ il-vit u jsib l-ilma, li nħallsu għalih. U hekk nemmnu li dak tax-xita ma għandux valur u mhux tajjeb. Għalhekk ftit hemm għarfien tal-bżonn li nieħdu ħsieb dan ir-riżors, dejjem sakemm meta niftħu l-vit insibuh.

Tant tlifna kull apprezzament ta’ dan ir-riżors importanti għall-ħajja li jasal għandna b’xejn, li llum aktar hemm sforzi biex narmuħ milli biex naħżnuh.


Ngħid għalija ma nistax nifhem it-tfassil poliltiku li twettaq dan l-aħħar snin. Kien hemm liġi tal-1854 li kull qatra ilma tax-xita trid tiġi maħżuna. Imma Ministru Malti ħassar dan l-obbligu li kienet titlob li kull dar u kull binja jkollha bir kbir skont il-kobor tal-binja, biex jilqa’ u jaħżen l-ilma tax-xita, u dan tpoġġa f’linji ġwida. U hekk issa l-ilma li jaqa’ fuq il-bjut jista’ jmur fit-toroq jew fid-dranaġġ li qatt ma tfassal biex jieħu dan l-ilma kollu. Wieħed jista’ jara numru ta’ funtani ta’ ilma mniġġeż ħiereġ mit-tappieri fit-toroq, u ilma ħiereġ fit-toroq minn fuq il-bjut. Dan imur fil-widien u jniġġeż kull fejn jgħaddi, saħansitra anki l-ilma tal-pjan.



Naraw ukoll Ministru li biex itaffi l-għargħar minn dan l-ilma mit-toroq issa l-biċċa ’l kbira mniġġeż, iħaffer mina taħt l-art bi flus mill-Unjoni Ewropea (madwar €70 miljun) biex l-ilma tax-xita ma jibqax jiġri fit-toroq imma jintrema l-baħar. Smajna li dalwaqt titlesta din il-mina u naħseb li jindaqqu ftit trombi għall-ftuh ta’ din l-opra.

Ngħid kieku b’dawn il-flus kollha tħaffru ġwiebi kbar f’kull bitħa ta’ kull skola li għandna u f’kull wesgħa fl-irħula biex jilqgħu u jaħżnu dan l­ilma, u kieku l-bjar u l-ġwiebi li hawn ta’ żmien il-Kavallieri, issewwew u tranġaw, u kieku min ried iħaffer bir fid-dar tiegħu kien mgħejjun, ma kienx ikun aħjar milli dawn il-flus intremew il-baħar?

Saħansitra Ministru, ukoll minħabba l-obbligi u anki bi flus miġjuba mill-UE, bena impjant ħdejn il-baħar biex isaffi l-ilma tad-drenaġġ. U niftakar kemm-il darba li dan ftaħar li dan l-ilma ma għandux valur ekonomiku, u li Malta sejra tkun l-ewwel pajjiż fl-UE li tarmi, iva tarmi l-baħar, l-ilma msaffi mid-dranaġġ. U żgur li mhux sejrin nibqgħu tal-ewwel biss, imma anki tal-aħħar għaliex fl-UE l-ilma msaffi jintuża u jerġa jintuża u mhux jintrema, minkejja li għandhom ħafna aktar ilma milli għandna aħna. Ara Singapor, l-ilma tad-dranaġġ jużawh, darba, tnejn. tlieta, sa seba’ darbiet, u anki għax­ xorb. Imma la fl-UE u lanqas f’Singapor għadha ma waslet l-intelligenza endemika tal-politku Malti. Għandniex biex inkunu kburin f’dan il-pajjiż!

Mhux talli hekk, talli wara li l-ilma tad-dranaġġ imsaffi, u l-ilma tax-xita jintremew il-baħar, ftit metri ’l bogħod minn fejn dan jintrema, għandna d­distillaturi li jerġgħu jiġbdu l-ilma mill-baħar u jsaffuh biex jerġgħu jwassluh ġol-vit fid-­djar u fl-industrija: minn fejn ikun intrema. U biex isir dan jinħaraq ammont kbir ta’ żejt fossilizzat biex iħaddem id­distillarturi, u joħorġu flus Maltin barra minn Malti biex jinxtara. U l-ħruq tiegħu iniġġeż l-arja.

Xi kultant nistaqsi lili nnifsi jekk hemmx xi ħadd li huwa, jew kien, aktar ħerqan li jixtri ż-­żjut minn barra minn Malta milli huwa biex jaħżen u jsalva risorż naturali li l-Ħallieq itina kull sena b’xejn. Imma mbagħad ngħid, jien minn jien, biex nista’ nifhem din l-intelligenza kollha endemika tal-politikant Malti! Dan huwa onorevoli u intelliġenti, magħżul minn nies biex imexxina. U jien f’hiex nifhem fil-politika, fin-negozju taż-żejt, fil-magni, u fix-xogħol, imma għandi biss interessi soċjali u ambjentali?


Ara wkoll/see also:



April 29, 2014


It-Tlieta, 29 ta’ April, 2014


 Alfred E. Baldacchino

 Għal dawn l­-aħħar 40 sena, numru ta’ għaqdiet voluntarji ħadmu bla heda biex qajmu kuxjenza soċjali favur il­-ħarsien tal­-ambjent. Din wasslet biex twaqqaf id­-Dipartiment għall­-Ħarsien tal­-Ambjent,

Meta fl­-2002 l­-Awtorità tal­-Ippjanar ħatfet f’idejha r­-responsabbiltajiet ambjentali bil­-għajnuna politika, wasslet biex id­-Direttorat tal­Ambjent kważi ġie eliminat. Il­-MEPA qatt ma fehmet u għada sal-lum ma tistax u ma tridx tifhem ir­-responsabbiltà ambjentali u soċjali, tant li l-Direttorat tal­-Ambjent sar is­-Sindirella fil­-MEPA, u llum huwa orfni u jinstab fil­-limbu. Saħansitra llum din l­-Awtorità tinjora mhux biss legislazzjoni u regolamenti li għamlet hija stess, imma anki l­-obbligi internazzjonali bħal dawk tal­-UE. Il­-MEPA falliet kompletament fir­-responsabbiltajiet tagħha lejn il­-poplu u lejn l­ambjent tagħna lkoll, mingħajr ebda mistħija jew rimors.

Il­-MEPA falliet kompletament fir­-responsabbiltajiet tagħha lejn il­-poplu u lejn l­ambjent tagħna lkoll, mingħajr ebda mistħija jew rimors.

Il­-MEPA falliet kompletament fir-responsabbiltajiet tagħha  lejn il-poplu u lejn l­-ambjent tagħna lkoll, mingħajr ebda mistħija jew rimors.

Mhux hekk biss imma dak li nbena bil­-kontribut ta’ kulhadd, qiegħed jiġi mmermer u mormi. Dan jidher minn numru ta’ dokumenti pubblikati mill-MEPA stess li sejrin iwasslu biex l­-ambjent ikun jista’ jinħataf, jiġi stuprat u abbużat minm min jixtieq, mingħajr wisq xkiel u bil­-barka tal-MEPA. U mhux sejjer ikun faċli għall-Ministru tal­-ambjent meta jieħu f’idejh id-Direttorat tal-Ambjent.

Ħarsa lejn id­-dokumenti li l­-MEPA poġġiet quddiem il­-poplu biex tisma’ l-fehmiet tiegħu, jinkludu:

  • Politika ġdida għall­-iżvilupp barra ż­-żona tal­-iżvilupp (ODZ) fejn bil-kemm hemm referenza għall­-biodiversità u obbligi internazzjonali, u mingħajr konsultazzjoni ta’ xejn lanqas mal­-Ministeru tal­-ambjent.
  • It­-twaqqif ta’ Awtorità għall­-Iżvilupp tal­-Ippjanar (DPA) li aktar tgħin lil min jixtieq jisfrutta l­-ambjent milli tgħin lil min irid iħarsu.
  • L­-iSPED (Structrure Plan for Environment and Planning) li wkoll juri nuqqas ta’ viżjoni għall­-ħarsien tal­-ambjent u jikkonferma li l­MEPA qatt ma kellha xi rieda biex tifhem din ir­-responsabbiltà.

Meta l­-MEPA qiegħda fil­-portfolio tal­-Prim Ministru, wieħed jistaqsi jekk il­MEPA qabdetx din il­-linja għax taħseb li għandha r­-riħ fil­-qala.

Kien hemm it-­tama u x­-xewqa li partit li għandu viżjoni soċjali u ambjentali seta’ jwaqqaf din il­-ħsara nazzjonali. Imma mhux talli l­-ġerħa ambjentali ma bdietx tfieq, iżda sfortunatament bdiet tikkankra, dejjem grazzi lill­-MEPA.

Huwa b’dispjacir ngħid li minn dak li qed jiġri, dak li qed jitfassal, u dak li mhux qed isir biex l­-ambjent jiġi mħares fuq bażi professjonali, l­-viżjoni soċjali u ambjentali qabdet it­-triq aktar mgħaġġla biex titlef ruħha wara t­tlellix tal­-mument u t­-tinbix kummerċjali. U min hu responsabbli?

Irrid nagħmila ċara li fil­-MEPA hemm uffiċjali kwalifikati serji u professjonali fil­qasam tal­-immanniġġar nofsani (middle management). Li kieku dawn tħallew ifasslu d­-dokumenti fuq imsemmija li qed tfassal il­MEPA, kien ikun hemm aktar serjetà f’din il­-viżjoni. U dan iwassal biex wieħed jgħid li jew dawn in-nies professjonali ma kinux involuti jew inkella l­-pariri professjonali tagħhom ġew imwarrba. Jidher li l­moħħ li fassal id­-dokumenti dwar il­-politika tal­-ODZ xtaq, jew ried jogħġob biss lill­-ispekulaturi.

Wieħed jittma li s-Segretarju Parlamentari l­-ġdid, l­-Onor. Dr Michael Falzon, jifhem, jiżen sewwa, jixtarr u jħoss ir­-responsabbiltà tal­-mod kif l-ambjent soċjali u dak ekoloġiku ta’ pajjiżna sejrin ikunu mneżża minn kull ħarsien professjonali b’din il­-politika l­-ġdida li qed tissuġġerixxi l­-MEPA.

Veru li hija r­-responsabbiltà tas­-Segretarju Parlamentari li jiddeċiedi hu l-politika soċjali u ambjentali. Imma dan irid isir bil­-għajnuna u bdil ta’ ideat bis­-serjetà u professjonali tal­-entitajiet soċjali kollha, wara kollox kif kien imwiegħed.

Veru wkoll li kemm l­-għaqdiet ambjentali mhux governattivi kif ukoll dawk kollha li għandhom għal qalbhom l­-interess ġenwin nazzjonali kemm fil-qasam soċjali kif ukoll f’dak ekoloġiku, huma mħassba bil-kbir fuq iż-żarmar jew dgħufija tal­-politika u legislazzjoni tal­-ħarsien u l-immaniġġar professjonali f’l­oqsma soċjali u ambjentali.

Din il­-biża tal­-qerda soċjali u ambjentali ma tistax ma tikberx meta l­-MEPA ­ l-awtorità mħallsa u fdata mill­-poplu Malti biex tħares il-qasam ambjentali u soċjali, kemm tal­-lum u kemm dak ta’ għada – qiegħda hi stess tfassal u tissuġġerixxi din it­-triq li sejra twassal għal ­aktar problemi u qerda f’dawn l-oqsma.

Veru wkoll li kemm il­-ġenerazzjoni tagħna u dawk ta’ għada għad jistmerru lil dawk li sejrin iwasslu għal dan l-impatt negattiv soċjali u ambjentali ta’ pajjizna. Li kieku jiddependi minni kont ngħajjat lura r-rapreżentant tal-għaqdiet mhux governattivi ambjentali minn fuq il-bord tal-MEPA, L-għaqdiet ma jixirqilhomx ikunu parti minn din il-farsa u din l-istraġi.

Mhux biżżejjed li wieħed jgħid li lest li jisma’ jekk dak li jingħad fl-interess soċjali u ambjentali nazzjonali ma jiġix infilsat fil-politika għal ġid tal-pajjiż kollu biex kulħadd ikun parti mid-deċżijoni, u mhux settur wieħed biss.

Jekk verament wieħed jixtieq futur sabiħ għall-­ambjent u s-soċjetà Maltija, u dan mhux bil-kliem imma bil-fatti, il-futur irid jiġi mfassal fuq il-mejda professjonali ma’ kulħadd, xi ħaġa li sfortunatament ħadd ma jista’ jgħid li qed issir.


April 14, 2014


It-Tnejn, 14 ta’ April, 2014


 Alfred E. Baldacchino

  F’kumment ieħor rajna kif is­-siġra tal­-Akaċja tal-Ħarir, jew Albizia tista’ jkollha impatt ferm negattiv fuq il­-biodiversità Maltija. Dan minkejja l-­linji gwida fil-­pubblikazzjonijiet kollha tal-MEPA. Pjanta oħra li ddaħħlet f’pajjiżna u qed tagħmel il-­ħsara hija l-­Pjuma, jew Peniżetum (Penisetum setaceum) li matul dawn l­-aħħar snin tħawlet bi kwantità fit-toroq wara li ġiet importata minn barra. Wieħed jista’ jaraha fid­-dwawar fit­-toroq (roundabouts ­- ftit hemm minnhom  fejn ma ssibhiex) u f’kull roqgħa art matul it-toroq prinċipali. Quddiem il-Knisja ta’ San Lawrenz fil-Birgu hemm medda twila mhux ħażin minnha.

Il-Peniżetum jikber fil-Birgu.

Il-Peniżetum jikber il-Birgu.

Din il-pjanta tikber f’pajjiżi li ma għandhomx xitwa kiefra, u ma tiddejjaq xejn tikber fid-dell. Tant hija b’saħħitha li anki jekk tinħaraq tikber b’aktar ħerqa. In­-nar jgħinha biex tikkompeti ma’ pjanti indiġeni u tbiddel l-ekoloġija tal-post, tfaqqar l-ambjent mill-ispeċi indiġeni, tbiddel l­-ekoloġija tal-ħamrija, u anki tbiddel il-kompożizzjoni tal­-fawna u n­-numru tagħhom. Il-Peniżetum jew il­-Pjuma tkun bil-fjuri kważi s-sena kollha. Hija tista’ tgħix għal madwar 20 sena. Iż­-żerriegħa tagħha tinfirex bir-riħ, bil­-karozzi, permess tal-bniedem, bl­-ilma, bl-annimali li jġorruha meta teħel mal-pil tagħhom, u anki bil-għajnuna tal-għasafar. Il-karozzi u l-annimali jistgħu jeħduha distanzi twal.

Il-karozzi jgħinu biex iż-żerriegħa tal-Peniżetum tinferrex 'l bogħod fil-madwar

Il-karozzi jgħinu biex iż-żerriegħa tal-Peniżetum titferrex ‘l bogħod fil-madwar

Iż-żerriegħa tal­-Peniżetum tikber fejn hemm biżżejjed umdità u b’hekk mill-ewwel tiksi nħawi imqallba fejn ma jkunx hemm xita spissa. Hija tadatta malajr għall-ambjenti differenti.

Il-Peniżetum tikber kull fejn issib ftit umdità

Il-Peniżetum tikber kull fejn issib ftit umdità.

Din hija pjanta indiġena tal-Afrika u l-Lvant Nofsani. Fil­-pajjiżi fejn hija indiġena tikber f’ambjent nieqes mill-ilma. Infatti f’pajjiżha hija aktar rari milli fil-partijiet oħra tad­-dinja fejn ġiet imdaħħla u fejn invadiet. L-inħawi li tinvadi, fost oħrajn, jinkludu ambjenti naturali u mħarbta, għaram ramel, mal-ġnub tat­-toroq, f’kull xaqq fil-blat jew taħt il­-bankini. Biex namluhiela aktar faċli hawn Malta, fid­-dwawar fit-toroq u partijiet oħra fit-toroq inbexxuha bl­-ilma. Naturalment iħallas il­-poplu u l-ambjent.

Il-viżjoni pollitika u uffiċjali tal-MEPA

Il-viżjoni politika u uffiċjali tal-MEPA. U l-poplu u l-ambjent iħallsu.

Kif rajna f’artikli oħra, il-MEPA hija l-Awtorità Kompetenti responsabbli, għall-anqas fuq il-karta, biex tara, fost oħrajn, li l­biodiversità ta’ pajjiżna tkun imħarsa. F’wieħed mill-pubblikazzjonijiet tagħha l­-MEPA tgħid litagħraf il-fatt li l­-pjanti ornamentali huma magħrufa bħala r-raġuni ewlenija tal-pjanti invażivi fil-gżejjer Maltin. U għalhekk wieħed għandu jara li qabel ma jintroduċi speċi ġodda fil­-villaggi, bliet jew inkella jħawwilhom fuq skala kbira, wieħed għandu jikkonsulta l-linja gwida tal­-MEPA. Il-pubblikazzjoni tal-MEPA jgħidu li l­-firxa ta’ dawn l-ispeċi nvażivi qed tkun ta’ tħassib ambjentali. Tant illi huwa aċċetat li l-ewwel pass huwa li titwaqqaf id-dħul ta’ speċi invażivi. Iżda hemm bżonn li tittieħed azzjoni minħabba li l­-firxa  u l-impatti ta’ dawn l-ispeċi invażivi qed timmina sforzi għaddejjin biex tiġi mħarsa l­-biodiversità tal-gżejjer Maltin, tgħid il-MEPA! Tgħid ukoll li speċi ġodda qed jagħmlu ħsara kbira fl­-ambjent tagħna, kif ukoll huma ta’ tħassib għal Malta.

Ir-riżultat tal-użu ta' pjanti invażivi mingħajr ebda ħsieb ħlief dak ta' qligħ ta' flus.

Ir-riżultat tal-użu ta’ pjanti invażivi mingħajr ebda ħsieb ħlief dak ta’ qligħ ta’ flus.

Mill-kliem għall-fatti hemm baħar jikkumbatti jgħid il­-Malti. Il-MEPA hija magħrufa li qatt ma kellha qalbha taħraq għall-ħarsien tal-ambjent. U wara li d-dipartiment tal­-ambjent fl­-2002 tqiegħed f’ħoġorha, mill-ewwel ħakmithu, libsithu sarima, u għamlithu s­-Sindirella tagħha. Illum dan jinstab orfni fil-limbu tal­-MEPA. U llum il­-MEPA qed tistenna bil­-ħerqa kollha biex l-ambjent jitneħha minn ħdanha għax taħseb li hekk ma tħossx aktar il-piż tal-qerda tal-ambjent tal-gżejjer Maltin li hija qed tħalli jsir. Jekk wieħed iħares lejn il-proposti tagħha għall­-bdil fil-politika tal-ODZ (Żvilupp fiż­-Żoni barra l-Iżvilupp), dawk tal-iSPED (Pjan Strutturali għall-Ambjent u l-Iżvilupp), il-proposti għat­-twaqqif tal-Awtorità għall­-Iżvilupp tal-Ippjanar, u deċiżjonijiet meħuda mill­-MEPA, bħal fost ħafna oħra, ngħidu aħna d­-deċiżjoni tal-bini taċ­-ċimiterju tan-Nadur f’Għawdex, u l­-permessi tal-bini mostruż fil­-Mistra bl­-impatt ta’ ħsara kbira soċjali u ambjentali, wieħed jara kif u kemm il­-MEPA falliet fil-qadi ta’ dmirijietha lejn il­-ħarsien tal­-ambjent ekoloġiku u lejn is-soċjetà Maltija. Dan minkejja li l-poplu qed iħallasha biex tħarislu l­-ambjent tiegħu. Ara x’ġej meta ssir Awtorità tal­-Ippjanar tal-Iżvilupp! Sfortunatament l­-ambjent xejn ma hu fuq quddiem fuq l­-agenda politika tal­-partiti. Dan jidher ukoll mill­-fatt li llum l-hekk imsejjaħ landscaping li hija attività b’impatt kbir fuq il-biodiversità, qiegħed taħt ir-responsabbiltà tal-Ministeru tat-Transport u l-Infrastruttura. U dan, mingħajr l­-għajnuna professjonali fil-qasam tal-biodiversità, u bil-MEPA ma tara, ma tisma’, u ma tgħid xejn, il-Ministeru japprova dan kollu, u l-poplu u l­-ambjent iħallsu.

Iż-żerriegħa tal-Peniżetum lesta biex tissiefaħ 'l bogħod u tikber fejn taqa' - dejjem bil-barka tal-MEPA

Iż-żerriegħa tal-Peniżetum lesta biex tissiefaħ ‘l bogħod u tikber fejn taqa’ – dejjem bil-barka tal-MEPA.

Huwa għalhekk li kull darba li ngħaddi mit-toroq fejn ikun hemm il­-Peniżetum tikber (fost pjanti invażivi oħrajn), kemm fid­-dwawar fit-toroq, kif ukoll taħt il-bankini, xagħri, wesgħat imqallba u postijiet oħra fejn ħarbet, inkompli nsaħħaħ il­-fehma tiegħi li l-MEPA falliet bis-sħiħ. U ma għandniex xi ngħidu l­-falliment tal-MEPA jkaxkar miegħu l­-falliment tal-politikanti responsabbli minnha. Dan minkejja liġijiet Maltin u dawk internazzjonali, inklużi dawk tal­-Unjoni Ewropea. Dan sejjer jagħmilna l­-aħjar fl-Ewropa għal mod kif niġu naqgħu u nqumu mill­-obbligj u viżjoni tal-ħarsien tal-ambjent u l-impatt soċjali. U filwaqt li kulħadd jgħajjat bid­-drittijiet tal-minoranzi, mid­-dehra il­-maġġoranza ma għandha l­-ebda dritt. Bla dubju Malta hija tagħna lkoll, imma nħoss li l­-viżjoni soċjali u ambjentali qiegħdin taħt muntanja ta’ flus. Illum naraw li huma l-ftit li qed jiddettaw u jistagħnaw għas-spejjeż tal-ħafna. Bħalma qed jagħmlu l­-ispeċi invażivi li qed jerdgħu kull roqgħa ta’ pajjiżna, bil-barka tal­-MEPA.  

L­-Akaċja tal­-Ħarir… ­ siġra invażiva

February 24, 2014


It-Tnejn, 24 ta’ Frar, 2014

L­-Akaċja tal­-Ħarir… ­ siġra invażiva

Alfred E. Baldacchino

 Kif rajna fl-­ewwel u fit­-tieni artiklu fuq is-­siġar, is-­siġar barranin jista’ jkollhom impatt negattiv ekoloġiku, soċjali u finanzjarju. Mhux biżżejjed li wieħed jgħid kemm huma sbieħ u kemm jagħmlu fjuri sbieħ, imma wieħed irid iqis jekk dawn hux sejjer ikollhom impatti, kemm diretti kif ukoll indiretti, liema ħsarat iħallsuhom l-­ambjent ekoloġiku u s-­soċjetà.

L-­Unjoni Ewropea għandha r-­regolamenti tagħha biex speċi invażivi jiġu kkontrollati, minħabba l-­impatt negattiv tagħhom. Kull sena l­-UE tħallas madwar €16 billion biex tikkontrolla speċi invażivi.

F’kull pajjiż imsieħeb fl-­UE hemm Awtorità Kompetenti biex tara li l-obbligi tal­-Unjoni Ewropea jkunu osservati u enforzati. Wieħed mill-aħjar kontrolli huwa li dawn ma jitħallewx jidħlu. F’pajjiżna din l­Awtorità Kompetenti hija l-­MEPA.

Mis-­sħubija tagħna mal­-Unjoni Ewropea fl­-2004 ’l hawn, il­-MEPA ħarġet numru ta’ pubblikazzjonijiet dwar dan is-­suġġett, bħal ngħidu aħna Malta’s National Biodiversity Strategy and Action Plan 2012-2020; Guidelines on managing non-native plant invaders and restoring native plant communities in terrestrial settings in the Maltese Islands; Major Plant Invaders and Possible Management Options Datasheets, fost oħrajn. Wieħed ma jistgħax jgħid li dawn ma humiex pubblikazzjonijiet kuluriti, sbieħ u b’kontenut mitqlu deheb, imma b’għafsa ta’ qalb wieħed jara li l-MEPA nnifisha ħafna drabi ma tagħtix każ ta’ dawn il­-pubblikazzjonijiet tagħha stess, b’deċiżjonijet jew nuqqas tagħhom, jew inkella b’nuqqas ta’ infurzar, minkejja numru ta’ kritika kontra dan id­-dħul f’pajjiżna ta’ speċi invażivi li wkoll qed iħallu l-impatt nagativ tagħhom.

Nagħtu ħarsa lejn xi speċi invażivi li qed jiddaħħlu f’pajjiżna minkejja obbligi nazzjonali u internazzjonali. Dan juri n-­nuqqas ta’ rieda fil-qasam politiku li jinjora l-­impatti negattivi soċjali u ekoloġiċi, filwaqt li jagħti appoġġ għami lill­-qasam kummerċjali. Dan juri wkoll li l-pubblikazzjonijiet tal­-MEPA ma jinħarġux b’konvinzjoni imma b’konvenjenza biex forsi jmewwtu xi ftit lil dawk li għandhom interess ġenwin nazzjonali u soċjali, u forsi jtaffu t­-toqol tal­-kuxjenza (dejjem jekk din għadha teżisti).


Il-fjuri tas-siġra tal-ħarir/albizia

Waħda minn dawn is-­siġar invażivi li qed tiddaħħal dan l-­aħħar, biex kif jingħad issebbaħ l-­art, hija l-­Akaċja tal­-Ħarir jew Albizia. Din hija indiġena għal­-lbiċ u lvant tal­-Asia. Tikber bejn ħamsa sa 12­-il metru għoli u tinża mill-­weraq fix­-xitwa. Tagħmel ħafna fjuri folti matul is-sajf kollu. U wieħed ma jistax jgħid li l-­fjuri ma humiex sbieħ. Imma ħafna fjuri jagħmlu ħafna żerriegħa, li jibqgħu tajbin anki f’perjodi ta’ nuqqas ta’ ilma. Kull fjura mdakkra tagħmel miżwed (jixbah lil dak tal-ħarrub). Kull wieħed ikollu madwar tmin żerriegħat. U s-­siġra tkun miksija b’dawn l-­imżiewed. Meta jsir il-­miżwed jispara ’l barra ż-żerriegħa ta’ ġo fih, biex l-ispeċi tkun tista’ tnissel siġar oħra. Din tinġarr distanzi twal. Dawk l-­imżiewed li ma jisparawx iż-­żerriegħa tagħhom, jaqgħu fl-­art u hekk iż­-żerriegħa tinfirex f’kull xaqq u rokna tal­madwar. Barra minn hekk iż-­żerriegħa tinġarr wkoll permezz tal-­ilma. Tista’ tinxtered ukoll minn dawk l-­annimali li jikluha.

Minħabba li tiflaħ għall-­mard u anki minħabba li hija aggressiva ħafna bħala siġra invażiva, fl-­Amerika ma għandhiex appoġġ biex tintuża bħala siġra ornamentali. Minbarra f’hekk l­-Albizia hija wkoll allepatika, jiġifieri minnha toħroġ kimika bioloġika li tgħakkes lill-biodiversità ta’ madwarha. Ukoll, minħabba d­-dell li tagħmel ma tħallix pjanti oħra jikbru taħtha.


Iż-żerriegħa tal-akaċja tal-ħarir/Albizia. Mur ikkontrollahom dawn!

L-­Albizia jew l-­Alkaċja tal-­Ħarir hija wkoll siġra opportunistika u tikber anki fuq ħamrija u art imqallba, tikber fil-­ġnub tat-­toroq u tista’ ukoll toħloq problemi fil­-widien fejn iż-­żerriegħa tagħha tinġarr mill-­ilma.

Dan l-­aħħar kont sejjer lura d­-dar minn Wied il­-Qlejgħa. Għaddejt mill-Imtarfa u fil­-ġnien ġdid għat-­tfal li għadu kemm fetaħ il­-Ministru tat-Trasport u l-­Landscaping, ilmaħt tlieta minn dawn is­-siġar, f’roqgħa li tiflaħ waħda. Huwa ferm faċli u probabbli li jekk din is­-siġra titħalla tikber hemm, fi ftit żmien tibda tikber f’Wied il­-Qlejgħa bi ħsara kbira ekoloġika, soċjali u anki ekonomika. U wieħed jista’ bla tlaqliq jgħid li dan ikun sar jew bil-­barka kollha tal-­MEPA, jew inkella bin-­nuqqas ta’ inforzar tal-­obbligi tagħha.

Hemm siġar oħra minn din l-­ispeċi mħawwla dan l-­aħħar madwar il-pajjiż, bħal ngħidu aħna wħud fil-­Kotonera, fejn tħawwlu numru ta’ siġar minn kull parti tad-­dinja li swew lill-­poplu madwar €30,000, bil-possibiltà tal-impatt dirett u indirett tagħhom. Ara x’wieħed setgħa jagħmel b’dawn il-­flus biex jgħallem, ikattar u joħloq apprezzament lejn il-­biodiversità Maltija. Imma…

Dan kollu minkejja l­-kliem sabiħ fil­-pubblikazzjonijiet kuluriti tal-MEPA. Wieħed mill-­għanijiet f’dawn il­-pubblikazzjoni huwa li l­-MEPA tgħid li trid tieħu miżuri biex ma tħallix l­-introduzzjoni u t-­tixrid ta’ speċi invażivi li jidħlu u jistabilxxu ruħhom fl­-ambjent Malti, filwaqt li dawk li diġà hemm jiġu identifikati u kkontrollati u meqruda, u theddida ta’ speċi invażivi f’pajjiżna tkun imxejna.

Id-­dħul ta’ din is-­siġra u oħrajn bħala, u mil-­mod kif qed jiġu mħawwla mal-­pajjiż ma tantx jidher li l-­MEPA qed timxi fuq il-­pariri  tagħha stess, u lanqas juri li għandha xi rieda li tilħaq dan il­-għan.

Illum il-­MEPA hija taħt ir­responsabbiltà ta’ Segretarju Parlamentari fl­uffiċċju tal­-Prim Ministru. B’dispjaċir wieħed ma jistax jgħid li fil-qasam tal­-ħarsien tal-­ambjent qed isir xi titjib fuq l-­istat miskin li l-ambjent kien jinstab dawn l­-aħħar snin, minkejja li l-­partit fil-­gvern ġej mill­-kamp soċjalista. U l-­ħsara soċjali u ambjentali għadha għaddejja qisu mhu qed jiġri xejn. Ir-­rieda politika favur il­-ħarsien tal­-ambjent, minflok issaħħet iddgħajfet.

Aktar ’l quddiem naraw speċi invażivi oħrajn, kemm fawna kif ukoll flora, li jew iddaħħlu fil-­passat qarib, jew inkella iddaħħlu f’dawn l-aħħar snin, jew li minkejja li huma meqjusa li huma invażivi kemm mir-­regolamenti Maltin kif ukoll dawk tal­-Unjoni Ewropea, xorta għadhom jitħawlu, dejjem bil-­barka tad­-direzzjoni politika.

Sakemm il­-MEPA tibqa’  timxi bla skrupli dwar il-­qerda tal­-ambjent… miskin l-­ambjent u miskin il-­poplu Malti.

ara wkoll

Ġej il-Milied u… dak dundjan!

November 27, 2013


L-Erbgħa, 27 ta’ Novembru, 2013.

Ġej il-Milied u… dak dundjan!

Alfred E. Baldacchino

Waħda mill-­aktar festi kbar tas­-sena hija l-­Milied, għall­-anqas għal dawk li jħaddnu t-­twemmin u jemmnu fit-­twelid ta’ Ġesu Kristu. U waħda mill­karatteristiċi ta’ din il-­festa hija l-­ikla mal­-familja nhar il-­Milied. Niftakar meta kelli madwar għaxar snin, in-­Nanna Karmena kienet issajjar ħasi-serduq imsewwi biex ma jaħlix enerġija żejda u hekk jikber akbar fid-­daqs.

Bħalma ħadna l-­lingwa Ingliża mill­-Ingliżi, minn għandhom ħadna wkoll id­-drawwa li nieklu dundjan minflok ħasi għall-­ikla ta’ nofsinhar.dundjan 2

Huwa għalhekk li matul dawn il-­ġranet it-­talba għad­-dundjani tikber. Hemm żewġ għejjun minn fejn nixtru dawn id­-dundjani għall-­imwejjed tagħna: jew minn dawk li jitrabbu u jissemmnuhom hawn Malta, jew mingħand dawk li jimportawhom.

Illum il-­ħajja hija waħda mgħaġġla: imsejjsa, marbuta u mbuttata minn għan ewlieni li jgħola fuq kull għan ieħor etiku, morali, u kuxjentuż: l-­għan ta’ gwadan materjali fl-­anqas ħin possibbli. U ma hemm l-­ebda rokna jew qasam li mhux mittiefes minn dan il-­għan, anki fil-­qasam tal­-ikel.

Skont kif jaħdem is­-suq, aktar ma jkun hemm talba għall-­prodott, aktar il-prezz ikun għoli, u aktar mal­-prezz ikun għoli aktar ikun hemm ħeġġa biex tikber il-­ħażna għall-­bejgħ. Barra minn Malta, dawk li jkabbru d­-dundjani jagħmlu ħilithom kollha biex ikollhom l­-akbar numru possibbli ta’ dawn it­tjur biex ikunu jistgħu jilqgħu għal din it­-talba. U aktar dawn ma jkunu kbar u ‘sbieħ’ aktar dawn jinxtraw. U ma għandiex xi ngħidu li anki fil-­qasam tal­-ikel l-­ewwel ma tiekol l-­għajn.

dundjani 3

L-­akbar numru ta’ dundjani possibbli jitkabbru fil­-fabbriki tal-­annimali fil-­gaġġeg u jkunu fuq xulxin. Minħabba hekk dawn jingħataw dożi żgħar ta’ antibijotiċi biex ma jkunx hemm mard u infezzjonijiet. U ġieli d-­doża tiżdied xi ftit biex tgħinhom jikbru akbar u aktar malajr ukoll. Iżda studji xjentifiċi sabu li mikrobi li jifilħu għal dawn l­-antibijotiċi jitrabbew fid­-dundjani . U dawn il-­mikrobi jistgħu wkoll jgħaddu għand dawk li jieklu d­-dundjani, tant li meta dawn ikollhom bżonn l­-antibijotiċi, dawn ma jaħdmux fuqhom.

Sadanittant, l-­Unjoni Ewropea qed tieħu passi biex bil-­mod twaqqaf l­-użu ta’ mediċina fuq l-­annimali li jkunu qed jitkabbru għall-­ikel, jekk din il­-mediċina ma tingħatax għall-­għan ewlenin ta’ mard.

Dan mill­-ewwel juri li l-­konsumatur Malti għandu bżonn malajr kemm jista’ jkun aktar tagħrif dwar l-­ikel li qed jiekol. Minbarra mediċina li tintuża fuq l-­annimali li qed jiekol, hemm ukoll l­-użu tal-­pestiċidi u aktar u aktar l­-organiżmi ġenetikament modifikati li jitpoġġew fuq is­-suq.  Ix­-xerrej għandu jkun jaf x’qed jixtri, biex b’hekk ikun jista’ jagħżel hu dak li jixtieq. Dan mhux biss biex ikollu għażla imma anki biex ikun żgur li l-­ikel li jkun qed jiekol ma jkollux effett fuq saħħtu mingħajr ma jkunx jaf.

Wieħed mill-­passi li jistgħu jittieħdu huwa li l-­prodotti tal-­ikel ikollhom tikketta li sserraħ moħħ ix­-xerrej. F’dan il­-każ tad­-dunjani, biex ma ninfirxux ħafna, kull dunjdjan mibjugh jista’ jkollu fuqu kitba li tidher u li tgħid jekk hux  “impurtat minn (pajjiż). Ma fihx antibiotiċi” jew “Imkabbar u msemmen Malta”.

U hawn jista’wkoll igawdi l­-bidwi Malti li b’daqsxejn għajnuna jista’ jiġi mgħejjun biex irabbi, kemm annimali kemm ħxejjex li ma jkollhomx fiħom mediċina u kimika. Ma għandniex xi ngħidu dawn jistgħu iqumu xi ftit aktar, imma konsumatur edukat ikun lest li jħallas ftit aktar għall-­ikel għax jaf li sejjer ikun qed jiffranka l-­flus li jkun irid jonfoq minħabba saħħtu.

Kif jgħidu s­suq is­suq. U hija biss it-­talba jew in-­nuqqas tagħha li tista’ twassal biex ix-­xerrej isib il-­prodott li jixtieq u jrid hu u mhux li jiġi mogħti lilu.

dundjan 5

Nixtieq minn hawn nawgura lill-­qarrejja tan-­NewsBook il­-Milied ħieni, mimli risq, saħħa, u paċi…  u l­-ikla t-­tajba. Imma kull bil­-għaqal!