Siġar indiġeni Maltin -laqgħa

June 2, 2017

Alfred E. Baldacchino

Wara l-interess qawwi li jidher li hawn dwar is-siġar indiġeni Maltin, u l-għatx għall-aktar tagħrif dwarhom u dwar kif dawn jistgħu jitnisslu, ħsibt li ntella’ laqgħa bir-ritratti, fejn dawk li jixtiequ jkunu jafu aktar jistgħu jilħqu dan il-għan.

Kif jidher fil-poster mehmuż, din il-laqgħa sejra ssir nhar il-Ħamis 22 ta’ Ġunju 2017, fis-6.30 ta’ filgħaxija, fis-Sala Antoine de Paule fil-Palazz ta’ Sant’ Anton. Matula naraw xi siġar indiġeni Maltin, u wara waqfa għall-kafe naraw ftit kif nistgħu innisslu wħud minn dawn is-siġar.

Din hija miftuha għal kulħadd, u d-dħul huwa b’xejn.

Niltaqgħu biex insiru nafu aktar dwar is-siġar indiġeni Maltin biex inkunu nistgħu nqajjmu aktar kuxjenza pubblika b’saħħitha ħalli s-siġar indiġeni Maltin jistgħu jerġgħu iħaddru lill-pajjiżna.

Inkun grat jekk minn jixtieq jiġi jibgħatli tagħrif meħtieġ kif jidher fil-poster.

Nixtieq nirringrazzja llil E.T. il-President Marie-Louise Coleiro Preca tal-għajnuna kollha.

Niltaqgħu.

 

Advertisements

Se nsiru deżert

August 14, 2016

illum

Il-Ħadd, 14 ta’ Awwissu, 2016

Albert Gauci Cunningham

ilma 1

ilma 2

ilma 3

ilma 4

ilma 5

aebaldacchino@gmail.com

Ara wkoll:

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2016/03/26/it-never-rains-it-pours/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2014/06/24/xqed-naghmlu-bl-ilma-tax-xita/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2016/02/29/dezert-niexef-nixfa-ta-ideat/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2016/02/29/l-immaniggar-tal-ilma-fmalta/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2016/02/14/in-nixfa-tax-xitwa-u-s-sigra-tal-lewz/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2014/10/27/fallen-trees-and-lost-water/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2015/01/09/god-and-landscaping/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2014/04/28/water-harvesting-culture/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2010/01/26/il-bdil-fil-klima/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2013/11/20/aghmel-xita-aghmel-2/


L-GĦARGĦAR: is-sigra nazzjonali

November 16, 2015

book-cover-2

2015

L-GĦARGĦAR: is-sigra nazzjonali

Alfred E. Baldacchino

Is-siġra tal-għargħar darba kienet komuni ħafna fil-gżejjer Maltin. Din kienet tiksi wesgħat kbar f’Birkirkara u fl-inħawi ta’ madwarha. Hemm inħawi li huma maħsuba li kienu msemmijin għal din is-siġra, bħal San Ġwann tal-Għargħar u Ħal-Għarghur. Iżda hawn minn jgħid li l-Għargħur, kif jixhdu mappi qodma, hu mnissel mill-isem Girgor. Mhux dokumentat li din is-siġra kienet tikber fis-selvaġġ la f’Għawdex u lanqas f’Kemmuna, għalkemm illum jinstabu xi siġar żgħar li ġew imħawwla mill-bniedem f’dawn iż-­żewġ gżejjer.

1 - Siġra tal-għargħar li tinstab San Anton

 Waħda miż-żewġ siġriet tal-għargħar li jikbru f’San Anton

L-għargħar hija siġra mill-­familja taċ-ċipress. Din ma tinstabx biss fil-gżejjer Maltin, għax fl­-Ewropa tikber f’roqgħa żgħira fix­-xlokk ta’ Spanja viċin Kartagena, fir-­reġjun ta’ Mursja. Hemm indikazzjonijiet li fl-imgħoddi din is-sigra kienet aktar komuni fl-Ewropa u nqerdet għalkollox ħlief f’dik ir­-roqgħa fi Spanja u fil-gżejjer Maltin. Dan jirriżulta minn numru ta’ fossili ta’ din is-sigra li nstabu fi Franza.

Illum hija aktar komuni u mifruxa fil-Magreb, bħal fil-Marokk fuq il-kosta tal-Atlantiku, fl-Algerija u f’Tunes. Mhemmx provi li din is-sigra tikber fil-Libja għalkemm huwa rrappurtat li din tikber hemm ukoll.

Fil-gżejjer Maltin illum hija meqjusa bħala siġra rari ħafna u tikber fis-selvaġġ f’xi ħames postijiet, fosthom l-aktar magħrufa huma fil­-Maqluba, viċin il-Qrendi fejn hemm xi tliet siġriet, fl-inhawi tal­-Mellieħa, il-Mosta, u fl-Imġiebah viċin Selmun. F’uħud minn dawn l-inħawi tikber siġra waħda biss.

gharghar-3

Il-prinjoli tal-għargħar għadhom ma sarux.

Oħrajn kienu jikbru f’Wied Filep, li kien fergħa minn Wied il-Għasel. Dawn inqerdu minn barriera tal-­qawwi li ħadet il-blat kollu għaż-żrar. Hemm għargħar oħra li ġew imħawla mill-bniedem. Fost dawn insibu tnejn fil-ġonna ta’ San Anton u oħra fil-ġonna privati tal-President ta’ Malta.

Huwa maħsub li dawn tkabbru minn żerriegħa li ttieħdet mis-siġar tal­-Maqluba. Siġar oħra nsibuhom il-­Mall u l-Argotti fil-Furjana, tnejn fil­-ġnien San Filep, biswit l-Argotti, tnejn iżgħar oħra fil-Ġnien tal-Milorda Sa Maison, tlieta oħra fil-Buskett, daqs nofs tużżana oħra fil-ġonna tal-Università f’tal-Qroqq, u waħda l-Marsa.

Is-siġra tal-għargħar tħaddar is-sena kollha u tiflaħ għan-nixfa. Hija tikber fil-makkja tal-Mediterran, għalkemm ġieli tikber fi xquq fil-blat u f’wesgħat bi blat b’pendil. Din tilħaq għoli ta’ madwar 15-il metru, fuq zokk kanella ħamrani, u togħla għall-ponta għalkemm mifruxa fil-­baxx.

gharghar-4

Il-weraq tas-siġra tal-għargħar.

Meta jkunu għadhom qed jifformaw iz-zkuk ewlenin li fuqhom is-siġra tal-għargħar tkun mibnija, dawn ikunu mgħottija bil-weraq. Il-weraq ta’ din is-siġra huma rqaq bħal tal-koniferi l­-oħra, twal bejn  1 mm sa 8 mm u wesgħin minn madwar 1 mm sa 1.5 mm. Huma għandhom leħħa fl-ikħal. L-aktar friegħi żgħar ikunu ċatti. Il-­weraq huma żgħar u ċatti u jikbru f’pari imsallbin fuq xulxin, aktar qrib xulxin lejn il-ponta tal-magħseb, qishom bukkett ta’ erba’ madwar il-­magħseb. Il­-friegħi ċatti u fini jkunu miksija b’dan il­-weraq li jkollhom qisa għatja ta’ qxur, l-­iżjed minn fejn jaqbdu mal­-magħseb.

gharghar-5

Il-prinjoli tas-siġra tal-għargħar miftuħa meta ż-żerriegħa tkun taret.

Għall-ħabta ta’ Novembru u Diċembru, xi minn daqqiet ukoll qabel, jibda jidher il-weraq speċjalizzat. Dan ikun weraq raġel jew weraq mara, iżda t-tnejn li huma jikbru fuq l-istess siġra. Ġo dan il-weraq speċjalizzat raġel ikun hemm l-għabra tad-dakra. Dawn ifarfru din l-għabra tad-dakkra għall-habta ta’ Settembru sa Diċembru, u b’hekk idakkru l-weraq speċjalizzati nisa li jifformaw il-frott li jissejjah prinjol. Kull frotta tas-siġra tal-għargħar tkun għaliha, waħda fit-tarf tal-ponot tal-friegħi. Din il-prinjol żgħir ikun tond u bejn 8 sa 12-il millimetru u jkun mibni minn erbat iqxur trijangulari tal-­injam. lż-żerriegħa li tkun ġo fih għandha par ġwienah wesgħin, qishom tal-karta, biex ikunu jistgħu jitferrxu bir-riħ bla tbatija.

Mis-siġra tal-għargħar toħroġ qisa gomma li bl-Ingliż tissejjah sandarac gum. Huwa għalhekk li wieħed mill-ismijiet tas-siġra bl’Ingliż huwa sandarac gum tree, għalkemm l-ismijiet l-aktar użati bl-­Ingliż huma arar tree jew alerce. Il­-kelma għargħar ġejja mill-­isem Għarbi tas-­siġra, araar.

Din il-gomma għandha numru ta’ użi fl-industrija. Jingħad ukoll li tintuża kontra t-taħsir tas-snin billi tingħorok fuqhom. Ġieli ntużat ukoll minflok il-balzmu tal-Kanada fil-tħejjija ta’ ħġieġ għall-mikroskopju.

L-injam tal­-għargħar bl-ingliż jissejjah citron wood u għalhekk xi mindaqqiet din is-siġra bl-Ingliż tissejjah ukoll citron wood tree. Il-kelma citron ġejja mit-Taljan citro jew aktarx cedro. Dan l-injam huwa mfittex ħafna għal xogħol fin fl-injam.

Ir-Rumani kienu jfittxu ħafna dan l-injam biex jużawh bħala materjal għall-bini.

Bħas-siġar koniferi oħra, l-għargħar tiflaħ ħafna għan-nixfa, kif ukoll kapaċi tikber qrib ix-xatt għax tiflaħ ukoll għal ammont ta’ melħ. Dan jagħmilha siġra adattata ħafna biex biha nħaddru wesgħat b’pendil fil-blat li għandna fil-gżejjer Maltin.

Minkejja li l-għargħar tinħaraq mill-ewwel, ma tinqeridx malajr għax wara l-ħruq dlonk terġa’ ttella’ friegħi oħra minn taħt l-art.

Fis-16 ta’ Jannar tal-1992 l­-għargħar ġiet iddikjarata s-siġra nazzjonali. Ġiet imħarsa bil-liġi b’Avviż Legali Numru 49 tal-1993. Hija wkoll meqjusa bħala siġra mhedda u b’firxa żgħira fil-gżejjer Maltin, imniżżla wkoll fil-ktieb l-aħmar tal-gżejjer Maltin (Red Data Book) bħala siġra mhedda u li għandha firxa żgħira fil-Mediterran.

L-għargħar hija waħda mis-siġar imniżżla fi skeda I tar-regolamenti tal-ħarsien tas-siġar u l-imsaġar li ġew ippubblikati f’Avviżi Legali 200 tal-24 ta’ Mejju, 2011.

Minħabba li s-­siġra tal­-għargħar mhix komuni, u hekk l-­ambjent naturali tagħha ma għandux stat ta’ ħarsien tajjeb, kif ukoll il-­firxa tagħha hija dejqa, dan it-­tip ta’ ambjent huwa meqjus bħala ambjent ta’ priorità mill­-Unjoni Ewropea. Dan wassal biex fejn hemm siġar tal­-għargħar jikbru fis-selvaġġ fil-­gżejjer Maltin, dawn ġew dikjarati bħala Żoni Speċjali ta’ Konservazzjoni.

Hija mnissla wkoll fil-lista tal-Kunsill tal-Ewropa li jinkludu pjanti rari, mhedda, u endemiċi tal-Ewropa. Hija tidher ukoll bħala siġra mhedda, fil-lista ppublikata fl-1997 mill-Għaqda Internazzjonali tal-Ħarsien tan-Natura (International Union for the Conservation of Nature).

L-għargħar hija siġra li tista’ ssebbah ’il-pajjiina, kemm bi msaġar li hija tista’ tinseġ, kif ukoll bil­-preżenza tagħha fl-irħula u l-ibliet tagħna. Hija siġra maħluqa għall-klima Mediterranja, kif ukoll għall-karatteristiċi tal-ambjent Malti.

Minn mindu ġiet magħrufa bħala s­-siġra nazzjonali, bdiet titħawwel f’numru ta’ postijiet oħra, l-­aktar fl­-iskejjel, u llum hija mferrxa mhux ħażin. Numru minn din is-siġra ġew imħawwla f’Wied Għollieqa. Wieħed jieħu gost jara li qed tintuża aktar u titħawwel aktar biex issebbaħ ’il-pajjiżna. Hija ħafna faċli li titnissel minn żerriegħa meħuda minn siġar Maltin kif jafu sewwa t-tfal tal-iskola, anki dawk primarji, li jkabbruha kull sena.

Tetraclinis-articulata---FD-152

Iż-żerriegħa tal-għargħar li tkun moħbija fil-prinjoli.

L-għargħar mhix siġra diffiċli biex titnissel, Iż-żerriegħa tinstab fil-prinjoli żgħar li għandhom jiġu miġbura matul Settembru sa kmieni f’Ottubru. Meta ż-­żerriegħa tinħareġ mill­-prinjol għandha titqiegħed fix-xemx għal xi ġimgħatejn. Iż-żerriegħa għandha tinżera f’Marzu f’ħamrija li tkun imqalba tajjeb biex fiha tiġbor l-arja. Iż-żerriegħa tħobb postijiet niexfa. Metodu li jgħin fit-tnissil tas-siġra tal-għargħar hija li l-borża li fiha tkun miżrugha titqiegħed kemmxejn fuq ġenbha biex b’hekk tgħin ħalli l-ilma joskula ’l barra.

Sfortunatament, dawk li jaraw biss qligħ kummerċjali, jimpurtaw din is-siġra minn barra minn Malta, kif wieħed jista’ jara’ fit-triq Diċembru 13. Minbarra li dawn is-siġar jistgħu jdaħħlu magħhom mard u speċi oħra barranin li jagħmlu ħsara lill-ambejnt Malti, kif fil-fatt ġara meta ġew importati xi siġar oħra, siġar tal-għarghar importati jniġġsu l-għaġna ġenetika tal-popolazzjoni tas-siġra tal-għargħar Maltija.

Hemm ħafna aktar bżonn ta’ tagħrif u edukazzjoni biex l-apprezzament tas-siġar jiżdied.

Isem Malti: Għargħar

Isem Ingliż: Sandarac Gum Tree

Isem xjentifiku: Tetraclinis articulata

aebaldacchino@gmail.com

 


Il­-Qala, Għawdex… u s-­siġar

March 24, 2014

NewsBook

It-Tnejn, 24 ta’ Marzu, 2014

Il­-Qala, Għawdex… u s­-siġar

 Alfred E. Baldacchino

Ir-­Rabat, Ħaż-­Żebbuġ, il-­Mellieħa, Bormla, l-­Isla, Ħal ­Luqa, Santa Luċija, Ħaż-­Żabbar, il­-Foss tal-­Imdina, il­-Fgura, Ħ’Attard, Blata l-Bajda, tas-Sliema, il-­Mellieħa, il-­Ħamrun, il­-Belt, it-­Tokk  u n-­Nadur Għawdex, insomma jekk nibqa’ sejjer, insemmi l-­irħula u l­-ibliet ta’ Malta u ta’ Għawdex kollha. Imma forsi xi ħadd jistaqsi x’hemm komuni jew speċjali f’dawn il-­postijiet. Matul is­-snin li għaddew, numru ta’ siġar ġew maqlugħa jew imbiċċra f’dawn il­-postijiet. Saħansitra f’xi wħud minnhom inqalgħu toroq sħaħ ta’ siġar, bħal ngħidu aħna Ħaż-Żebbuġ, il­-Mellieħa, u anki l­-Fgura. F’inħawi oħra is­-siġar inżabru, kif jingħad, b’mod li aktar jixbħu arbli tad­-dawl jew sinjali tat-traffiku, milli siġra ħajja fil­-kobor, fis­-sbuħija, u fil-­hena kollha li din toffri.

U għal liema raġuni dawn is-­siġar sfaw hekk imżebilħa? Ir­-raġunijiet li jissemmew, xi kultant huma anki milqugħa minn mexxejja soċjali, anki poliltiċi u dawk ta’ Awtoritajiet pubbliċi, bħal ngħidu aħna l­-MEPA l-Awtorità li hija responsabbli għall-­ħarsien tagħhom. U wieħed hawn irid jirringrazzja lill-­MEPA tal­-permessi li tat biex dan seta’ jsir.

Fost dawn ir-­raġunijiet, nisimgħu li dawn jgħattu l­-veduta ta’ uħud, jew jiġbdu lejhom għasafar li mbagħad iħammġu taħthom, jew li jwaqqgħu l­-weraq u jħammġu t­-triq, jew li jagħmlu l­-ħsara lill-bankina, jew li jġibu n­-nemus, anki intqal li dawn jgħattu l-­veduta ta’ xi ħadd u dan ma jkunx jista’ jara l­-murtali tal-­kulur tal­-festa, jew xi preżentazzjoni bid-­dawl fuq is-­swar ta’ Sant’ Anġlu. Insomma, raġunijiet li juri n-­nuqqas ta’ apprezzament, nuqqas ta’ edukazzjoni, u egoiżmu bla qiegħ.

Kull waħda minn dawn is­-siġar darba kienet imħarsa mir­-regolamenti tal­-2001 sakemm il­-Mepa, li hija responsabbli mill-­ħarsein tal-­ambjent, dehrilha li dawn kellhom ħarsien żejjed u biddlet il­-liġijiet fl-­2011. Tgħid riedet togħġob lil xi ħadd, jew kienet imġiegħla minn xi ħadd biex jogħġob lil xi wħud?  Min jaf għaliex l-­Awtorità li qegħda hemm biex tħares l­-ambejnt f’isem il­-poplu li jħallasha, dgħajfet ir-­regolamenti għall­-ħarsien tas­-siġar biex dawn ikunu jistgħu jinqalgħu b’anqas inkwiet. U qed naraw ir­-riżultat ta’ din id­-deċiżjoni bil-­kbir.

Minkejja d-­diskors sabiħ li għandha l­-Mepa fil­-viżjoni tagħha dwar l-ambjent, il­-qerda tas­-siġar f’pajjizna għadha għaddejja b’ritmu mgħaġġel, kemm direttament kif ukoll indiretament, sa minn meta biddlet ir-regolamenti għall­-ħarsien tagħhom. Anki bl-­importazzjoni ta’ speċi barranin, bla kontrol ta’ xejn, uħud minnhom anki invażivi. U bejnietna (ma jmurx jismagħna l­-Ministru tal-­Finanzi) dan kollu qed isir u mħallas bi flus pubbliċi: jew mill­-Gvern ċentrali, jew mill­-Gvern lokali, kif kien isir qabel. U dan minkejja li l-­MEPA llum qiegħda taħt ir-­responsabbiltà tal-Prim Ministru.

Ftit huma dawk, u dawn minn fost il-­pubbliku, li jsemmu l­-għajnuna li jgħatu s­-siġar. L-­akbar għajnuna hija li dawn jgħatu l-­ossiġenu u jneħħu d-diossidu tal-­karbonju mill-­arja. U nafu kemm l­-arja hija mniġġsa l­-aktar bit-­tfigħ tad-­diossidu tal­-karbonju fl-­arja minn kull tip ta’ karozza u magna oħra li taħdem billi taħraq iż-­żejt. Dan ħafna ma japprezzawhx. Lanqas ma japprezzaw li dawn jilqgħu s-­sħana, jgħatu d-­dell, kemm lil min joqgħod taħthom, kif ukoll lil dawk id-­djar fil-­qrib tagħhom. U barra minhekk, jilqgħu l­-irjiħat u ­xita għad-djar ta’ warajhom u b’hekk tintuża anqas enerġija biex tkessah jew issaħħan id­-dar skont l-­istaġun.  Lanqas napprezzaw li dawn iżommu l-ħamrija f’postha u ma jħalluhiex titkaxkar max­-xita u tittajjar mir-­riħ. U anki jgħinu biex jinħażen l­-ilma tax-­xita u ma jħalluhx iżid fis-saħħa u jagħmel il­-ħsara fi triqtu għall­-baħar. U xi ngħidu għall­-fatt li l­-kulur ħadrani tagħhom, iż­-żifna tal-­weraq u l-­effett estetiku li jagħtu huma ta’ għajnuna wkoll biex iserraħ l­-imħuħ ta’ minn jarahom u japprezzahom. Sfortunatament issib li bil-barka ta’ minn suppost iħarishom, dawn is­-siġar mill-­urban, sena wara sena, jitbiċċru u jinqalgħu biex jissodisfaw il­-mentlità miskina ta’ xi wħud. Il­-prezz tal-­għibien tagħhom jħallsuh is-­soċjetà u l­-ambjent. U l­-awtoritajiet, x’jimportahom.

U mal-­lista’ ta’ postijiet ta’ bliet u rħula Maltin u Għawdxin fuq imsemmija, issa milli jidher sejjer jiżdied il­-Qala, f’Għawdex. Rajt il-­kummenti li hemm għaddejjin bħalissa fuq il-­Facebook dwar is­-siġar fil-pjazza tal-Qala, għall-raġunijiet bħal dawk imsemmija aktar ’l fuq biex dawn jinqalgħu, għalkemm kien hemm uħud li ma jaqblux ma’ dan. Skont is-Sindku tal-Qala, il-M­epa diġà ħarġet il-permess biex jinqalgħu s-siġar tal-palm.  Mingħand il­-Mepa ma nistenniex aħjar u llum wieħed isibha fuq quddiem nett biex tapprova jew tirregola xi attività li twassal għall-qerda tal-ambjent, kif wieħed jista’ jara u jisma’ kważi kuljum. Imma sa issa ma hemmx permess biex is­-siġar l-oħra tal-pjazza fil-Qala, jinqalgħu. Qed jintqal li xi ħadd, naħseb li dan ma jkunx interessat li juri ismu, beda jiġbor il-firem tal-Qalin biex dawn is­-siġar ikunu jistgħu jinqalgħu. U hekk il-Mepa tkun tista’ taħsel idejha u tgħid li la l­-gvern lokali u r-­residenti jridu hekk, allura hija ma tistax tagħmel mod ieħor! X’pajjiż miskin hux.

Image

Is-siġar li jgħatu l-ħajja lill-pjazza tal-knisja fil-Qala Għawdex. Dawn hemm minn irid jeqridhom.

Wara dan il-manuvrar kollu biex is-siġar tal­-pjazza tal-Qala jinqalgħu, fuq sit ġdid Save Qala Trees fuq il­-Facebook intqal li Dun Sultana mill­-parroċċa tal-­Qala, qal li s-siġar huma propjetà tal-Knisja u din mhux sejra tgħati permess biex is­-siġar jinqalgħu.

Minn sena ’l hawn deherli li lmaħt xi dawl innemnem fit­-tarf ta’ mina twila mudlama li llum twassal għall-qerda tas-siġar minn pajjiżna. Il-fomm ta’ dan id­-dawl huwa l­-programm elettorali tal-partit fil-gvern illum. F’paġna 101, taqsima 56, jgħid hekk: Inħarsu kontinwament is­-siġar eżistenti fl-ibliet u l-irħula Maltin u ninċentivaw it-tħawwil ta’ aktar siġar, partikolarment dawk indiġeni.  Veru li kif jgħidu, bejn il-kliem u l-fatti hemm baħar jikkumbatti. Imma naħseb li l-Kunsill Lokali tal-Qala Għawdex jaf b’din il-wegħda aktar u aktar meta, kif nista’ nifhem jien, fil­-biċċa ’l kbira tiegħu huma jirrapreżentaw il­-partit fil-gvern.

Ikun interessanti wieħed jara kif is­-siġar tal-pjazza tal-Qala Għawdex sejrin jispiċċaw. Wieħed ikun jista’ jara jekk il­-kelb tal-għassa tal­-ambjent tiegħek u tiegħi, fadallux aktar snin; fejn sejjer ixaqleb il­-miżien tal-Kunsill Lokali tal-Qala, jekk il­-keffa tal-voti personali tkunx itqal minn dik tal-ħarsien tas­-siġar tagħna lkoll; u kemm hija b’saħħitha l-wegħda miktuba tal­-partit fil-gvern. Nistennew u naraw il­-viżjoni soċjali sa fejn twassal f’dan il-pajjiż miskin.

 aebaldacchino@gmail.com


L­-Akaċja tal­-Ħarir… ­ siġra invażiva

February 24, 2014

NewsBook

It-Tnejn, 24 ta’ Frar, 2014

L­-Akaċja tal­-Ħarir… ­ siġra invażiva

Alfred E. Baldacchino

 Kif rajna fl-­ewwel u fit­-tieni artiklu fuq is-­siġar, is-­siġar barranin jista’ jkollhom impatt negattiv ekoloġiku, soċjali u finanzjarju. Mhux biżżejjed li wieħed jgħid kemm huma sbieħ u kemm jagħmlu fjuri sbieħ, imma wieħed irid iqis jekk dawn hux sejjer ikollhom impatti, kemm diretti kif ukoll indiretti, liema ħsarat iħallsuhom l-­ambjent ekoloġiku u s-­soċjetà.

L-­Unjoni Ewropea għandha r-­regolamenti tagħha biex speċi invażivi jiġu kkontrollati, minħabba l-­impatt negattiv tagħhom. Kull sena l­-UE tħallas madwar €16 billion biex tikkontrolla speċi invażivi.

F’kull pajjiż imsieħeb fl-­UE hemm Awtorità Kompetenti biex tara li l-obbligi tal­-Unjoni Ewropea jkunu osservati u enforzati. Wieħed mill-aħjar kontrolli huwa li dawn ma jitħallewx jidħlu. F’pajjiżna din l­Awtorità Kompetenti hija l-­MEPA.

Mis-­sħubija tagħna mal­-Unjoni Ewropea fl­-2004 ’l hawn, il­-MEPA ħarġet numru ta’ pubblikazzjonijiet dwar dan is-­suġġett, bħal ngħidu aħna Malta’s National Biodiversity Strategy and Action Plan 2012-2020; Guidelines on managing non-native plant invaders and restoring native plant communities in terrestrial settings in the Maltese Islands; Major Plant Invaders and Possible Management Options Datasheets, fost oħrajn. Wieħed ma jistgħax jgħid li dawn ma humiex pubblikazzjonijiet kuluriti, sbieħ u b’kontenut mitqlu deheb, imma b’għafsa ta’ qalb wieħed jara li l-MEPA nnifisha ħafna drabi ma tagħtix każ ta’ dawn il­-pubblikazzjonijiet tagħha stess, b’deċiżjonijet jew nuqqas tagħhom, jew inkella b’nuqqas ta’ infurzar, minkejja numru ta’ kritika kontra dan id­-dħul f’pajjiżna ta’ speċi invażivi li wkoll qed iħallu l-impatt nagativ tagħhom.

Nagħtu ħarsa lejn xi speċi invażivi li qed jiddaħħlu f’pajjiżna minkejja obbligi nazzjonali u internazzjonali. Dan juri n-­nuqqas ta’ rieda fil-qasam politiku li jinjora l-­impatti negattivi soċjali u ekoloġiċi, filwaqt li jagħti appoġġ għami lill­-qasam kummerċjali. Dan juri wkoll li l-pubblikazzjonijiet tal­-MEPA ma jinħarġux b’konvinzjoni imma b’konvenjenza biex forsi jmewwtu xi ftit lil dawk li għandhom interess ġenwin nazzjonali u soċjali, u forsi jtaffu t­-toqol tal­-kuxjenza (dejjem jekk din għadha teżisti).

Akaċja-tal-Ħarir---Albizja

Il-fjuri tas-siġra tal-ħarir/albizia

Waħda minn dawn is-­siġar invażivi li qed tiddaħħal dan l-­aħħar, biex kif jingħad issebbaħ l-­art, hija l-­Akaċja tal­-Ħarir jew Albizia. Din hija indiġena għal­-lbiċ u lvant tal­-Asia. Tikber bejn ħamsa sa 12­-il metru għoli u tinża mill-­weraq fix­-xitwa. Tagħmel ħafna fjuri folti matul is-sajf kollu. U wieħed ma jistax jgħid li l-­fjuri ma humiex sbieħ. Imma ħafna fjuri jagħmlu ħafna żerriegħa, li jibqgħu tajbin anki f’perjodi ta’ nuqqas ta’ ilma. Kull fjura mdakkra tagħmel miżwed (jixbah lil dak tal-ħarrub). Kull wieħed ikollu madwar tmin żerriegħat. U s-­siġra tkun miksija b’dawn l-­imżiewed. Meta jsir il-­miżwed jispara ’l barra ż-żerriegħa ta’ ġo fih, biex l-ispeċi tkun tista’ tnissel siġar oħra. Din tinġarr distanzi twal. Dawk l-­imżiewed li ma jisparawx iż-­żerriegħa tagħhom, jaqgħu fl-­art u hekk iż­-żerriegħa tinfirex f’kull xaqq u rokna tal­madwar. Barra minn hekk iż-­żerriegħa tinġarr wkoll permezz tal-­ilma. Tista’ tinxtered ukoll minn dawk l-­annimali li jikluha.

Minħabba li tiflaħ għall-­mard u anki minħabba li hija aggressiva ħafna bħala siġra invażiva, fl-­Amerika ma għandhiex appoġġ biex tintuża bħala siġra ornamentali. Minbarra f’hekk l­-Albizia hija wkoll allepatika, jiġifieri minnha toħroġ kimika bioloġika li tgħakkes lill-biodiversità ta’ madwarha. Ukoll, minħabba d­-dell li tagħmel ma tħallix pjanti oħra jikbru taħtha.

Albiżia-miżwed

Iż-żerriegħa tal-akaċja tal-ħarir/Albizia. Mur ikkontrollahom dawn!

L-­Albizia jew l-­Alkaċja tal-­Ħarir hija wkoll siġra opportunistika u tikber anki fuq ħamrija u art imqallba, tikber fil-­ġnub tat-­toroq u tista’ ukoll toħloq problemi fil­-widien fejn iż-­żerriegħa tagħha tinġarr mill-­ilma.

Dan l-­aħħar kont sejjer lura d­-dar minn Wied il­-Qlejgħa. Għaddejt mill-Imtarfa u fil­-ġnien ġdid għat-­tfal li għadu kemm fetaħ il­-Ministru tat-Trasport u l-­Landscaping, ilmaħt tlieta minn dawn is­-siġar, f’roqgħa li tiflaħ waħda. Huwa ferm faċli u probabbli li jekk din is­-siġra titħalla tikber hemm, fi ftit żmien tibda tikber f’Wied il­-Qlejgħa bi ħsara kbira ekoloġika, soċjali u anki ekonomika. U wieħed jista’ bla tlaqliq jgħid li dan ikun sar jew bil-­barka kollha tal-­MEPA, jew inkella bin-­nuqqas ta’ inforzar tal-­obbligi tagħha.

Hemm siġar oħra minn din l-­ispeċi mħawwla dan l-­aħħar madwar il-pajjiż, bħal ngħidu aħna wħud fil-­Kotonera, fejn tħawwlu numru ta’ siġar minn kull parti tad-­dinja li swew lill-­poplu madwar €30,000, bil-possibiltà tal-impatt dirett u indirett tagħhom. Ara x’wieħed setgħa jagħmel b’dawn il-­flus biex jgħallem, ikattar u joħloq apprezzament lejn il-­biodiversità Maltija. Imma…

Dan kollu minkejja l­-kliem sabiħ fil­-pubblikazzjonijiet kuluriti tal-MEPA. Wieħed mill-­għanijiet f’dawn il­-pubblikazzjoni huwa li l­-MEPA tgħid li trid tieħu miżuri biex ma tħallix l­-introduzzjoni u t-­tixrid ta’ speċi invażivi li jidħlu u jistabilxxu ruħhom fl­-ambjent Malti, filwaqt li dawk li diġà hemm jiġu identifikati u kkontrollati u meqruda, u theddida ta’ speċi invażivi f’pajjiżna tkun imxejna.

Id-­dħul ta’ din is-­siġra u oħrajn bħala, u mil-­mod kif qed jiġu mħawwla mal-­pajjiż ma tantx jidher li l-­MEPA qed timxi fuq il-­pariri  tagħha stess, u lanqas juri li għandha xi rieda li tilħaq dan il­-għan.

Illum il-­MEPA hija taħt ir­responsabbiltà ta’ Segretarju Parlamentari fl­uffiċċju tal­-Prim Ministru. B’dispjaċir wieħed ma jistax jgħid li fil-qasam tal­-ħarsien tal-­ambjent qed isir xi titjib fuq l-­istat miskin li l-ambjent kien jinstab dawn l­-aħħar snin, minkejja li l-­partit fil-­gvern ġej mill­-kamp soċjalista. U l-­ħsara soċjali u ambjentali għadha għaddejja qisu mhu qed jiġri xejn. Ir-­rieda politika favur il­-ħarsien tal­-ambjent, minflok issaħħet iddgħajfet.

Aktar ’l quddiem naraw speċi invażivi oħrajn, kemm fawna kif ukoll flora, li jew iddaħħlu fil-­passat qarib, jew inkella iddaħħlu f’dawn l-aħħar snin, jew li minkejja li huma meqjusa li huma invażivi kemm mir-­regolamenti Maltin kif ukoll dawk tal­-Unjoni Ewropea, xorta għadhom jitħawlu, dejjem bil-­barka tad­-direzzjoni politika.

Sakemm il­-MEPA tibqa’  timxi bla skrupli dwar il-­qerda tal­-ambjent… miskin l-­ambjent u miskin il-­poplu Malti.

aebaldacchino@gmail.com

alfredbaldacchino.wordpress.com

ara wkoll

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2014/01/30/2-%C2%AD-is-%C2%ADsigar-barranin-l%C2%AD-impatt-dirett-taghhom/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2014/02/12/is-%C2%ADsigar-barranin-l-%C2%ADimpatti-ta-vizjoni-ghamja/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2012/10/29/eu-stand-on-invasive-species/?preview=true&preview_id=1428&preview_nonce=a567ef0e1b


IS-­SIĠAR BARRANIN… l-­impatti ta’ viżjoni għamja

February 12, 2014

NewsBook

IS-­SIĠAR BARRANIN…  l-­impatti ta’ viżjoni għamja

Alfred E. Baldacchino

Fl­-aħħar artiklu rajna kif speċi miġjuba minn barra l­-pajjiż jista’ jkollhom impatt negattiv dirett fuq l­-ekoloġija ta’ pajjiżna. Iżda minbarra dan l-impatt dirett jista’ jkun hemm ukoll impatt indirett. U anki hawn l-­impatti negattivi indiretti jkollhom effetti ekoloġiċi, soċjali u ekonomiċi. Din il-­ħsara mhix marbuta ma’ speċi ħajjin biss li jinġabu minn barra, imma wkoll ma’ oġġetti magħmula minn speċi ħajjin, bħal ngħidu aħna, injam, kif sejrin naraw aktar ’l quddiem.

Minn ma semgħax bil-­bumunqar aħmar tal­-palm? Dan daħal mas-Il-Bumunqar Aħmar tal-Palmsiġar tal-palm li ġew importati mill­-Eġittu u mill-Italja, fejn kien qed jagħmel ħerba mis-siġar tal-­palm. Li kieku intuża l-­prinċipju ta’ prekawzjoni biex jilqa’ għall-­possibiltà li dan l-­insett ma jidħolx hawn Malta, kieku ma kienx ikun hemm din il­-ħsara ekoloġika, soċjali u ekonomika. Imma l­-kilba għall-­qliegħ tal-­flus ġiet qabel kollox, u xejnet kull prinċipju ta’ ħarsien ekoloġiku.

Minn meta dan daħal f’pajjiżna fl-­2007, inqerdu ’l fuq minn 800 siġra tal­-palm. Issa rnexxilu jasal ukoll anki f’Għawdex fejn qed idur is­-siġar tal­-palm kollha. Xi ħadd ħabbel rasu u inkwieta? Iva, minn kellu s-siġar tal-­palm, uħud anki ta’ valur sentimentali u storiku.

Minn ma semgħax bil­-ħanfusa tal­-qrun twil tat-­tut, li daħlet mal-­injam u li qerdet is-­siġar tat-­tut kollha minn Ħaż­-Żebbuġ, Ħ’Attard, is-Siġġiewi, ir-Rabat u l-­madwar. Xi hadd inkweta? Iva, minn kellu dawn is-siġar, siġar xjuħ u uniċi li kienu mfittxija għall­-frott bnin tagħhom.

Il-Ħanfusa-tl-Qrun-Twil-tat-Tut

Il-Ħanfus tal-Qrum Twil li diġà qerdet numru kbir ta’ siġar tat-tut. Issa minħabba    n-nuqqas ta’ dawn is-siġar, daret fuq is-siġar tat-tin.

U dawn huma ftit mill-­ispeċi li ddaħħlu hawn Malta mas-­siġar u pjanti oħra, għax hemm numru ta’  bebbux tal-­art li qed jinfirex bil­mod il-mod sakemm il­-popolazzjoni tagħhom tikber u l­-ħsara tibda tidher, u tinħass. Xi ħadd qed jinkwieta? Żgur mhux dawk li jimportaw dawn is­-siġar u pjanti oħra li magħhom iġibu dawn l-­ispeċi f’pajjiżna. Bilkemm ma nistħajjilx lil xi ħadd, anki xi politikant jgħid, imma għalfejn tinkwieta? Ma kienx hemm minn ħaddem in­-nies, u qala’ l-flus? U billi daħlu xi insetti u bebbux, u nqerdu ftit siġar, allura x’ġara? Li ġara hu, li kien hemm xi ħadd għall-­qliegħ tal­-flus, anki bil-­barka politika, issa  l-­poplu u l­-ambjent qed iħallsu il-­prezz tal­-ħsara ta’ din il-­viżjoni għamja.

Imma forsi wieħed jistaqsi fejn qegħdin jitħawlu s­-siġar miġjuba minn barra minn Malta. Jekk wieħed imur, fost postijiet oħra, sal­waterfront il-­Belt, jew fil-­Kottonera, jew fejn jiltaqgħu l­-karozzi tal­-linji l-­Belt biex jiġbru n­-nies, barra dak li darba kien bieb il-­Belt, wieħed jista’ jara ħafna minn dawn is-siġar. Siġar li ġurnata ma kinux hemm, u l­-għada f’daqqa waħda dehru fuq il­-post xi wħud aktar minn 5 metri twal. U forsi wieħed jistaqsi dawn kemm swew. Tagħrif uffiċjali  jgħid li dawk tal-­Kottonera biss swew mat-€30,000 u nġabu mill-­Italja. Dawk ta’ barra bieb il­-Belt jingħad li swew madwar €10,000 il-­waħda. Minnhom hemm 27 waħda, ħamsa minnhom mietu u ġew mibdula b’oħrajn ġodda. Imma forsi anki hawn xi ħadd jistaqsi: imma dawn minn ħallas għalihom? Iva, int u jien. Bħalma qed inħallsu l­-ħsara indiretta ta’ xi wħud minnhom, int, jien u l-­ambjent naturali.

Forsi xi ħadd ukoll jistaqsi, imma ma hemm ħadd responsabbli għall-ippjanar u l-­ħarsien tal-­biodiversità Maltija biex jara li dan ma jiġriex. Qabel l­-2013 ir-­responsabbiltà kienet tal-­Minstru tal-­Ambjent fejn il-MEPA kienet l-Awtorità Kompetenti biex tħares il-­wirt nazzjonali (u xorta dawn kienu jsiru!). Illum il­-Mepa mhix taħt ir-­responsabbiltà tal-­Ministru tal-­Ambjent imma taħt Segretarju Parlamentari fl­-Uffiċċju tal­-Prim Ministru (u xorta għadhom isiru). Mill-­2013 it­-tisbih tal-­art waqa’ taħt ir-­responsabbiltà tal-­Ministru tat­-Transport u l-Infrastruttura, minkejja li s-­siġar huma parti mill-­biodiversità u mhumiex sinjali tat-­traffiku jew lampi tad­-dawl. U l-MEPA… imħabbta bil-­ħruġ tal­-permessi tal-­bini u tara kif tibbilanċja dawn mal­-qerda tal­-ambjent li hija suppost li twaqqaf,  kif jingħad uffiċjalment

Sakemm hemm il­-qliegħ tal-­flus b’din l-­attività kummerċjali bis-­sigar; sakemm hemm numru ta’ ħaddiema li qed jitħallsu biex jagħmlu dak li jgħidulhom, anki jekk ma jaqblux miegħu; sakemm il­-flus biex dan isir, ħafna drabi bi flus pubbliċi wkoll; sakemm il-mexxeja politiċi u soċjali ta’ dan il-­pajjiż jibqgħu ma jagħtux każ il-­bżonn tal-­ħarsien tal­-ambjent u jkejlu l-progress biċ-­ċifri ta’ flus biss, u jibqgħu ma jridux jafu bil­-ħsara ekoloġika u soċjalil li qed issir, wieħed bilforsi jibqa’ jistaqsi kemm sejra tkun kbira din il­ħsara ekoloġika, soċjali, u ekonomika.

U hekk rajna l-­impatt indirett tas-­siġar barranin imdaħħla fil­-gżejjer Maltin. Aktar ’il quddiem naraw xi speċi li qed jgħinu f’din il-ħsara soċjali, ekonomika u ekoloġika, minħabba din il-­viżjoni għamja li qed twassal biex il­-ftit igawdu finanzjarjament u l­-poplu u l­-ambjent iħallsu.

ara wkoll:

Is-siġar barranin… u l-impatt dirett tagħhom

http://wp.me/pL6Mk-Bu

alfredbaldacchino@gmail.com


IS-­SIĠAR BARRANIN… l­-impatt dirett tagħhom.

January 30, 2014

NewsBook

IS­-SIĠAR BARRANIN… l­-impatt dirett tagħhom.

Alfred E. Baldacchino

L-­aħħar li tkellimna kien fuq id-­differenza bejn is-­siġar indiġeni Maltin, u s-­siġar li mhumiex indiġeni Maltin. Is­-siġar indiġeni Maltin huma dawk is­-siġar li minn dejjem kienu jikbru f’dawn il­-gżejjer. Dan, b’mod sempliċi, huwa l-­istess bħal mal-­lingwa Maltija hija lingwa indiġena tal­-gżejjer Maltin, u bħalma l­-Ġappuniż huwa lingwa indiġena tal-Ġappun.

iż-Żnuber - siġra indiġena Maltija

iż-Żnuber – siġra indiġena Maltija

Meta tinġab siġra barranija u titħawwel hawn Malta, din jista’ jkollha numru ta’ impatti negattvi fuq il-­biodiverstà Maltija. Dawn nistgħu niġbruhom taħt tlett irjus: dawk ekoloġiċi, dawk soċjali u dawk ekonomiċi. Dawn l­impatti jistgħu jkunu kemm diretti kif ukoll indiretti.

L-­impatt ekoloġiku ma jgħoddx biss għas­-siġar imma jgħodd għal kull speċi li tiddaħħal fl-­ambjent, fl­-ekosistema li ma tkunx naturali tagħha. Din tista’ tiddaħħal bi żball, bil-­ħsieb, jew inkella wara li tinġieb minn barra l-­ambjent mhux tagħha, taħrab u tibda toktor f’dan l-­ambjent natural fejn qatt ma kienet tikber qabel.

U meta din tinfiles f’dan l-­ambjent natural, ma tistax ma tagħmelx impatt li jkollu effett ħazin fuq l­-ekosistema ­ – in-­nisġa naturali tal-post. U hawnhek f’dan il-­każ, insibu siġar mhux indġeni li jew jaħarbu waħedhom billi jxerrdu ż-­żerriegħa, kif spjegajna fl­-ewwel artiklu, jew inkella billi xi ħadd jarmihom fl-­ambjent naturali.

U l-­impatt negattiv ta’ dawn huwa li huma jikkompetu ma’ speċi oħra indiġeni, jikkompetu għall-­art, u għall-­ispazju, jikkompetu għad-­dawl, jikkompetu għall-­ilma li bħalna mingħajru ma jgħaddux. U dawn is­sigar li ddaħħlu minn barra jistgħu jkunu tant b’saħħithom li s­-siġar, il-pjanti u l­-fawna indiġena ma jkunux jistgħu jagħmlu xejn kontrihom. Tant li ma jkun hemmx xejn li jista’ jwaqqafhom u jikkontrollahom.

Uħud minn dawn is­-sigar barranin li jiddaħħu Malta meta jirnexxilhom jaħarbu u jibdew jokbtru mingħajr ma jkunu jistgħu jiġu kkontrollati, jsiru invażivi ­ ikunu qed jinvadu ambjent naturali li mhux tagħhom.

Hemm saħansitra wħud minn dawn is-­siġar li nġabu u ddaħħlu hawn Malta li wara li jaħarbu, u anki jekk ma jaħarbux, huma kapaċi li kemm mill­-weraq tagħhom li jaqgħu taħthom kif ukoll mill-­għeruq tagħhom jagħmlu kimika bijoloġika li ma tħallix speċi oħra jikbru fil­madwar, biex hekk ma jkollhomx kompetizzjoni għas-­saħħa u l­-għixiem tagħhom. Waħda minn dawn is­-siġar hija l­-Ewkalyptus jew kif isibuha xi wħud, is­-siġra tal-­gamiem.

L-Ewkalyptus - Siġra Awstraljana

L-Ewkalptus – siġra Awstraljana

Minbarra hekk, billi huma ma jkunux jiffurmaw parti mill­-ekosistema tal-­post ma jkunx hemm speċi oħra la ta’ fawna u lanqas ta’ mikoorganismi li jattakkawhom u jgħixu fuqhom biex jikkontrollawhom.

Iżda dan huwa biss impatt dirett. Minbarra dan hemm ukoll l-­impatt indirett. Illum kif wieħed jista’ jara, anki f’pajjiżna l­-ġirja għal­konsumiżmu u l­-qligħ tal-­flus f’qasir żmien għelbet kull etifka, rispett u responsabbiltà ekoloġika, soċjali u ekonomika. Jekk hemm il­-qligħ tal-flus, mela mexxi u toqgħodx taħseb fuq l-­impatti li jista’ jkun hemm fil-qrib jew fil-­futur. Dan iħallsuhom il-­poplu u l-­ambejnt.

Jekk wieħed illum idur dawra mal­-pajjiż wieħed jista’ jara numru ta’ siġar kbar li ġurnata ma jkunux hemm u l­-għada Alla jbierek tarahom siġar kbar ta’ aktar minn 10, 12, 20 sena. Dan kif jingħad isir biex isebbħu l­-pajjiż, għalkemm mhux kulħadd jaqbel ma’ dan. U wieħed jista’ jara minn dawn is-­sigar li lanqss biss huma Mediterranji imma migjuba minn kontinenti oħra bħal Asja, l-­Amerika t’Isfel u l-­Affrika. Siġar kbar li jiġu importati fi qsari kbar bl-­għeruq fil-­ħamrija. U magħhom aktar iva milli le, dawn iġibu organiżmu oħra li ma jkunux jidhru u ma jkunux jistgħu jiġu kkontrollati. U meta dawn jitħawlu f’posthom madwar Malta dawn l-­organismi jinfirxu u jagħmlu l-­ħsara lill-­ekoloġija Maltija. Ngħidu aħna bħalma qed jagħmel il-­Bumunqar Aħmar tal­-Plm, fost ħafna oħrajn.

Imma fuq dan nitkellmu fl­-artiklu li jmiss.

aebaldacchino@gmail.com

alfredbaldacchino.wordpress.com