Sena “DIŻASTRU” għan-naħal

January 5, 2017

one-news

Sena “DIŻASTRU” għan-naħal – hemm irħula li spiċċaw bla għasel

Janice Bartolo

5 ta’ Jannar 2017

Li bħalissa hawn ħafna mard, kapaċi jgħidlek kważi kulħadd.

Ħafna huma dawk li għandhom rih, uħud riefnu. Ħafna wkoll imorru għand tal-ħanut biex jixtru l-għasel, l-aktar dak ta’ Malta.

Dan tal-aħħar għandu storja mediċinali twila ħafna. Fl-antik, l-Eġizzjani kienu joffru l-għasel lill-allat tagħhom, imma kienu wkoll jużawh biex jibbalzmaw l-affarijiet u biex ifejqu feriti. Illum-il ġurnata, speċjalment għax donnha qed issir popolari t-terapija olistika, l-għasel għadu popolari, speċjalment meta bħala parti mit-trattament għall-irjiħat.

photo

photo: ONE News

Għalhekk skantajt mhux ftit meta mort nixtri l-għasel Mellieħi, u qaluli “din is-sena m’hawnx”.

Staqsejt għaliex, u wieġbu li t-temp kien kiefer ħafna. Mhux konvinta, dort aktar ħwienet, u kważi kulħadd bl-istess risposta. Wara li spiċċajt b’għasel li mhux pur, ħassejt li kelli nistaqsi lil Alfred E. Baldacchino, li jitkellem dwar il-biodiversità.

Mingħajr tlaqliq, wieġeb “din is-sena kienet diżastru għan-naħal”.

wied niexef

Wid il-Qlejgħa – juri n-nixfa fi Frar tan-nuqqas ta’ xita fl-2016

Spjega li waħda mir-raġunijiet hija li s-sena l-oħra ma tantx kellna xita, u għalhekk il-fjur slavaġġ fejn l-aktar li jirgħa n-naħal kien verament ftit u fqir.

bexx-f'mater-dei

Il-bexx kimiku fl-Isptar Mater Dei. La jgħin lin-nies u lanqas lin-naħal.

Barra minn hekk il-bexx kimiku bla kontrol fuq il-fjuri li jikbru qrib l-urban, li ħafna jqisuh bħala ħaxix ħażin, mhux biss ma għenx lin-naħal imma anki qatel ħafna minnhom.

“Il-bdil fil-klima bla dubju mhux qed jgħin” żied jgħid Baldacchino.
Fi kliemu, “in-numru kbir ta’ eluf ta’ naħal li ġew importati minn Taljan (bil-permessi kollha) żgur ma għinx lanqas għaliex dawn żdiedu l-kompetiżżjoni man-naħal Maltin għal-ftit fjuri li kien hawn”.
killed by public funds

Ir-riżultat tal-bexx, in-nuqqas ta’ fjuri meqruda bil-bexx, u n-nuqqas ta’ xita li xejn ma għinet biex iwarrdu s-siġar u l-fjuri slavaġġ.

Saħansitra qal li ħafna minn dawk li jkabbru n-naħal kellhom jitimgħuh biż-żokkor biex żammewh ħaj, u għalhekk anki dan ma ħalliex lin-naħal żmien biex jirgħa fil-mergħat. Minbarra hekk, kompla jispjega, dan jaffettwa l-kwalità tal-għasel. Uħud minn dawk serji Maltin li jrabbu n-naħal ma jridux li l-għasel tagħhom ikun mimli zokkor artifiċjali.
Temm b’dan l-appell: “hemm bżonn jittieħdu ħafna deċiżjonijiet professjonali biex jgħinu lil dan il-qasam, illum qabel ikun tard wisq.”
Nota: ritratti miżjuda wara ħlief l-ewwel wieħed. 
ara wkoll:
Advertisements

Il-bexx kimiku, is-saħħa tal-bniedem u tal-ambjent – 2

May 11, 2015

 

NewsBookit-Tlieta, 2 ta’ Ġunju, 2015

Il-bexx kimiku, is-saħħa tal-bniedem u tal-ambjent – 2

 Alfred E. Baldacchino

Kif rajna fl-ewwel parti, il-kimika glyphosate qed tintuża dejjem aktar kemm biex toqtol ħaxix li huwa meqjus ‘ħażin’ u kif jingħad ukoll biex ikun hawn aktar ikel biżżejjed għan-nies! Wieħed mill-prodotti li fih din il-kimika u li jintuża madwar id-dinja kollha huwa r-Roundup. Rajna wkoll studji internazzjonali li saru dwar l-impatt ta’ din il-kimika fuq is-saħħa tan-nies u tal-ambjent.

Fl-imsaren il-bniedem għandu miljuni u miljuni ta’ organiżmi mikroskopiċi ħajjin (batterja). Dawn jgħinu biex iżommu l-ġisem tagħna b’saħħtu, u fost oħrajn, biex mill-ikel li jiekol il-ġisem jieħu nutrienti u vitamini meħtieġa, kif ukoll biex iżommu u jwaqqfu l-batterji oħra milli jagħmlulhom ħsara. Instab li l-glyphosate ikisser dan il-bilanċ bejn il-batterji tajba u dawk ħżiena fl-imsaren tat-tjur.

Naraw illum kif din il-kimika glyphosate, skont studji li saru u li ġew ippublikati fil- Journal of interdisciplinary toxicology, jista’ wkoll iwassal għall-marda seliak.

Il-marda tas-seliak hija marbuta ma’ dan l-iżbilanċ ta’ dawn il-batterji fl-imsaren. Dawk li jbagħtu minn din il-marda tas-seliak huma aktar faċli li jkollhom il-kankru taċ-ċelluli bojod tad-demm, u jistgħu isofru minn infertilità, korriment, u wlied immankati. Dan b’xi mod huwa marbut ma’ din il-kimika. Sintomi oħra huma diareja, ħmura fil-ġilda, depressjoni u ħedla, kollha marbuta ma’ xi nuqqasijiet fl-ikel. Problemi fil-kliewi qed jiżdiedu wkoll fuq skala dinjija, u anki dawn huma marbuta mal-marda tal-seliak.

Dan l-istudju jagħti ’l wieħed x’jifhem li l-glyphosate li jistab fir-Roundup jista’ qiegħed iwassal għal dan.

Ta’ min wieħed jistaqsi x’qed isir f’pajjiżna f’dan il-qasam. Nafu li dan ir-Roundup jintuża kemm minn individwi kif ukoll minn entitajiet uffiċjali mħallsa kemm mill-gvern ċentrali kif ukoll minn gvernijiet lokali. Wieħed ma jistax jgħid li l-istudji li saru barra minn Malta ma japplikawx għall-pajjiżna wkoll.

bexx-fit-toroq

bexx fit-toroq imħallas minn flus pubbliċi

bexx-flurban

bexx fl-urban ma tmurx tikber xi werqa.

Ta’ spiss wieħed jara nies bil-maskra għaddejjin ibexxu kimika fit-toroq, fuq il-bankini, madwar is-siġar, fl-għelieqi, insomma kull fejn tikber xi ħaxixa li hija meqjusa bħala ħażina. Wieħed jara wkoll medded maħruqa kannella wara li dawn jiġu mbexxa minn din il-kimika. Ta’ spiss ngħaddi minn numru ta’ toroq fejn jidher dan it-tapit kannella ta’ ħaxix li safa mbexxex biex jinqered il-ħaxix u fjuri slavaġġ.

bexx-agrikolu-1

bexx fl-agrikultura

Postijiet li jiġu f’moħħi mill-ewwel huma d-daħla għall-ajruport, li tisfa’ mbexxa sena wara sena, u anki l-medda f’nofs it-triq l-Imrieħel. Darba hawn kienu jikbru u kien ikun hemm tapit ta’ leblieb roża u ieħor ta’ ħubbejża li tant kienu jkunu sbieħ. Illum tara xi tapit kannella ta’ ħaxix maħruq u dawn il-fjuri ma jikbrux aktar. Minbarra li qed jinqerdu dawn il-fjuri slavaġġ, dan qed iwassal ukoll biex anki n-naħal li jirgħu fuq dawn il-fjuri biex jagħmlu l-għasel ukoll qed isofru u jinqerdu. U mgħandniex xi ngħidu annimali oħra li jieklu dawn l-insetti mċappsa bil-kimika, bħal għasafar u anki rettili.

Dan ix-xogħol isir, fost oħrajn, mis-sieħeb kummerċjali privat tal-gvern li jingħata €8 miljun fis-sena biex ‘isebbaħ’ ’l-Malta.

bexx-fuq-il-bankingi

bexx fuq il-bankini anki bi ħsara għall-ħaddiem innifsu. Tgħid għax dan mhux Malti?

Xogħol ieħor bħal dan isir minn xi Kunsilli Lokali li jqabbdu wkoll xi kuntratturi biex ibixxu bi prodott li fih din il-kimika fir-raħal jew belt tagħhom. U hekk naraw ukoll nies bil-maskra jbexxu bankini, passaġġi, madwar siġar, insomma kull fejn tikber xi ħaxixa li hija meqjusa ħażina fil-konfini tagħhom.

Dan il-prodott jintuża wkoll fil-qasam tal-agrikoltura b’impatt negattiv ukoll fuq in-naħal u l-industrija tal-għasel, u fuq annimali oħra li jieklu l-insetti milquta.

Kemm għaqdiet mhux governattivi, kif ukoll individwi u anki jien, ktibna u tkellimna kemm-il darba dwar din il-ħela ta’ flus pubbliċi b’dan il-bexx, li huwa ta’ ħsara kemm għas-saħħa tal-poplu kif ukoll għall-biodiversità. Minkejja wkoll li anki mort ma’ oħrajn inkellmu lill-uffiċjali ta’ entitajiet governattivi responsabbli, dan il-bexx kien isir u għadu jsir. Ir-risposta mill-entitajiet li ngħatatilna kienet “mhux jien” u sfajna mibgħutin minn Qajfas għand Pilatu. Ħadd mhu responsabbli u ħadd ma jaf minn hu responsabbli! Ma ttieħdet l-ebda azzjoni biex tindirizza t-trażżin ta’ dan l-aġir. Wieħed ma jistax ma jgħidx u ma jaħsebx li hemm aktar interess biex dan il-bexx kimiku bl-impatti negattivi fuq is-saħħa tal-bniedem u tal-ambjent ikompli jsir, milli hemm xi rieda biex dan jitwaqqaf fl-interess ta’ saħħet il-poplu u tal-ambjent.

bexx-f'mater-dei

bexx fl-Isptar Mater Dei biswit fejn in-nies jistennew il-karozzi tal-linja. Forsi dan xi riklam għall-isptar?

Tal-anqas wieħed jistenna lill-Ministru li huwa responsabbli mill-Ministeru tal-Landscaping minn fejn jitħallas l-użu ta’ dan il-bexx; lis-Segretarju Parlamentari responsabbli mill-agrikultura fejn jintuża dan il-bexx; lis-Segretarju Parlamentari li huwa responsabbli mill-Kunsilli Lokali li jħallsu biex jintuża dan il-bexx; u lis-Segretarju Parlamentari li huwa responsabbli mis-saħħa tal-poplu li qed isofri minn konsegwenzi ta’ dan il-bexx; u l-aħħar imma mhux lanqas lis-Segretarju Parlamentari li huwa responsabbli mill-ambjent naturali (il-biodiversità), li jieħdu l-passi meħtieġa u urġenti biex jaraw li l-poplu u l-ambjent ma jibqgħux iħallsu kemm finanzjarjament kif ukoll fiżikament biex jaqdu lil dawk li jridu jibqgħu jużaw din il-kimika.

hubbejża-tar-raba'

Ħubbejża tar-raba’ li wkoll kienet issebbaħ il-madwar – għebet ukoll bil-bexx

leblieb-tar-raba'

Leblieba tar-raba li kienet tikber mingħajr ebda spiża. Meqruda bil-bexx.

L-ghibien-tal-leblieb-u-l-hubbejż-wara-t-tqaxxir-u-bexx

Il-fjuri slavaġġ li kienu jikbru, mqaxxrin u meqrudin, bil-ħlejjaq kollha li kienu jwieżnu. U dan sar bi flus puibbliċ u bil-barka politika.

Imma, ma niskanta xejn jekk ikun hemm xi politiku intelleġenti aktar milli naħseb, li jgħidilna li kemm-il poplu kif ukoll l-ambejnt iridu jħallsu xi ħaġa, anki b’saħħithom, biex ma jwaqqfux il-progress u ma jintilfux l-impiegi. U wara kollox il-kura fl-isptarijiet mhix b’xejn?!

Nafu kif dan il-pajjiż jitmexxa politikament. Nistennew il-bajtra taqa’ u mbagħad nagħmlu studju biex naraw għaliex din waqgħet. U jekk l-istudju ma jogħġobniex, nerġgħu nagħmlu studju ieħor. Sadanittant il-bajtar ikompli jaqa’.

U hekk is-saħħa tal-poplu u tal-ambjent jibqgħu jmorru lura waqt li l-kimika tkompli tintbexx, sakemm…

2015.05.23---march-against-Monsanto---Valletta

Mixja fil-Belt Valletta minn għaqdiet ambjentali li saret is-Sibt 23 ta’ Mejju. 2015, kontra minn jipproduċi din il-kimika.

ara wkoll:

Il-bexx kimiku, is-saħħa tal-bniedem u tal-ambjent – 1   http://wp.me/pL6Mk-Rw

 

 

aebaldacchino@gmail.com

 


Il-Grillu

August 11, 2014

 

NewsBook

It-Tnejn, 12 ta’ Awwissu, 2014

IL-GRILLU

Alfred E. Baldacchino

 

Fl-aħħar artiklu tkellimna dwar il-werżieq jew kif jgħidulu xi wħud, iż-żarżur: dak l-insett li jżarżar matul il-ġranet sħan tas-sajf.

Illum naraw kif meta s-sħana tal-jum tnin u tmut,u l-għaxija titliegħeb ma’ żiffa ħelwa wara nżul ix-xemx, il-grillu jeħodha f’idejh biex f’dawk il-ħinijiet isaħħar bit-tisfir tiegħu. U l-werżieq imur jistrieħ għall-għada.

Wieħed jista’ jisma’ t-tisfira tal-grillu: insett ieħor, kollhu iswed, twil madwar 3 ċm kemmxejn ċatt u b’par antenni twal. Huwa qarib tal-ġurati. Matul il-ġurnata jkun moħbi qalb il-ħaxix, taħt xi injam, jew f’xi xaqq, u joħroġ bil-lejl. Jista’ wkoll iħaffer toqba fl-art li jagħmilha daru, jew inkella jsib xi toqbod oħra mħaffra minn xi annimal ieħor. L-irġiel għandhom ir-roqgħa tagħhom u jiġġieldu kull raġel ieħor li jipprova jidħol f’din ir-roqgħa.

grillu3

Il-grillu  biż-żewġ t’idbabar sofor karatteristiċi tiegħu.

Fuq daharu, fejn jaqbdu l-ġwienaħ, il-grillu raġel ikollu żewġt idbabar sofor. Ir-raġel huwa dak l-aktar li jsaffar, biex isaħħar xi grillu mara tersaq lejh ħalli  jkun ir-ragel tal-friegħ tagħha. U minn tard fil-għaxija sa kmieni filgħodu, isimgħu jsaffar.

Hemm ħafna li jitfixklu l-grillu mal-werżieq, saħansitra hemm minn lill-grillu jsejjaħlu werżieq. Dan ikun żbaljat. Filwaqt li l-werżieq kif rajna fl-artiklu ta’ qabel iżarżar, il-grillu jsaffar.

Min jaf meta konna żgħar kemm konna nżommu xi grillu raġel ġo xi bott b’ħafna toqob għan nifs, barra t-tieqa tal-kamra tas-sodda biex iwennisna matul il-lejl bit-tisfir tiegħu. Niftakar konna ntuh xi nofs tadama għall-ikel. Il-grillu jiekol minn kollox, sew jekk ikun ikel organiku, saħansitra ħaxix maqtugħ qed jitħassar, fungi, u anki xi weraq.

Illum bil-kemm tara grillu. L-aħħar grillu li rajt kien fuq il-fosos tal-Furjana fejn kont għal frisk ta’ filgħaxija. Dan intlemah minn żgħażugħ li dlonk ġera għal fuqu u b’daqqa ta’ sieq għaffġu ċatt. Minn jaf kemm ħassu kburi dak iż-żgħażugħ li bl-intelligenza ta’ bniedem irnexxilu jgħaffeġ insett daqshekk żgħir u neħħielu ħajtu. Imma hekk aħna mgħallmin!

Il-grillu raġel isaffar billi jħokk iż-żewġ ġwienaħ ta’ quddiem ma’ xulxin. Matul ix-xifer tal-ġewnaħ għandu vina li hija miksija bis-snin, qisha moxt. Meta l-grillu jgħaddi l-ġenb ta’ waħda mill-ġwienaħ matul is-snin tal-oħra, joħloq dik it-tisfira. U meta jagħmel hekk, iżomm il-ġwienaħ miftuħin ’l fuq biex il-ħoss jasal aktar. Meta t-tisfira tiegħu tkun waħda qawwija u soda, din tkun kemm biex jiġbed lejh xi mara, jew inkella biex iwiddeb lil xi grillu ieħor raġel biex ma jidħolx fir-roqgħa tiegħu. Tisfira qawwija u mgħaġġla tfisser li żewgt irġiel iltaqgħu u jkunu qed ilestu biex jiġġieldu. Għalhekk din it-tisfira għandha l-għan li tnaffar lir-raġel li jkun daħallu fl-għalqa.  Tisfira baxxa u maqtugħa tfisser li hemm mara fil-qrib, u l-għan tat-tisfira huwa biex tħajjar lill-mara tersaq biex jagħtu mħabbithom lil xulxin. Naraw li anki daqsxejn ta’ tisfira tal-grillu tintuża biex twassal messaġġ, mezz ta’ komunikazzjoni, li bl-istudju anki aħna nistgħu nifhmu xi jrid jgħid.

Il-grillu mara titgħammar fl-aħħar tas-sajf u tbid il-bajd fil-ħarifa. Hija għandha bħal labra twila fuq wara li tużaha biex tbid il-bajd u tpoġġihom taħt il-ħamrija niedja. Huwa stmat li din tbid madwar 200 bajda li jfaqqsu fi grillijiet żgħar wara ftit ġimgħat.

bolla tal-grillu

Bolla ta’ Malta li ħarġet fl-20 ta’ April 2005 li turi l-grillu 

Hemm xi pajjiżi, ngħidu aħna ċ-Ċina, fejn iżommu l-grillu f’xi gaġġa fid-djar, għaliex dan huwa meqjuż li jġib ir-risq. Imma anki f’xi pajjiżi tal-Mediterran wieħed jista’ jsib din id-drawwa. Barra minn hekk, fiċ-Ċina jagħmlu mħatri u jġelldu żewġt irġiel. L-intelliġenża tal-bniedem ma għandha l-ebda tmiem.

U hekk kull sena l-grillu jferraħna bit-tisfir tiegħu, dejjem sakemm ma jaqax vittma ta’ xi bexx velenuż li jinbexx bla ebda għan ħlief biex xi ħadd forsi jaqla’ euro, imħallas minn entitajiet pubbliċi.

Isem Malti: Grillu

Isem xjentifiku: Gryllus bimaculatus

Isem Ingliż: Two-spotted cricket

ara wkoll: Il-Werżieq http://wp.me/pL6Mk-Ll

 

aebaldacchino@gmail.com


Prezz qares li jkollna nħallsu jekk neqirdu n-naħal

September 12, 2013

orizzont

It-Tnejn, 2 ta’ Settembru, 2013

Prezz qares li jkollna nħallsu jekk neqirdu n-naħal

minn Melvin Farrugia

 

L-IMPORTANZA tan-naħal fir-rigward tal-produzzjoni tal-frott hi waħda kbira iżda ħafna drabi l-bniedem mhux qed jirrealizza dan u b’egoiżmu qed ibexx is-siġar, fil-ġirja biex dejjem jikseb aktar frott u l-qligħ minnu. Dan il-prezz għandu konsegwenza fuq in-naħal u fuq l-ambjent. MELVIN FARRUGIA tkellem mal-ekoloġista ALFRED E. BALDACCHINO biex nifhmu aktar dwar il-kwistjoni u x’inhuma n-nuqqasijiet li jistgħu jwasslu għall-qerda ta’ eko-sistema tant importanti.

aeb
L-ewwel nett staqsejna lil Baldacchino dwar l-importanza li għandhom in-naħal b’rabta mas-siġar u l-frott. L-ekoloġista spjega li dawn għandhom valur importantissimu hekk kif inhuma meqjusin bħala ‘pollinators’, jiġifieri wieħed minn dawk l-insetti li jdakkru l-fjuri.
Spjega kif meta n-naħal jidħlu biex jieħdu l-­għasel tal-fjura, huma jiċċappsu bil-pollen jew inkella t-trab tad-dakkra, u meta jmorru fuq fjura oħra u jidħlu biex jieħdu l-għasel mill-fjura, dak it-trab jeħel fil-fjura l-oħra u b’hekk tiġi ffertilizzata.
Qal ukoll li skont tagħrif li qara dwaru jirriżulta li xehda naħal iddakkar mat-tliet miljun fjura kuljum, peress li n-naħal imorru minn fuq fjura għal oħra.

Insetti li jdakkru l-fjuri

Insetti li jdakkru l-fjuri

Alfred E. Baldacchino qal li n-naħal, flimkien ma’ insetti oħrajn, huma l-aktar li jispikkaw f’dan ix-xogħol hekk kif skont studju tal-Unjoni Ewropea, huma jdakkru mat-80% tal-frott u l-ħxejjex fis-suq agrikolu. Qal li b’hekk dawn l-insetti jikkontribwixxu għal €150 biljun għall-ekonomija agrikola fis-sena.
Il-problema, skont dan l-ekoloġista, hi li llum il-bnie­dem qiegħed ifittex biex jagħmel il-qligħ malajr u biex jilħaq dan il-għan qed jipproduċi l-kimika li jbexx biha l-għelieqi. Spjega kif l-għan ta’ din il-kimika hu li telimina dawk l-insetti, annimali u ħlejjaq oħrajn li jkunu fuq l-għelieqi u li ma jgħinux biex jitkabbar il-prodott. Qal ukoll li nkella tintuża biex jiġu eliminati pjanti oħrajn, imsejħin bħala ‘ħaxix ħażin’, għax għall-bniedem ma jkollhom ebda valur kif jarahom hu.
Għaldaqstant, hu qal li l-bexx hu magħmul apposta biex jeqred dawk l-affarijiet li jistgħu jagħmlu ħsara ekonomika lill-bniedem u spjega li jekk ikollu ma jintużax il-bexx, allura l-prodott li jinħasad jaf ikun inqas u allura jkun inqas ukoll il-qligħ.
Għalhekk, Baldacchino spjega li l-għan primarju tal-bexx hu biex ma jsirx telf ekonomiku. Minkejja dan, qal li meta tintefa’ din il-kimika, il-proċess ma jkunx

Jekk wieħed iħares kif inhu mgeżwer min qed ibexx wieħed malajr jinduna l-qerda li dan jagħmel fuq il-flora u l-fawna li jiġu f'kuntatt miegħu.

Jekk wieħed iħares kif inhu mgeżwer min qed ibexx wieħed malajr jinduna l-qerda li dan jagħmel fuq il-flora u l-fawna li jiġu f’kuntatt miegħu.

wieħed selettiv u kulma jmiss magħha jmut. Qal ukoll li dan tant jagħmel ħsara, li anke l-bniedem jekk ibexx u jieħu n-nifs tal-kimika fina, taf taffettwah ħażin f’ġismu. Sostna li din tista’ twassal ukoll għall-kanċer hekk kif inhi kimika velenuża.
Dwar il-proċess meta jingħata l-bexx, l-ekoloġista qal li l-insetti kollha li jiġu f’kuntatt ma’ din il-kimika jmutu u għalhekk in-naħal li jmorru jdakkru l-fjuri ta’ dawn il-pjanti jispiċċaw mejtin jekk jiġu f’kuntatt magħha. Fil-fatt, qal li jkun hemm uħud minnhom li lanqas jilħqu jaslu lura lejn ix-xehda. Barra minn hekk, fiehem li n-naħal jieklu t-trab tad-dakkra, u jitimgħu bih liż-żgħar tagħhom (duqqajs) ukoll. Qal li dan it-trab ikun qiegħed imċappas b’din il-kimika tossika u meta jikluh iż-żgħar jivvelenaw lilhom infushom b’din il-kimika.
Baldacchino semmielna studju li sar fl-Istati Uniti, fejn qal li nstab li ċertu ‘pollen’ li kien qed jinġabar min-naħal f’ċerta nħawi, kien fih ma’ 21 tip ta’ kimika differenti li tintuża fil-bexx. Qal ukoll li fl-istess rapport kienet ħarġet konklużjoni li dan il-fattur qed jikkaġuna speċi ta’ fenomenu msejjaħ colony collapse disorder fejn kolonja tan-naħal tmut f’daqqa kollha kemm hi. Kompla jispjega li fix-xitwa ta’ bejn l-2012 u l-2013 intilfu 31% tax-xehdi tan-naħal u fi stat wieħed intilfu 60% minn dawn ix-xehdi. Qal ukoll li mill-istudji qegħdin jaslu għall-konklużjonijiet li l-bexx u l-kimika li jkollu, il-mod kif in-naħal idakkar u kif jiekol it-trab tad-dakkra huma l-mod kif il-kolonja qiegħda tisparixxi f’daqqa.

bee-dead-2Barra minn hekk, qal li sabu li ċerta naħal li kienu qegħdin jirgħu fuq fjuri slavaġ u mhux imbexxin xorta waħda kellhom l-effett tal-kimika fil-bexx. Spjega dan billi qal li l-kimika tant kemm hi fina li tinfirex b’naqra riħ.

Għaldaqstant, Baldacchino qal li wieħed jistaqsi jekk din il-miżura hix waħda għaqlija, li biex iżżid il-qligħ mill-prodott jingħata l-bexx, b’tali mod li

bee-dead-1qiegħed joqtol eko-sistema li hi imprezzabbli. Staqsa wkoll li kieku m’hawnx in-naħal biex idakkru l-fjuri, min kien se jdakkarhom? Mistoqsi dwar il-fatt li jekk ma titfax bexx allura jkun hemm annimali li jattakkawlek il-prodott, Baldacchino qal li l-bexx hu soluzzjoni għal żmien qasir, li l-bniedem qed juża għax tant miexi ħajja mgħaġġla li mhux lest li jistenna. Minkejja dan, qal li wieħed irid jistaqsi jekk dan ix-xogħol hux wieħed sostenibbli. Staqsa jekk jagħmilx sens li biex iddaħħal aktar flus għax tbexx, fit-tul qiegħed tkisser sistema ekoloġika li l-valur u x-xogħol tagħha huma tant prezzjużi. Semma wkoll kif meta n-naħal idakkar, dan ma jżommilniex flus u qal li meta qegħdin neqirdu n-naħal qegħdin neqirdu sistema naturali. Barra minn hekk, semma kif inkunu qegħdin nitilfu l-għasel li jipproduċu, jiġifieri nitilfu wkoll mill-lat ekonomiku.

bee-dead-5
Saħaq li b’dan il-mod qegħ­din inpoġġu f’periklu sistema li lilna qiegħda taqdina b’xejn ħalli għal mument temporanju naqilgħu aktar flus. Staqsa jekk dan jagħmilx sens u qal li min-naħa tiegħu jħoss li dan hu egoiżmu sfaċċat li persuna taħseb li bħalissa qiegħda taqla’ l-flus, filwaqt li ma taħsibx fuq jekk il-ġenerazzjoni ta’ għada hix se tkun f’pożizzjoni li tista’ tkompli tgħix fis-sistema ta’ biodversità li ngħixu fiha llum.

Fakkar ukoll kif skont ċerti prinċipji li joħorġu mill-Konvenzjoni tad-Diversità Bioloġika li kienet saret fil-Brażil u li Malta hi msieħba fiha, jissemma li għandu jsir użu sostenibbli. Fisser li jekk dak li tkun qiegħda tagħmel din il-ġenerazzjoni, ma jippermettix lill-ġenerazzjonijiet ta’ għada li jużaw u jgħixu fl-istess ambjent ta’ biodiversità li ngħixu fiha llum, allura dan ma jkunx sostenibbli. B’din ir-rata, Baldacchino qal li qegħdin naraw li l-kwistjoni tal-bexx mhijiex sostenibbli għax qiegħda tkisser eko-sistema li mingħajrha ma ngħaddux.

L-ekoloġista fakkar kif l-istess Albert Einstein kien sostna li jekk in-naħal jinqerdu minn wiċċ id-dinja l-bniedem għandu biss erba’ snin jgħix, tant kemm hi kbira d-dipendenza tagħna fuq din l-eko-sistema fejn in-naħal idakkru. Biex jagħti eżempju, semma kif f’wieħed mir-reġjuni taċ-Ċina kien hemm ġnien bis-siġar tal-frott u wara li dawn ġew imbexxin biex jieħdu aktar frott minnu, mietu n-naħal kollha li kien hemm fil-ġnien. Biex isolvu l-problema li nqalgħet, kellhom jimpjegaw nies bil-pinzell biex joqogħdu jdakkru huma kull fjura.

Qal li dan hu r-riżultat perikoluż u l-ħsara li qed jagħmel il-bexx. Sostna li jekk in-nies ikollhom imorru biex idakkru s-siġar ma jagħmlux dan ix-xogħol b’xejn u money-1għalhekk il-prodott kieku jispara fil-prezz. Mill-aspett soċjali, Baldacchino qal li jinkwetah ħafna l-fatt li l-qligħ li qed jaqla’ min qiegħed ibexx, qed jitħallas parti minnu mis-soċjetà u mill-ambjent.
Bil-każ taċ-Ċina bħala eżempju, Baldacchino qal li jekk il-prodott ġie aktar ogħli peress li n-nies kellhom joqogħdu jdakkru, allura l-prezz mar fuq is-soċjetà u l-ħsara tal-bexx mar fuq l-ambjent. Kompla jsostni li aħna parti minn dan l-ambjent u bħalma l-annimali għandhom bżonn id-dawl tax-xemx u l-ilma nadif, aħna ma ngħaddux mingħajr l-annimali u l-ħlejjaq ta’ madwarna. Sostna li aħna parti minn din in-nisġa u mill-eko-sistema u qal li ma rridux noqogħdu naħsbu li għax aħna intelliġenti, allura l-eko-sistema se taffettwana b’mod differenti. Qal li fil-verità n-natura u l-eko-sistema lil bniedem m’għandhomx bżonnu u bih u mingħajru jibqgħu għaddejja. Saħansitra qal li probabbli tkun sitwazzjoni fejn mingħajr il-bniedem jgħaddu aħjar.

Alfred Baldacchino qal li l-bniedem għandu bżonn l-eko-sistema biex jgħix, iżda sostna li l-egoiżmu u l-ġirja għall-materjaliżmu ta’ dawn iż-żminijiet qiegħda tkisser kollox u tpoġġi l-eżistenza tal-bniedem f’periklu.

Fid-dawl ta’ dak kollu li qalilna Baldacchino, staqsej­nieh dwar x’tista’ tkun is-soluzzjoni għal din il-problema. Hu qalilna li l-eko-sistema tiddependi mill-ikel u li jekk ikun hemm inqas ikel, allura ċerta speċi ma jikbrux u ma jiżdidux, inkluż ukoll

Il-bexx joqtol ukoll insettili jagħmlul-ġid.

Il-bexx joqtol ukoll insetti li jagħmlul-ġid.

il-bniedem. Spjega kif meta aħna nikkultivaw l-uċuħ tar-raba’, aħna nkunu qegħdin inpoġġu ċerti prodotti li għal ċerta speċi ta’ annimali hu ikel. Għalhekk qal li peress li jkun hemm aktar ikel, dawn aktar jiżdiedu.

Minkejja dan, hu spjega kif f’kull eko-sistema kulħadd ikollu l-predatur tiegħu li jiżdiedu wkoll meta l-insetti li jiddependu fuqhom ikunu żdiedu. Qal li eżempju prattiku hu dak tal-barbaġann li jiekol il-ġrieden. Sostna li jekk ikun hemm mitt ġurdien, allura l-popolazzjoni tal-barbaġann hi limitata biex tgħix fuq mitt ġurdien, imma jekk dawn jiżdiedu bl-eluf allura hemm aktar x’jieklu u l-popolazzjoni tal-barbaġann tiżdied.

Saħaq li hu l-ikel li jiddetta l-popolazzjoni tal-predatur u allura qal li fejn għandek għalqa bl-uċuħ tar-raba kkultivat, dan hu ikel għal min jgħix fuqu. F’eżempju ieħor semma kif hawn Malta hawn ħafna siġar tal-frott li minħabba ċerta mard inbixxuhom. Qal li xi kultant ninsew li dawn iċ-ċerta ħlejjaq ikun aktar faċli li jirreżistu u jaddattaw għal dik il-kimika u fil-fatt minn perjodu għal ieħor ikollna
ladybirdbżonn insaħħu d-doża għax jiġu reżistenti għaliha. Min-naħa l-oħra, fakkar kif fuq dawn is-siġar fi żmienu kien ikun hemm in-nannakoli li kienu jieklu dawn il-briegħed tal-weraq. Qal li meta beda jintefa’ l-bexx, dan beda joqtol ukoll lin-nannakola u allura dawn ġew imħarsin mill-predatur tagħhom li beda jinqatel u sprejjati b’kimika li bil-mod bdew jirreżistuha.

L-ekoloġista qal li f’ċerti pajjiżi, u ma jafx għalxiex f’Malta ma jsirx l-istess, jiġu imkabbra l-predaturi biex jikber l-ammont tagħhom. Qal li ma jifhimx kif hawn Malta kultant naħsbuna inferjuri, u ma nipprovawx nagħmlu l-istess. Sostna li nistgħu faċilment inrabbu n-nannakoli u mbagħad nitilquhom fuq il-prodott minflok il-bexx.

Baldacchino qal li ovvjament dan ma jaqbilx għal min jipproduċi l-bexx. Sostna li
poison-sign-3dawn huma kumpaniji multinazzjonali kbar li l-interess tagħhom hu li jipproduċu u ma jinteressahomx mill-eko-sistema.

Semma kif dawn jagħmlu abbuż mis-sistema, bl-iskuża li l-bniedem għandu bżonn l-ikel. Qal li jgħidu li qegħdin jgħinu lill-bniedem biex isib l-ikel iżda mbagħad l-għan primarju tagħhom hu li jagħmlu l-flus. B’hekk sostna, li minflok it-tkabbar in-nannakoli, qegħdin nimportaw il-kimika bi flus sejrin barra l-pajjiż. Saħaq ukoll li l-bexx qegħdin nistmgħuh aħjar milli kieku jkollna l-predatur tal-ħlejjaq li jeqirduh b’xejn.

Għalhekk qal li ta’ min nistaqsu lilna nfusna dwar x’inhu l-akbar gwadann għall-bniedem u għas-soċjetà, jekk hux li nużaw metodi li jagħtuna aktar flus għal dak il-ħin u bir-riperkussjonijiet jiġu ffaċċjati għada u llum? Qal li jekk nimxu kemm, kemm iktar bil-mod jista’ jkollna l-istess prodott u nkunu qegħdin ngħinu wkoll lill-eko-sistema biex tibbilanċja waħedha.

Staqsejna lil Alfred Baldacchino dwar il-miżuri li qegħdin jittieħdu biex jiġi eliminat il-bexx, iżda fit-tweġiba tiegħu wera li kien ferm iddiżżappunat. Fil-fatt, hu qal li
sprayer-8mhux talli m’aħniex nieħdu miżuri effettivi, talli qegħdin inkomplu niggravaw is-sitwazzjoni. Qal li dan qed jiġri minħabba l-iżvilupp b’rata mgħaġġla u sostna li l-entitajiet uffiċjali ma jkunux qegħdin ileħħqu. Għalhekk, hu qal li ġeneralment il-kontroll isir wara li tkun saret il-ħsara.
Fost l-oħrajn, semma kif ġieli tara nies ibexxu bit-tankijiet fuq daharhom madwar it-toroq. Qal li dawn ikunu qegħdin joqtlu kollox, fosthom il-ħaxix li jgħidulu ħażin. Qal li dan fil-verità mhu ħażin xejn għax fih il-fjur u l-insetti jmorru jdakkruh ukoll. Qal li anke n-naħal jmur fuqu għax ma joqgħodx jagħżel bejn jekk il-pjanta tkunx waħda selvaġġa jew inkella ‘ħaxixa ‘ħażina’. Sostna li meta dan il-ħaxix insejħulu ħażin inkunu qegħdin nuru l-mentalità negattiva u n-nuqqas ta’ apprezzament li għandna. Qal li ħażin m’hawn xejn u sostna li kulma hawn ħażin hi l-mentalità tal-bniedem. Spjega li fil-ħaxix selvaġġ hemm eko-sistema żgħira, li tikkonsisti f’ċerti insetti u xagħat ta’ insetti bħal tal-friefet. Kompla jispjega li meta jintefa’ l-bexx u jinqatel dan il-ħaxix, miegħu tkun inqatlet ukoll dik l-eko-sistema żgħira.

Dwar il-bexx, Alfred E. Baldacchino qal li dan qed isir minn flus il-poplu hekk kif jitħallas mill-kunsilli lokali jew inkella mill-Gvern ċentrali. Qal li ħadd ma jmur ibexx għall-gost u min jagħmel dan ix-xogħol qed jaqla’ l-flus talli jmur ibigħ il-prodott u talli jkun wettaq ix-xogħol. Qal li ma jistax jifhem kif ġieli ra nies ibexxu f’passaġġi fil-kampanja u staqsa x’fihom ħażin dawn il-ħxejjex li jikbru u jagħmlu l-fjur mingħajr ma ssaqquhom. Qal li dan kollu hu ġirja sfrenata għall-materjaliżmu u għall-flus li bih bil-mod qegħdin neqirdu lilna nfusna. Żied jgħid li sfortunatament min qed jagħmel dan m’għandux viżjoni twila u qed iħares lejn il-ħajja tiegħu mingħajr ma jimpurtah mill-ħajja li għad trid tiġi warajh. Qal li kif jgħid proverbju Afrikan, id-dinja tagħna mhix aħna nħalluha lil ta’ warajna imma ta’ warajna silfuhielna.

Staqsa jekk fil-fatt aħna rriduhiex din il-ħsara li qegħdin nagħmlu għal gwadann momentarju u jekk ma rriduhiex allura x’qegħdin nagħmlu biex inwaqqfuh. Minkejja dan, Baldacchino qal li kulħadd ifesfes fil-widnejn u jgħidlek li għandek bee-dead-4raġun, iżda mbagħad meta niġu fil-mument tal-prova kulħadd iġib l-iskużi.
Spjega li s-soluzzjoni fit-tul għandha tkun li wieħed jara li l-attivitajiet li jagħmel ikunu sostenibbli. Qal li ma tistax tagħmel attività li jkollha prezz moħbi li tħallsu s-soċjetà u jħallsu l-ambjent.

Dwar il-miżuri li qegħdin jittieħdu fil-preżent, Baldacchino qal li dawn huma ftit jew kważi xejn. Qal li mhux biss irid ikun hemm il-liġijiet, iżda sostna li dawn iridu jiġu inforzati bis-serjetà, li jrid ikun hemm edukazzjoni dwar kif wieħed għandu jġib ruħu b’dawn il-kimiċi u dwar il-ħsarat li qed jagħmlu u li rridu nħarsu wkoll lejn il-ġenerazzjoni ta’ għada.

Staqsa jekk aħniex qegħdin nagħmluhom dawn l-affarijiet, filwaqt li qal li l-inforzar f’dan il-qasam jeżisti biss fuq il-karta, imma fil-prattika ma jsirx. Qal li hi daqqa ta’ sikkina għalih meta jkun għaddej mit-toroq, eżempju meta jkun dieħel lejn l-ajruport, u jara li taħt is-siġar ibexxu biex ma jikbirx dan il-ħaxix. Qal li mal-ħaxix sprayer-4tkun inqerdet ukoll eko-sistema u l-ħajja tal-madwar li titħaddan fiha. Semma wkoll kif fuq il-Wied il-Għasel, fejn iċ-ċimiterju ta’ Ħal Lija u ħdejn il-Fawwara fi triq fil-kampanja qed ukoll jingħata l-bexx. Qal li dan hu ġenn, li qed jippermetti lil min jixtieq jabbuża mill-mentalità fqira dwar dawn l-affarijiet, biex jagħmel gwadann tiegħu stess, iżda bi prezz qares għas-soċjetà u għall-ambjent.


Ilek ma tara xi nannakola?

July 5, 2011

21 ta’ Ġunju 2011

Ilek ma tara xi nannakola?

Alfred E. Baldacchino

Niftakar meta konna żgħar, u bdejna nmorru l-iskola, konna nqattgħu ħin infittxu n-nannakoli u filwaqt li narawhom telgħin ma’ subgħajna konna ngħidulhom: Nannakola, Nannakola, mur l-iskola, ġib is-siġġu u ibda għola, ġib il-pinna u l-klamar, ħalli npinġu ras ta’ ħmar.  Kemm kienu żminijiet sbieħ!

Illum sfortunatament nistgħu npinġu ras ta’ ħmir kemm irridu, imma biex insibu nannakola mhux daqshekk faċli daqs kemm kien dak iż-żmien.  Fejn marru dawk in-nannakoli kollha?

Hemm ħafna tipi ta’ Nannakoli.  Dawn huma kollha tip ta’ ħanfus, u nsibu dawk sofor bit-tikki suwed, dawk suwed bit-tikki ħomor, ħomor bit-tikki suwed. Saħansitra hemm ħomor b’numru ta’ tikkek differenti: dawk li għandhom żewġ tikki, u dawk li għandhom seba’.  Hemm oħrajn li huma oranġjo bit-tikki suwed. Dawn in-nannakoli jieklu jew mell u briegħed tal-pjanti, għalkemm xi wħud jieklu l-ħaxix, bħal dawk li jinstabu fuq il-Faqqus il-Ħmir.

Nannakola tal-faqqus il-hmir

Dawk li huma predaturi u jieklu l-mell u l-briegħed tal-pjanti, huma ta’ għajnuna kbira għall-bniedem u għall-ekosistema, għaliex iżommu l-bilanċ bejn il-pjanti u dawk li jagħmluhom il-ħsara.  U hekk il-bniedem għandu għajnuna kbira minn għand dawn il-nannakoli għaliex ma jħallas xejn ta’ din l-għajnuna u aktar ma jkun hemm ikel aktar ikun hemm nannakoli.

In-Nannakola tas-seba' tikki

Imma sfortuntament, il-bniedem ħaseb li jekk ibexx kimika valenuża fuq il-mell u l-briegħed tal-pjanti, ikun jista’ jaħsed aktar frott. Ma għarafx li din il-kimika ma toqgħodx tagħżel l-insetti li jagħmlu l-ġid u dawk li jagħmlu l-ħsara imma toqtol kollox, u hekk in-nannakola llum saret rari ħafna wara snin ta’ bexx kontinwu.

Kif nafu illum huma ħafna dawk il-pajjiżi li qegħdin jifhmu li hemm bżonn li wieħed jiżen u jagħraf l-impatti li l-attivitajiet tal-bniedem jista’ jkollhom fuq in-nisġa naturali.  Dawn qegħdin jaraw ukoll li mhux biżżejjed li wieħed iqis il-profit immedjat biss mingħajr ma jaraw l-impatt negattiv, anki f’perijodu imbiegħed, li dawn jista’ jkollhom fuq il-ħlejjaq, l-ambjent naturali, u anki fuq il-bniedem stess. L-għajnuna li kienet ittina n-nannakola fil-kontroll tal-briegħed tal-pjanti llum kważi għebet għalkollox. U dan wassal ukoll biex kellha tiżdied id-doża ta’ bexx kimikali.  U l-impatt tagħhom ukoll kiber għaliex minbarra li kważi qerdu għal kollox il-predatur bħan-nannakola u insetti oħra li jiċċapsu b’dan il-bexx, bħal ngħidu aħna n-naħal li jdakkru l-fjuri u jagħmlu l-għasel.  U l-bexx li jaqa’ fl-art jew li jinġarr mir-riħ, ukoll għandu impatt f’postijiet oħra li ma kienux fil-mira oriġinali.  Saħansitra xi ftit jispiċċa jinġarr mill-ilma u jsib ruħu anki fl-ilma tal-pjan.

l-ikel taln-Nannakola - il-brieghed tal-pjanti

Dawk il-pajjizi li fehemu li hemm bżonn li wieħed iħares aktar fil-bogħod, speċjalment meta juża kimika li toqtol, marru pass aktar il-quddiem għaliex fl-irziezet esperimentali tagħhom, għamlu studju xjentifiku biex jibdew ikabbru n-nannakola ta’ pajjiżhom biex imbgħad dawn jitqassmu jew jinbiegħu biex jintelqu fir-raba’ fejn ikunu jistgħu jikkontrollaw il-mell u l-briegħed tal-pjanti. Dan mhux biss għen biex ma ssirx ħsara lill-ambjent u hekk ma jkomplux jinqerdu ħlejjaq importanti, speċjalment in-nannkola u insetti oħra li jdakkru l-fjrui tal-pjanti, imma anki biex jintefqu anqas flus u riżorsi oħra li ġħandhom benefiċċju kemm soċjali u ambjentali. X’taħseb?

U int, ilek ma tarx xi nannakola mill-ħomor tas-seba’ tikki?

aebaldacchino@gmail.com