Fjuri indigeni Maltin 7 – Is-Sempreviva ta’ Għawdex


NewsBook

L-Erbgħa, 26 ta’ Awwissu, 2015

Sempreviva ta’ Għawdex

Alfred E Baldacchino

Sempreviva-ta'-Għawdex---habita3t

L-ambjent naturali tas-Sempreviva ta’ Għawdex

Fil-gżejjer Maltin sal-lum nafu bi 18-il speċi ta’ fjuri slavaġġ li huma endemiċi, jiġifieri li jinstabu jikbru biss fil-gżejjer Maltin u mkien aktar fid-dinja. Waħda minn dawn hija s-Sempreviva ta’ Għawdex. Din il-pjanta endemika tikber biss fil-għarb (punent) ta’ Għawdex, u hawn tikber biss fuq il-Blata tal-Ġeneral fid-Dwejra u mal-uċuħ weqfin tal-irdumijet tal-madwar fuq il-baħar. Jingħad li darba kienet tikber ukoll f’xi nħawi ewlenija f’Ħad-Dingli, imma llum ma għadhiex tinstab.

Sempreviva-ta'-Għawdex---habita2t

Il-weraq u l-fjuri tas-Sempreviva ta’ Għawdex.

Is-Sempreviva ta’ Għawdex hija arbuxell li tħobb  Ix-xemx u li togħla minn 30 sa 70 ċm. Tikber b’ ħafna friegħi fuq zokk li jkun iffullat bil-weraq.  Il-weraq ikunu forma ta’ lanza żgħira dritta ’l fuq li fuq il-wiċċ tagħhom ikollhom bħal xagħar li jtihom id-dehra fiddiena tagħhom. Imma meta jkunu mxarrba jidhru ħodor. L-għan ta’ dan ix-xagħar fin huwa biex jgħin  lill-pjanta mill-irjiħat qawwija u anki minn nixfa fis-sajf u hekk jgħinhom biex ma jinxfux.

Il-fjuri tagħha huma sofor forma ta’ bukkett żgħir li jkun fih numru ta’ fjuretti tawwalin żgħar li għandhom riħa ta’ kari (curry). Il-fjuri jidhru bejn Mejju sa Ġunju.

Meta dawn jinqatgħu jżommu l-kulur tagħhom għal numru ta’ snin, u għalhekk l-isem xjentifiku tagħha huwa sempreviva.

B’diqa wieħed jgħid li din il-pjanta importanti fil-gżejjer Maltin dejjem qed tonqos fis-selvaġġ. Is-Sempreviva ta’ Għawdex hija mhedda, kemm minhabba li ma għandiex firxa wiesgħa fejn qed tikber, kif ukoll minħabba kemm nuqqas ta’ għarfien u t-telf tal-ambjent tagħha. Dan minkejja li din il-pjanta titnissel bl-ebda tbatija.

Biċċiet mill-irduminjiet fejn tikber ġieli jaqgħu fil-baħar minħabba t-tħabbit tal-mewġ.  Dawn jiġu wkoll mgħejjuna min numru tat-theżżiż mill-furnelli li jintużaw fil-barrieri ta’ biswit. It-trubien li jtiru mill-barrieri l-aktar fil-ġranet tas-sajf xejn ma jgħinu lanqas, kif ma jgħinx l-anqas l-iskart li jitfa’ l-bniedem fl-inħawi fejn tikber.

L-apprezzament tal-bniedem ma jistax ikun aktar fqir. U dan narawh minn numru ta’ pjanti invażivi li qed jiddaħħlu minn barra u jintużaw fl-hekk imsejjaħ ‘landscaping’ imħallas minn flus pubbliċi, bħal ngħidu aħna s-swaba tal-Madonna, l-agave American, mgħejjuna mill-bajtar tax-xewk, u siġar tat-tin li jikbru fl-irdumijiet. Il-bini biswit ukoll għandu l-impatt negattiv tiegħu.

Sempreviva-ta'-Għawdex---fjuri

Dehra mill-viċin tal-fjuri tas-Sempreviva ta’ Għawdex.

Minħabba f’hekk, din il-pjanta endemika, ewlenija u mhedda fil-gżejjer Maltin  hija mħarsa bir-regolamenti kemm nazzjonali kif ukoll internazzjonali. Avviż Legali 311 tal-2006 għall-ħarsien tal-flora u tal-fawna Maltija jħares lis-Sempreviva ta’ Għawdex u hekk “ebda persuna ma għandha deliberament tiġbor, tikkollezzjona, taqta’ taqla’ mill-għeruq, tiddistruġġi, jew tikkaġuna ħsara b’xi mod”.

Barra minhekk l-ambjent naturali tagħha fid-Dwejra huwa ddikjarat bħala Wesgħa  Speċjali ta’ Konservazzjoni (SAC – Special Area of Conservation) biex b’hekk kemm il-pjanta nnifisha, kif ukoll l-ambjent naturali tagħha jkunu mħarsa. U l-Blata tal-Ġeneral fejn tikber, hija wkoll Riserva Naturali, fejn ħadd ma jista’ jitla’ ħlief għall-għanijiet xjentifiċi.

Tant hija mhedda s-Sempreviva ta’ Għawdex li hija wkoll imniżżla fil-Kiteb l-Aħmar ta’ Malta (Red Data Book).

Min-naħa Internazzjonali tinstab ukoll fil-lista numru I tal-Konvenzjoni ta’ Berna tal-Kunsill tal-Ewropa, dwar il-ħarsien tal-ħajja Selvaġġa u l-Ambjenti Naturali ta’ l-Ewropa,  kif ukoll ġiet miżjuda fi skedi tad-Direttiva tal-Ambjent Naturali tal-Unjoni Ewropea meta Malta ssieħbet fl-2004.

Skeda II tad-Direttiva tal-Unjoni Ewropea tiġbor fiha speċi ta’ annimali u ta’ pjanti li huma ta’ interess għall-Komunità Ewropea u li għalhekk il-ħarsien tagħhom jeħtieġu li jiġu dikjarati Wesgħat Speċjali ta’ Konservazzjoni (SAC) fejn jinstabu.

Skeda V tad-Direttiva tal-Unjoni Ewropea tiġbor fiha speċi ta’ annimali u pjanti li huma ta’ interess tal-Komunità Ewropea li għandhom ħtieġa ta’ ħarsien strett.

Minħabba li tant hija mhedda hija wkoll imniżżla fil-lista tal-Unjoni Internazzjonali għall-Ħarsien tal-Natura (IUCN – International Union for the Conservation of Nature).

Iżda dan waħdu mhux biżżejjed. Hemm bżonn aktar immanniġġar tal-post, infurzar tal-liġi, aktar riċerka, u aktar komunikazzjoni, edukazzjoni u tisħiħ tal-kuxjenza pubblika dwar dan.

Skont l-obblilgi ta’ Malta bħala sieħba fl-Unjoni Ewropea, kull sit li ġie ddikjarat bħala Wesgħa Speċjali ta’ Konservazzjoni (SACs) għandu jiġi mmaniġġjati sa sitt snin mid-dħul fl-UE. Fl-ewwel u t-tieni ġimgħa ta’ Awwissu 2015, kien hemm l-aħħar konsultazzjoni pubblika dwar dawn. Wieħed jittama’ li meta dawn jiġu approvati jibdew jittieħdu il-passi biex:

Sempreviva-ta'-Għawdex---mhedda

Is-Sempreviva ta’ Għawdex mhedda mis-swaba tal-Madonna, pjanta invażiva.

  • L-ispeċi invażivi lil qed jħeddu lill-pjanti endemiċi f’dawn il-wesgħat, fosthom is-Sempreviva ta’ Għawdex, jiġu eleminati, l-aktar is-swaba tal-Madonna li qed toħnoq lis-Sempreviva ta’ Għawdex bħalma qed toħnoq pjanti slavaġġ fi nħawi oħra. Sfortunatament din il-pjanta għadha qed titħawwel fl-hekk imsejħa ‘lanscaping’ u hekk hemm bżonn li l-Ministru tal-Trasport u l-Landscaping, li huwa responsabbli għal dan,  jiġi mġiegħel biex iwaqqaf din il-ħsara ekoloġika .
  • Jitħejja programm ta’ azzjoni biex is-Sempreviva ta’ Għawdex (u speċi oħrajn rari u mhedda) jibdew jiġu mnissla u jintużaw madwar il-pajjiż minflok dawk il-ħafna speċi importati ukoll imħallsa minn flus pubbliċi, li qed jagħmlu ħafna ħsara lill-ekosistema Maltija.
  • Isir pjan ta’ immaniġġar tal-post fejn tikber is-Sempreviva ta’ Għawdex biex jikkontrolla t-tgħaffiġ u t-tqaċċit tagħha bla kontrol li jeżisti llum, kemm mill-Maltin kif ukoll mit-turisti.
  • Isiru studji u monitoraġġ biex jinstabu l-għala din l-ispeċi endemika qed tonqos fis-selvaġġ.
  • l-attività kummerċjali fid-Dwejra, anki dik turistika, issir b’mod sostenibbli biex din il-pjanta unika fid-dinja ma tinqeridx.

Wieħed jittama’ li jibda’ jara din il-pjanta endemika Maltija mħawla kemm f’postijiet urbani kif ukoll fil-ambjenti naturali xierqa, dejjem  bl-approvazzjoni tad-Direttorat għall-Ħarsien tal-Ambjent, kemm biex titqajjem aktar kuxjenza pubblika lejha, kif ukoll biex ikollha aktar ħarsien u ma tinqeridx minn wiċċ id-dinja.

Isem Malti: Sempreviva ta’ Għawdex

Isem xjentifiku: Helichrysum melitense

Isem Ingliż: Maltese Everlasting

ara wkoll:

Fjuri indigeni Maltin 6 – Għajn is-serduq http://wp.me/pL6Mk-QR

Fjuri indigeni Maltin 5 – It-Tengħud tax-Xagħri http://wp.me/pL6Mk-N4

Fjuri indigeni Maltin 4 – It-Tengħud tas-siġra http://wp.me/pL6Mk-Mp

Fjuri indigeni Maltin 3 –Il-Kappar http://wp.me/pL6Mk-Kp

Fjuri indigeni Maltin 2 – Kromb il-Baħar http://wp.me/pL6Mk-Jw

Fjuri indigeni Maltin 1 – Il-Ħannewija http://wp.me/pL6Mk-ua

Discovering wild flowers at Dingli http://wp.me/pL6Mk-uB

aebaldacchino@gmail.com

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: