Happy Christmas & a Happy New year 2018

December 14, 2017

Nixtiequ l-Milied hieni u s-sena l-ġdida 2018 mimlija risq u barka lil dawk kollha li taw l-għajnuna tagħhom, b’xi mod jew ieħor, għall-ħarsien u l-apprezzament aħjar għall-ambjent naturali tagħna lkoll, kif ukoll li dawk li għadhom xettiċi dwar il-ħtieġa ta’ aktar responsabbiltà għal-ħarsien tal-ekosistema li aħna lkoll niddependu minnha.

J’Alla s-sena l-ġdida 2018 issibna naħdmu aktar flimkien id f’id għal dan il-għan biex inserħu moħħna li l-ispeċi tagħna l-bnedmin tkun tista’ tkompli toktor fuq din l-unika u mirakolużi pjaneta tagħna lkoll.

_________________________________

We would like to wish a very happy Christmas and a blessed and peaceful to new year 2018 to all those who gave their support, and helped in their own way for the protection and better appreciation of our natural environment, and also for those who are still a bit skeptic about such responsibility and the need for more responsibility to protect and conserve the ecosystem on which we all depend.

May the new year 2018  see everybody working more hand in hand towards efforts which will ensure the survival of our own species on this unique and wonderful planet Earth.

Advertisements

Fjuri indiġeni Maltin 9 – In-narċis

December 11, 2017

In-narċis

Alfred E. Baldacchino

It-Tnejn, 11 ta’ Diċembru, 2017

In-narċis jagħmel parti mill-familja Amaryllidaceae, familja li tiġbor fiha speċi ta’ pjanti li ma jagħmlux injam, li jikbru minn sena għal sena fil-biċċa l-kbira tagħhom minn basla. In-narċis huwa speċi indiġena għall-Mediterran, għalkemm ġiet meħuda f’numru ta’ pajjiżi oħra fejn bdiet tikber fis-selvaġġ waħeda.

In-narċis huwa indiġenu wkoll għall-gżejjer Maltin u huwa komuni. Wieħed jista’ jiltaqa’ miegħu f’għelieqi, fil-widien, fi rqajja mhux maħduma bil-blat.

Il-fjura tan-narċis għandha sitt petali bojod, ovali wiesgħa, u f’nofsha għandha tazza qisa’ kuruna safra li tkun wiesgħa darbtejn aktar milli tkun għolja. Il-fjura tkun bejn 20 sa 40 mm diametru. Din tikber fuq magħseb li jista’ jogħla minn 30 sa 45 ċm. Fuq dan il-magħseb jista’ jkun hemm sa madwar tmien fjuriet, kollha jserħu fuq għonq żgħir, f’forma ta’ umbrella ħerġin minn fomm wieħed, jħarsu ‘l barra u kemmxejn imdendlin l-isfel. Huma għandhom riħa ħelwa tfuħ ħafna.

Ġot-tazza f’nofs kull fjura jkollha sitt għenuq qosra, ta’ żewġ daqsijiet, li fuqhom iġorru l-boroż bl-għabra tad-dakkra. In-narċis jidher għall-ħabta ta’ Ottubru sa Frar. Il-fjura għanda ħajja qasira ħafna.

Il-weraq joħroġ mill-basla. Dan huwa rqiq u ċatt qisu żigarella wiesgħa minn 3 sa 15-il mm,  u li jista’ jkun twil sa 40 ċm. Il-lewn ta’ dan il-weraq huwa jew aħdar jew aħdar jgħati fil-blu.

il-partijiet tal-pjanta tan-narċis

Meta l-fjura tiddakkar, jiġifieri l-għabra tad-dakra minn fuq l-għenuq żgħar bil-għajnuna tal-insetti, bħal ngħidu aħna, in-naħal, tasal fl-ovarju fejn ikun hemm l-għenieqed tal-bajd, tifforma l-frotta. Ġo din il-frotta jkun hemm iż-żerriegħa. Din il-frotta issir qisha bajda żgħira żengulija li meta tinxef tinqasam u titfa’ ż-żerriegħa sewda ta’ ġo fiha ‘l barra.

kif iż-żerriegħa tittajjar mill-frotta tan-narċis

Wara li jinxfu l-fjura u l-weraq, u ż-żerriegħa tkun waqgħet fil-madwar, il-basla taħt l-art torqod, u l-għeruq tagħha jiġbduha aktar l-isfel fil-ħamrija. Il-basla tkun kemmxejn ovali, ġejja għall-ponta u miksija b’kisja kannella. Ġo fiha din taħżen kemm karboidrati kif ukoll ilma. Il-basla terġa tqum is-sena ta’ wara. Dan jgħin lin-narċis kontra r-ragħa tal-annimali, kif ukoll iħarisha minn nixfa u s-sħana tax-xhur tas-sajf.

Meta terġa tasal il-ħarifa, il-weraq u l-magħseb jitfaċċaw fuq wiċċ l-art wara li joħorġu mill-basla.

 

In-narċis kienet waħda mill-ewwel fjuri selvaġġi li kienet tiġi mkabbra għall-bejgħ, kemm bħala fjura kif ukoll bħala pjanti li minna kien jittieħed likwidu li jkollu l-karatteristiċi tal-fwieħa tal-pjanta (essential oils). Dan l-aktar li kien issir fi Franza fejn kien jintuża għall-fwieħa, għas-sapun, għall-kosmetiċi, u anki biex jagħti togħma lill-ikel u x-xorb, kif ukoll biex iżid ir-riħa tal-inċens u prodotti oħra tat-tindif tad-dar.

Anki hawn Malta in-narċis kien jinqata’ bi kwantitajiet kbar, u tfal kienu ta’ spiss ikunu fit-triqat ibiegħu bukketti tan-narċis. Dan ma tantx kien jgħin lin-narċis għaliex kif nafu kull fjura maqtugħa mis-selvaġġ ma tkunx tħalliet iżżerrgħa u hekk kien jintilfu ħafna żerriegħa tan-narċis. In-narċis kompla jikber mingħajr ma jiżdied billi l-basla tiegħu tfaqqas u minn dawn jitilgħu pjanti ġodda. Imma minħabba li ma kienx ikun hemm tidkir minn fjura għall-oħra bil-għajnuna tal-għabra tad-dakra, ma kienx ikun hemm ġenerazzjonijiet ġodda aktar addattati għall-bidliet fl-ambjent. Tant li jekk wieħed iżur dawk il-postijiet fejn kienu jinqatgħu ħafna fjuri tan-narċis għall-bejgħ, wieħed jista’ jara li n-narċis ta’ dawk l-inħawi huwa ferm iżgħar fid-daqs u ma jfuħx daqs dawk il-fjuri tan-narċis minn fejn dawn ma kienux jinqatgħu.

Narcissus (1590s) by Caravaggio (Galleria Nazionale d’Arte Antica, Rome)

Jingħad li l-isem tan-narċis huwa mnissel minn kelma Griega li tfisser  traqqad lis-sensi – narkotika. Jingħad ukoll li l-isem ġej mill-twemmin li din ħadet l-isem ta’ dak iż-żagħżugħ Narcissus li kien kaċċatur magħruf għas-sbuħija tiegħu. Tant kien kburi bih innifsu li kien iwarrab lil dawk kollha li kienu jħobbuh. Meta ra x-xbiha tiegħu fl-ilma ta’ għadira, tant ħabb lil din ix-xbiha u baqa’ jħares lejha li fl-aħħar miet għax tilef kull rieda li jgħix. Anki llum meta xi ħadd ikun iffisat fih innifsu u kif iħossu kburi u kif jidher u jarawħ in-nies, ngħidulu li dan huwa narċissiżmu.

M’hemm l-ebda dubju li n-narċis hija fjura sabiħa li ssaħħar. Imma mhux kulħadd iħares lejn in-narċis l-istess. Hemm dik il-mentalità tal-punent li jħarsu lejn in-narċis bħala fjura simbolu tal-vanità. Filwaqt li l-kultura tal-lvant aktar tħares lejn in-narċis bħala simbolu ta’ ġid u risq. Hemm dawk ukoll fil-lvant, li jaraw in-narċis bħala simbolu ta’ għajnjen sbieħ.

Imma l-għidut u t-twemmin, nieqes minn kull raġuni xjentifika, jwassal ukoll biex uħud iqisuha bħala fjura li ma ġġibilhomx risq u ma jkunux iriduha fid-djar tagħhom, minħabba li l-blanzun tan-narċis ikun imdendel kemmxejn ‘l isfel. Tant li fi żmien il-Griegi tal-qedem, din kienet titqies li għandha rabta mal-mewt, u għalhekk kienet titpoġġa fuq l-oqbra għax kien maħsub li din twassal għall-mewt.

Minkejja dan kollu n-narċis dehret ħafna f’kulturi differenti kemm fil-letteratura u fl-art ta’ ħafna artisti kbar matul is-sekli.

Jibqa’ l-fatt li n-narċis hija pjanta Maltija, li meta jasal iż-żmien tagħha tikber, tiksi u twarrad l-ambjent naturali Malti. Hija tgħin biex tkompli turi s-seher ta’ dawn il-gżejjer, minkejja li dan mhux apprezzat minn ħafna. U b’din il-ġirja mgħaġġla konsumista tal-lum, ħafna minna qed jiġi maqlugħ, mirdum u meqrud.

In-narċis għadu mhux mogħti ħarsien f’pajjiżna. Dan minkejja li din tista’ mhux biss issebbaħ l-ambjent naturali tagħna, imma anki l-ambjent urban, fejn tista’ wkoll tikber u ssaħħar lil dawk kollha li jafu japprezzaw u li jafu jifhmu l-mirakli tal-ħlejjaq l-oħra slavaġġ, bħal f’dan il-każ fejn il-flora, li kull sena mingħajr ħadd ma jħallashom jew jieħu ħsiebhom, iżejnu pajjiżna.

 

In-narċis – Narcissus tazetta – French daffodil

aebaldacchino@gmail.com

Ara wkoll:

Fjuri indiġeni Maltin 8 – Il-kaħwiela

Fjuri indiġeni Maltin 7 – Is-sempreviva ta’ Għawdex

Fjuri indiġeni Maltin 6 – Għajn is-serduq

Fjuri indiġeni Maltin 5 – It-tengħud tax-xagħri

Fjuri indiġeni Maltin 4 – It-tengħud tas-siġra

Fjuri indiġeni Maltin 3 – Il-kappara

Fjuri indiġeni Maltin 2-Il-kromb il-baħar

Fjuri indiġeni Maltin 1 – Il-ħannewija


Masters in eco destruction

November 20, 2017

Monday, 20 September, 2017

Masters in eco destruction

Alfred E Baldacchino

One of the many activities at the Majjistral History and Nature Park: educational walk for schools.

The Majjistral Park has been struck, not by blows from prevailing north-westerly winds, but by the Minister for the Environment, who succumbed to pressure and increased the time for the decimation of biodiversity at the park, and diminished the park’s educational potential.

Added to this is the tacit approval and the clearing of all obstacles for off-roading in the park, despite it being illegal.

It was during Parliament’s Environment and Development Planning Committee that I first met Herrera. His outburst, completely unrelated to the subject under discussion, was of promises of invasive species and tree protection regulations, which never materialised, and I do not have any inkling that they ever will.

The first environmental hurdle sent the Ministry flat on its face and the second one nailed it for keeps. ERA, the Authority responsible for our environment, was silent and absent from the PA decision on the power station and from the decision related to environmental permits, because of divine intervention and conflicts of interest! I can almost understand this better today. The sound of silence reigns supreme at ERA and the Ministry when confronted with anti-environment decisions.

It was very evident from day one that under this tenure, the Maltese people and our environment had to fasten our seat belts for a very rough ride.

60 olive trees on the university campus were so ‘pruned’ because their leaves were dropping on car parked below.

And so it was to be. Months later 60 mature olive trees on the university campus were chopped down, because the leaves of the trees were falling on cars parked below! And down went the trees with the order from university and the blessing of ERA.

Another feather in the Minister’s cap – half a dozen old indigenous oak trees eliminated to widen the road, barely half a metre.

More recently, half a score of old indigenous majestic oak trees at Lija, some centenarians, were also chopped down with the blessing of Herr-ERA, without any consideration of any tree protection order.

Instead, the minister boasted that they were not protected, confirming his failure to do so. Down they went too with ministry blessing. Rubbing salt in the wound, the strip where they grew is still there, and the only invasive tree which grew in the area is still there too. Who can understand endemic political intelligence, backed by top cream University academics?

The University saw no harm in chopping 60 old olive trees on its campus, so why should they worry about chopping down half a score of old oaks on public land?

Buskett, a Natura 2000 site, has a Cabinet-approved management plan sitting somewhere on the ministry’s shelves. (photo: Times of Malta)

The strange environmental (or anti-environmental) mentality within this ministry is also evident at Buskett, a Natura 2000 site, which has a Cabinet-approved management plan sitting somewhere on the ministry’s shelves. Works are being undertaken by the ministry’s employees with funds from the EU, in a LIFE Saving Buskett project.

environmental massacre taking place makes one wonder if the University is academically competent to prepare professional, scientific non-partisan qualified citizens

A stretch of maquis in this Natura 2000 site was bulldozed to accommodate machinery to build rubble walls. Two rare, strictly protected trees were chopped down to enable machinery manoeuvring. Adjacent trees were ‘pruned’ not to scratch machinery. Terrain was dumped on rare species of flora: thanks to EU funds and ERA.

Two mature hawthorn strictly protected tress in Buskett a Natura 2000 site chopped down to make way for vehicles! And not a whisper from the Ministry for the Environment.

From my understanding, University professional personnel are monitoring such works at Buskett. If true, what kind of qualifications is the University dishing out?  Undoubtedly “one will find something more in woods than in books. The trees and stones teach what one never learns from the masters” (Bernard De Clairvaux).

University professors abound on the board of ERA, including the rector of the University himself. The environmental massacre taking place under the watch of this ministry makes one wonder if the University is academically competent to prepare professional, scientific non-partisan qualified citizens.

Their tacit stand (or direct or indirect involvement) on environmental matter can only lead one to start asking if they are hand in glove in such official environment loss. And one cannot help but ask if partisan politics are having their toll on university academics too?

The invasive fountain grass used in landscaping by the Government’s landscaper, has invaded valleys, fields, roads, and urban areas without any action from the Ministry for the Environment.

Herrera’s ministry is more renowned for chopping and killing trees and biodiversity than anything else, despite the fact that it should be “planting a tree in the name of every new-born or adopted child in Malta”, as the electorate had been assured and promised.

Besides, this ministry, tacitly or not, has never taken any stand on the control of invasive species planted by its now official landscaper, contrary to national and international obligations, and with negative impacts on the social and biological detriment of our islands.

His vote in the EU on the complete ban of glyphosate, which is decimating pollinators, is now awaited.

Herrera knows that these decisions are diametrically opposite to his government’s electoral promise where all the people were assured that “environmental protection will be given priority and strength in all major decisions of the government”.

Why can’t we have a real ministry for the environment? Why cannot we have an environmental minister on the side of biodiversity protection and conservation, in the national interest?

My country, its people and our environment come first and foremost, above any blinkered partisan mentality. This is what prevents me from keeping silent. What is wrong in yearning for my country to excel socially, ecologically, spiritually, ethically, and financially?

Is it anti-good governance to hope that the less fortunate, educationally, financially and socially, are not exploited for the benefit of a selected few? Is there anything wrong to expect that such aims and social justice are encouraged, and help given to those involved trying to achieve such noble aims? Shouldn’t these aims be upheld by all those who have true Maltese blood running in their veins?

Unfortunately it seems that it is becoming unsafe to even dare have such a dream. Some are being labelled ‘traitors’, and may also be exposed to danger of life and limb, as has indeed happened.

Has local partisan politics eroded, for sectarian benefits, even our strong character which has seen us Maltese win over every evil since we set foot on these islands? Have we reached a state where “it is dangerous to be right when the established authorities are wrong”, as the French enlightenment writer Voltaire said.

Alfred Baldacchino is a former assistant director of the Malta Environment and Planning Authority’s environment directorate.

aebaldacchino@gmail.com

related articles

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2017/07/29/lija-oak-cemetery/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2017/07/29/lija-oak-cemetery/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2017/07/17/lija-tree-felling-a-result-of-jose-herreras-failure-environmentalist-says-2/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2017/05/13/eu-funds-endanger-buskett-n2k-site/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2017/02/17/herr-era-and-glyphosate/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2017/01/24/glyphosate-il-prezz-gholi-li-qed-inhallsu/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2017/01/17/glyphosate-you-with-addenda/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2016/09/15/another-buskett-onslaught/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2016/07/09/trees-and-invasive-species/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2016/06/04/butchered-olive-trees/

https://alfredbaldacchino.wordpress.com/2016/05/09/trees-butchered-at-university/

 

 


Propagating Maltese trees

September 19, 2017

Alfred E. Baldacchino

Are you interested in trees? Do you love trees? Do you want to know more on the Maltese indigenous trees which have been adorning our Country before man set foot on these islands? Do you want to start propagating these trees yourself and contribute to their conservation? Do you want to give a helping hand towards their protection?

If yes, then this is an opportunity not to be missed. Your benefit will also be the trees benefit.

See you there.

 


Survival – Majjistral Park talk

August 31, 2017

Survival

Thursday 31st August 2017

How do wild plants and animals survive the extreme hot summer months and the cold winter ones?

Have a look at the attached poster and book a place if you want to know more about such miracles of nature.

See you there.

aebaldacchino@gmail.com

 


Wied il-Għasel

August 15, 2017

Soċjetà Filarmonika Nicolò Isouard – Festa Santa Marija Mosta

it-Tlieta, 15 ta’ Awwissu, 2017

Wied il-Għasel

Alfred E. Baldacchino

Wied il-Għasel, li jdur mal-Mosta,  jagħmel parti minn katina ta’ widien oħra.

Il-fomm ta’ dan il-wied huwa Wied Liemu li jirċievi ammont kbir ta’ ilma mill-għoljiet fuq kull naħa tiegħu, jiġifieri dik ta’ Ħad-Dingli u dik tal-Imtaħleb. Billi fl-inħawi ta’ Wied Liemu hemm saff ta’ tafal, dan iżomm ħafna mill-ilma li jserraħ fuqu, u jifforma l-ilma tal-pjan ta’ fuq. Meta jfawwar, joħloq numru ta’ nixxigħat li l-inħawi huma magħrufa għalihom.

Meta tagħmel ħafna xita fl-inħawi, l-ilma jaqbad it-triq lejn artijiet aktar fil-baxx. Minn Wied Liemu jgħaddi mill-Fiddien, jaqbad ma’ Wied il-Qlejgħa, magħruf aktar bħala Chadwick Lakes, jerħila lejn Wied tal-Isperanza, jgħaddi minn Wied il-Għasel fi triqtu lejn is-Salina fejn iferra’  fil-baħar.

Hemm ukoll xi widien oħra iżgħar imma li xorta waħda jgħinu biex iferrgħu l-ilma tagħhom f’din il-medda ta’ widien ewlenin. Wied il-Bużbież; Wied Għomor u Wied Għemieri kollha jgħinu biex iwasslu l-ilma tagħhom sa Wied il-Qlejgħa, li minnu mbagħad jerħila għal Wied il-Għasel.

Din id-damma ta’ widien tlaħħaq madwar 14.4 kilometru. Hija t-tieni l-aktar medda ta’ widien li jilqgħu l-ilma tax-xita fil-gżejjer Maltin.

Jgħasses fuq Wied il-Għasel, fil-parti magħrufa bħala Dawret il-Wied, hemm, jew aħjar hemm, il-fdalijiet ta’ Wied Filep, li nbelgħa minn barriera tal-qawwi. Dan jixbaħ foss għoli u kważi dritt, riżultat ta’ ċaqliq tal-art. Fil-fdalijiet ta’ Wied Filep insibu numru żgħir tas-siġra nazzjonali, l-għargħar, li ilhom magħrufa minn dawn l-inħawi sa minn kmieni fis-seklu 20. Jista’ jgħati l-każ li dawn is-siġar tal-għargħar huma l-fdalijiet ta’ masġar ta’ dawn is-siġar maghrufa minn Wied Filep.

Dan wassal biex b’Avviż tal-Gvern numru 473 tal-24 ta’ Mejju tal-2011, Wied Filep ġie ddikjarat bħala Żona ta’ Siġar Imħarsa (Tree Protected Area) skont kif jipprovdu r-regolamenti tal-ħarsien tas-siġar u l-imsagar tal-2011.

Barra minn hekk, minħabba li Wied Filep huwa sinjur fil-flora indiġena Maltija, bħal ngħidu aħna t-tengħud tas-siġra, u s-salvja tal-Madonna li tinstab tikber fi rqajja fil-gżejjer Maltin, dawn l-inħawi huma meqjusa bħala inħawi ta’ valur għoli fil-biodiversità (Area of High Landsape Value) u ġew dikjarati bħala Riserva Naturali.

Is-salvja tal-Madonna – pjanta indiġena Maltija rari li wieħed jista’ jiltaqa’ magħha wkoll f’Wied il-Għasel.

Jingħad li f’Wied il-Għasel tant kien hemm numru kbir ta’ naħal li kienu jibnu x-xehda tagħhom fix-xquq fil-blat, li dawn kienu jagħmlu tant għasel li f’xi nħawi kien ifur u kien iqattar matul dan il-wied. Dan it-twemmin kien ta l-isem lill-kappella li nbient fl-1760. Huwa minn dan l-għijdut li dan il-Wied ha ismu.

Minbarra dan, fil-Wied il-Għasel insibu numru ta’ pjanti slavaġġ li huma wkoll komuni, bħal ngħidu aħna: iċ-ċfolloq, il-borgħom, il-buttuniera, il-ħaxixa tal-misk, il-ħobbejża tar-raba’, il-lellux, il-moxt, it-te Sqalli, ix-xewk tal-Madonna, iż-żebbuġija, l-għollieq, l-ispraġġ xewwieki u x-xewk abjad.

Pjanti slavaġġ oħra, li minkejja li ma humiex daqshekk komuni, imma huma frekwenti, huma: iċ-ċfolloq tal-ilma, il-ħobbejża tar-raba’, il-ħobbejża tal-warda kbira, il-margerita salvaġġa, il-qarsajja tal-ilma, in-narċis imwaħħar, is-siġret il-ħarir, it-tursin il-bir, l-erika, il-kalaminta, ix-xpakkapietra, u ż-żigland tal-għerq.

Saħansitra nsibu wkoll pjanti slavaġġ skarsi bħat-tursin ir-riħ, is-salvja tal-Madonna u l-kaħwiela, li tkellimna fuqha fil-ħarġa tas-sena l-oħra.

Il-ħobbejża tal-warda kbira – fjura selvaġġa frekwenti li tagħti sehmha biex isebbaħ Wied il-Għasel

Hemm ukoll pjanti rari ħafna bħall-brimba ta’ Sqallija, li nbelgħet mill-barriera, l-felċi tal-ħitan tas-sejjiegħ, il-ħaxixa tal-baħar tal-ħarifa u l-għansar tal-ġonna.

Insibu wkoll it-tulliera ta’ Malta, pjanta endemika Maltija, jiġifieri pjanta li tinstab tikber fil-ġżejjer Maltin biss.

Il-pjanta invażiva, dik tal-ħaxixa Ingliża li ddaħlet mill-Afrika t’Isfel, ukoll terfa’ rasha sewwa f’dan il-wied.

Il-kappella ta’ San Pawl l-eremita f’Wied il-Għasel.

Illum insibu żewġ kappelli matul dan il-wied. Dik tal-Isperanza fejn il-Wied tal-Isperanza jaqbad ma’ Wied il-Għasel. U dik ta’ San Pawl L-Eremita.

Kif wieħed jista’ jara Wied il-Għasel mhux biss huwa sinjur fil-biodiversità, imma anki fil-wirt storiku.

Bil-fjuri slavaġġ u anki dawk ta’ siġar tal-frott li llum huwa mżejjen bihom, dan joffri mergħat kbar fejn in-naħal jirgħu u jiġbru kemm l-għasel tal-fjuri, kif ukoll l-għabra tad-dakkra li huma jużaw biex jibnu x-xeħda u jagħmlu l-għasel. U fil-qedem kien hemm ħafna u ħafna aktar fjuri minn dawn li kienu jżejnu u jagħmlu l-mergħat aktar sinjuri. U b’dawn il-mergħat kollha fil-kenn ta’ Wied il-Għasel, ma setgħax jonqos li dan il-wied kien il-beniena tal-għasel li n-naħal kienu jaħdmu wara li jżuru l-fjuri. Wied il-Għasel, wied sinjur li ma tantx għarafna nieħdu ħsiebu biex ikomplu jsebbaħ u joffrilna ikel naturali u mediċinali.

Dan minbarra  n-numru ta’ fawna oħra bħall-ngħidu aħna friefett, rettili, għasafar u anki mammiferi li jgħammru f’dan il-wied.

Wied il-Għasel iħaddar anke fl-eqqel tas-sajf

Ma tkunx ħaġa tajba li kieku jsiru pjanijiet ta’ immanniġar biex dan il-wied jerġa jingħata l-għarfien tiegħu għal kemm kien sinjur u kemm għin lill-bniedem biex jitrejjaq, jerġa jibda jgħinna bil-kuluri tal-fjuri u tal-ħlejjaq oħra li jgħixu fih, u jerġa jibda jitma lilna bil-għasel li tant kien jgħati qabel. Kollox jiddependi minna.

aebaldacchino@gmail.com

 Speċi li jissemmew

Borgħom – Yellow Germander – Teucrium flavum
Brimba ta’ Sqallija – Beaked Spider Orchid – Ophrys oxyrrhynchos
Buttuniera – Sweet Alyssum – Lobularia maritima
Ċfolloq – Autumn Buttercup – Ranunculus bullatus
Erika – Mediterranean Heath – Erica muliflora
Felċi tal-ħitan tas-sejjieħ – Rusty-back Fern – Asplenium ceterach
Għansar tal-ġonna – Portugese Squill – Scilla peruviana
Għollieq – Bramble – Rubus ulmifolius
Ħaxixa Ingliża – Bermuda Buttercup – Oxalis pes-caprae 
Ħaxixa tal-baħar tal-ħarifa – Lesser Arrowgrass – Triglochin bulbosa subsp. laxiflora
Ħaxixa tal-misk – Musk Stork’s Bill – Erodium moschatum
Ħobbejża tal-warda kbira – Rose Mallow – Lavatera trimestris
Ħobbejża tar-raba – Common Mallow – Malva sylvestris
Kaħwiela – Crown Anemone – Anemone coronaria
Kalaminta – Lesser Calaminth – Calamintha nepeta
Lellux – Crown Daisy – Glebionis coronaria
Ċfolloq Sqalli – Scilly Buttercup – Ranunculus muricatus
Margerita salvaġġa – Southern Daisy – Bellis sylvestris
Moxt – Mallow-Leaved Stork’s Bill – Erodium malacoides
Narċis imwaħħar – Late Narcissus – Narcissus serotinus
Putorja – Stinking Madder – Putoria calabrica
Qarsajja tal-ilma – Clustered Dock – Rumex conglomeratus
Salvja tal-Madonna – Great Sage – Phlomis fruticosa
Siġra tal-għargħar – Sandarac gum tree – Tetraclinis articulata
Siġret il-Ħarir – African Wolfbane – Periploca angustifolia
Spraġġ xewwieki – Mediterranean Asparagus – Asparagus aphyllus
Te Sqalli – White Hedge-Nettle – Prasium majus
Tulliera ta’ Malta – Maltese Fleabane – Chiliadenus bocconei
Tursin il-Bir – Maidenhair Fern – Adiantum capillus-veneris
Tursin ir-riħ – Annual Maidenhair – Anogramma leptophylla
Xewk abjad – Mediterranean Thistle – Galactites tomentosa
Xewk tal-Madonna – Milk Thistle – Silybum marianum                   
Xpakkapietra – Maltese savory – Micromeria microphylla 
Żebbuġija – Olive-leaved Germander – Teucrium fruticans
Żigland tal-għerq – Tuberous Hawkbit – Leonodon tuberosus

ara wkoll:

Fjuri indiġeni Maltin 8 – Il-Kaħwiel


Il-bebbux żgħir imlembet

August 13, 2017

Il-bebbux żgħir imlembet

Alfred E Baldacchino

is-Sibt, 12 ta’ Awwissu 2017

 

Il-bebbuxu li nistgħu nsejħulu l-bebbux żgħir imlembet minħabba l-għamla tiegħu, huwa speċi ta’ mollusk fil-klassi Gastropoda, kelma Griega li tfisser stonku u sieq. Il-Gastropoda tiġbor fiha l-bebbux u l-bugħeriewen ta’ kull daqs u ta’ kull għamla: minn mikroskopiċi sa mdaqqsin. F’din il-klassi nsibu eluf ta’ speċi: kemm bebbux u bugħeriewen tal-art u tal-ilma. Fost dawk tal-ilma nsibu l-imħar.

Madwar 24,000 speci ta’ Gastropoda huma magħrufa li jgħixu fuq l-art.

Waħda mill-familji f’din il-klassi hija dik tal-Cochlicellidae: familja li tigbor fiha bebbux żgħir tal-art. Dawn il-bebbux għandhom qoxra tawwalija u ġejja għall-ponta; tixbaħ lembut dejjaq ġej għall-ponta rqiqa.

Mijiet ta’ bebbux żgħir imlembet reqdin għax-xhur sħan tas-sajf.

Il-qoxra imlembta tal-bebbuxu, biż-żokra fil-parti l-wiesgħa tagħha.

Il-qoxra tal-bebbux żgħir imlembet li jkun għadu żgħir ikollha din il-ponta tniggeż.  Il-qoxra tkun minn 8 sa 13.7 mm tul b’diametru ta’ minn 4 sa 5 mm. Din tkun iddur imkebba għal minn 8 sa 11-il darba, ta’ lewn isfar bajdani, ta’ spiss b’sinjali, tikek jew dbabar kannella kemmxejn ileqqu, madwarha. L-aħħar dawra fil-qoxra tkun aktar wiesgħa mill-oħrajn u tkun xi minn daqqiet kważi nofs it-tul tal-qoxra kollha. Taħt dan it-tarf il-wiesa’ jkollha forma ta’ żokra ovali li kważi hija mgħottija b’xoffa. Minn din iż-żokra joħrog il-bebbuxu li jkun ġewwa mħares minna.

Fil-gżejjer Maltin, il-bebbuxu li jgħix ġol-qoxra huwa ta’ lewn ħamrani ċar. Fuq dahru l-bebbuxu għandu sinjal iswed matulu, bi dbajja kannella fl-iswed u numru ta’ tikek żgħar suwed.

Il-bebbuxu żgħir tal-art imlembet barra mill-qoxra tiegħu.

Dan il-bebbux żgħir tal-art imlembet huwa indiġenu għan-nofsinhar u l-punent tal-Mediterran. Imma ġie mdaħħal f’numru ta’ pajjiżi, bħal ngħidu aħna fil-lvant tal-Mediterran, bħall-Greċja, it-Turkija, l-Iżrael, u l-Eġittu. Iddaħħal ukoll fil-Gżejjer Brittaniċi u l-Irlanda. Saħansitra anki fl-Awstralja, fejn kif jiġri bi speċi imdaħħlin f’ambjent fejn ma jkunux jinstabu b’mod naturali, sar invażiv, jiġifieri beda joktor fis-selvaġġ b’impatti negattivi fuq l-ambjent naturali u l-fawna u l-flora tal-post.

Il-bebbux żgħir tal-art imlembet jgħix fuq ħamrija kalkarja ramlija, u jħobb inħawi niexfa qrib il-kosta miftuħa u għax-xemx, bħal għaram ramel, għalkemm jinstab f’numri akbar taħt arbuxelli u sġajjar u f’mergħat li ma jżommux ilma. Minħabba s-sħana tas-sajf huwa jorqod matul dawn ix-xhur billi jitla’ ma’ puntali, zkuk niexfa, friegħi tas-siġar u oġġetti oħrajn bil-ponta.

Fost il-fawna u l-flora li jqattgħu ix-xhur sħan tas-sajf reqdin, il-bebbux żgħir tal-art imlembet qatt ma jista’ jeħlisa min-nirien ta’ madwaru.

Hemm minn jaħseb li dan il-bebbux jagħmel xi ħsara lill-agrikultura. Dan għaliex meta huwa jkun rieqed u jinqala’ iħalli warajh bħal ġerha. Iżda din ma tagħmel l-ebda ħsara lill-pjanta li jkun rieqed fuqha.

Il-bebbux żgħir imlembet huwa komuni fil-gżejjer Maltin. Iżda dan ma jfissirx li ma għandniex nieħdu ħsiebu. Dan jiddependi mill-ambjent li jgħix fih. U nafu kif l-ambjent sejjer lura u qed jinqereda kuljum. Bħal dawn il-ġranet qed ikollna ħafna ħruq ta’ ambjenti naturali, kemm minħabba s-sħana naturali, kif ukoll minħabba nirien li jitqabbu u jaħarbu bla ħsieb, kif ukoll sfortunatament minn dawk li jitqabbu bil-ħsieb, li kollha kemm huma jqabbdu minn kull fejn jgħaddu jiġru u jsibu ħaxix niexef.

Dan l-aħħar xahar kellna ħafna minn dawn. Rajna nirien jaħkmu Binġemma, il-Mosta fil-parti tal-Wied tal-Isperanza, għelieqi f’Ħaż-Żebbug, u fil-ġimgħat li ġejjien bil-ħafna ħruq tan-nar marbut mal-festi, wieħed ma jeħodhiex bi kbira li jkun hemm aktar nirien.

Meta jkollna dawn in-nirien mhux la wieħed jgħid li l-ħsara mhux kbira daqs kemm wieħed stenna minħabba dak li jara, għaliex il-ħlejjaq ta’ flora u ta’ fawna li jgħixu qalb il-ħaxix niexef jew fil-ġnub tiegħu, jew inkella li jkunu reqdin għall-ġranet sħan tas-sajf, ma jkunx possibbli għalihom li jaħarbu jew li jeħilsu minn dawn in-nirien. Il-lembut żgħir tal-art huwa wieħed minn dawn l-annimali li ma jeħilsuhiex u dawk kollha li jkunu qed jistennew ix-xhur tax-xita biex jerġgħu jqumu u jkomplu joktru, kollha jinqerdu f’ħakka t’għajn. U magħhom jinqerdu wkoll fawna u flora oħra.

Għalhekk wieħed għandu jagħmel minn kollox biex dawn il-ħlejjaq li jaqsmu din l-art magħna ma jiġux meqruda minn pajjiżna aktar u aktar b’nuqqas ta’ ħsieb.

aebaldacchino@gmail.com

Ismijet xjentifkċi

Il-bebbux żgħir imlembet  – Cochlicella acuta – Pointed Snail